Левая частка гаржавой казармы Пятага форта

З новай экспазіцыяй і фарматам: якім будзе Пяты форт у Брэсце

30
(абноўлена 17:52 18.11.2020)
На сродкі, выдзеленыя Саюзнай дзяржавай Беларусі і Расіі, у Брэсце вядзецца рэстаўрацыя аднаго з аб'ектаў мемарыяльнага комплексу "Брэсцкая крэпасць-герой". Пра тое, як зменіцца фармат наведвання музея - у рэпартажы карэспандэнта Sputnik.by Святланы Яцанюк.

"Музей 5 форт" знаходзіцца далёка ад іншых будынкаў мемарыяльнага комплексу "Брэсцкая-крэпасць". Туды не ходзіць грамадскі транспарт, а сам музей выглядае нетрадыцыйна.

Пяты форт як філіял мемарыяла быў створаны каля 20 гадоў таму. У першыя гады ў казармах ўставілі вокны, зрабілі гідраізаляцыю, паклалі асфальт на дарозе да форта. На ўваходзе з'явілася кругласутачная ахова, наглядчыкі-касіры, прыбіральшчыкі. На гэтым усё. У сувязі з адсутнасцю фінансаў доўгі час тут больш нічога не рабілі.

Реставрация горжевой казармы
© Sputnik Светлана Яценюк
Рэстаўрацыя гаржавой казармы

Работы па рэстаўрацыі і музеефікацыі "5-га форта" пачаліся ў чэрвені 2020 года і праводзяцца ў дзве чаргі. Спярша спецыялісты пачалі рэстаўрацыю форта. Гаворка ідзе не пра рэстаўрацыю ўсяго абарончага збудавання. Форт - досыць вялікі аб'ект, па плошчы займае больш за 7 га. Таму на выдзеленыя сродкі будзе зроблена рэстаўрацыя яго цэнтральнай часткі: левая частка гаржавой казармы, якая складаецца з шасці казематаў, і гаржавы капанір.

Для таго, каб стварыць экспазіцыю, неабходна было правесці ацяпленне, ачысціць вентыляцыйныя каналы і замяніць вокны ў казармах. У выніку была зробленая гідраізаляцыя даху казармы, устаноўлены аўтэнтычныя вентыляцыйныя парасоны, выкананыя па чарцяжах і планах пачатку ХХ стагоддзя. Таксама ачышчаны ад моху і бруду фасады казармы і гаржавы капанір. Сцены вычышчанага форта абаранілі спецыяльным кансервавальным складам, каб не разбуралася цэгла.

На обновленных площадках музея разместят военную технику
© Sputnik Светлана Яценюк
На абноўленых пляцоўках музея размесцяць ваенную тэхніку

Падчас рэстаўрацыйных работ у 5-м форце былі выяўленыя розныя цікавыя знаходкі: аскепкі снарадаў і мін, процігазнай скрынкі, алюмініевыя талеркі - усё гэта прадметы часоў Вялікай Айчыннай вайны. У жніўні тут знайшлі больш за тысячу патронаў. На іх была пазначана дата выпуску - 1950-1951 год. Пасля вайны тут размяшчаліся вайсковыя склады. Крыху раней супрацоўнік форта знайшоў нацельны крыжык канца XIX стагоддзя.

Тэрыторыя ў раёне моста і ўваходу ў казарму будзе акультураны. На абноўленых пляцоўках размесцяць ваенную тэхніку - артылерыйскія прылады, бронетранспарцёр.

Горжевой капонир
© Sputnik Светлана Яценюк
Гаржавы капанір

Новы музей у форце

Пасля завяршэння рэстаўрацыйных работ наступны этап - стварэнне пастаяннай экспазіцыі ў гаржавой казарме. Раней тут у некалькіх казематах размяшчаліся часовыя выставы, якія адлюстроўваюць гісторыю форта. Зараз жа намеры куды больш маштабныя.

Казармы, в которых будет новая экспозиция
© Sputnik Светлана Яценюк
Казармы, у якіх будзе новая экспазіцыя

"Новая экспазіцыя будзе размяшчацца ў шасці казематах левай часткі казармы. І пачнецца яна з гісторыі фартыфікацыі на беларускіх землях. Адна з залаў раскажа аб мадэрнізацыі Брэст-Літоўскай крэпасці (цяперашняя Брэсцкая крэпасць): аб будаўніцтве фартоў і аб удзеле крэпасці ў Першай сусветнай вайне. Плануецца стварыць экспазіцыю, якая распавядае аб баявых дзеяннях у 5 форце ў чэрвені 1941 года. Яшчэ тры залы будуць з элементамі рэканструкцыі: яны наглядна пакажуць, як выглядалі памяшканні форта - жылыя казематы, канцылярыя, цэйхгауз, умывальня - на пачатку ХХ стагоддзя, калі ў 5 -м форце дыслакавалася 6-я рота Брэст-Літоўскай прыгоннай артылерыі", - распавёў загадчык філіяла "Музей 5 форт" Аляксандр Каркатадзэ.

Заведующий филиалом Музей 5-й форт Александр Коркотадзе
© Sputnik Светлана Яценюк
Загадчык філіяла "Музей 5 форт" Аляксандр Каркатадзэ

Змены чакаюць гаржавы капнір, які добра бачны адразу пры пад'ездзе да музея. Там будзе створана рэканструкцыя капанірных супрацьшумавых гармат і адзін з парахавых склепаў: усё будзе зроблена так, як яно выглядала больш за 100 гадоў таму.

Над стварэннем канцэпцыі музеефікацыі 5-га форта працавалі навуковыя супрацоўнікі мемарыяла. Матэрыялы для новай экспазіцыі ўжо сабраныя. Зараз спецыялісты прыступаюць да яе мантажа.

Надпись на горжевой казарме
© Sputnik Светлана Яценюк
Надпіс на гаржавой казарме

Наведванне 5-га форта ў новым фармаце

Пакуль яшчэ прапрацоўваецца дакладная дата, калі ўваход у музей будзе даступны для наведвальнікаў.

"У перыяд запуску форта будзем тэставаць ацяпленне, глядзець, як будзе паводзіць сябе гідраізаляцыя. Таму яшчэ нейкі час сыдзе на ўвядзенне музея ў эксплуатацыю", - растлумачыў Аляксандр Каркатадзэ.

На стенах форта сохранились надписи с времен Первой мировой войны
© Sputnik Светлана Яценюк
Захаваны надпіс часоў Першай сусветнай вайны

Аднак ужо сёння абмяркоўваецца пытанне фармату работы музея. Раней тут як такой экспазіцыі не было. І наведванне каштавала сімвалічных грошай. Наведвальнікі маглі самі, "узброіўшыся" ліхтарыкам, даследаваць падземныя хады форта ці ж з экскурсаводам - ​​па жаданні.

"Мяркуем на дадзены момант зрабіць уваходныя квіткі з ужо уключанай у іх паслугай наведвання з экскурсаводам. Такі фармат неабходны і ў мэтах бяспекі наведвальнікаў, таму што форт ўсё ж - незвычайны музей: ёсць перапады па вышыні і падземныя казематы, што можа прывесці да траўмаў.

Таксама гэта дазволіць абараніць музей ад вандалаў. Нажаль, раней знаходзіліся тыя, хто псаваў анатацыі, рабіў на сценах форта надпісы. З экскурсаводам такія сітуацыі практычна выключаныя. Ды і наведванне музея са спецыялістам - гэта больш інфарматыўна, чым самастойнае блуканне па цёмных калідорах абарончага збудавання", - растлумачыў загадчык філіяла.

Панорама Пятого форта
© Sputnik Светлана Яценюк
Панарама Пятага форта

Работнікі музея спадзяюцца, што рэстаўрацыя і новая экспазіцыя 5-га форта прыцягне ў музей яшчэ большую колькасць наведвальнікаў. У мінулым годзе тут пабывалі больш за 22 тыс. чалавек і было праведзена больш за 320 экскурсій.

30
Тэги:
Мемарыяльны комплекс "Брэсцкая крэпасць-герой", Брэст
Мотальскія прысмакі – 2019

Кухня нашых продкаў: гатуем стравы з мяса трусоў і зайцаў

15
(абноўлена 16:52 27.11.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская вучыць, як выбіраць лепшае мяса і гатаваць з яго найсмачнейшыя стравы.

Традыцыйна ад восені да вясны пачынаецца сезон палявання на зайцаў, калі іх мяса лічыцца найлепшым па якасці. Цікава, што да ХІХ стагоддзя ў Расіі мяса зайцоў практычна не ўжывалі, паколькі ад ХІ па ХVІІ стагоддзе сярод рускіх яно лічылася забароненым, паганым, язычніцкім. Магчыма, таму нават на пачатку ХХ стагоддзя, калі адбываліся царскія паляванні ў Белавежскай пушчы, сярод іншай дзічыны зайцаў не лічылі за здабычу. На іх палявалі сяляне, палеткі якіх межавалі з пушчай і там іх ловы не лічыліся браканьерствам.

У беларусаў заяц вельмі папулярны персанаж чарадзейных казак і казак пра жывёл. У народзе існавала перакананне, што сустрэча з зайцам на дарозе абяцала няўдачу ў справах, а калі той забяжыць у вёску, то чакай пажару. І ўсё ж да слабейшага за іншых звяроў зайкі ставіліся лагодна. Адна з паляшуцкіх легенд, прыведзеная Чаславам Пяткевічам у кнізе Рэчыцкае Палессе распавядае:

"Надзвычайную чуйнасць зайца прыпісваюць яго баязлівасці. Ён вельмі баязлівы, бо мае невялічкае сэрца; Бог яму вылепіў надта доўгія вушы, а на сэрца не хапіла гліны, дак адарваў хвост, кідаючы толькі адростачак, каторы патом аброс шэрсцю, дай зрабіў маленькае сэрца. Ось зачым ён усіх баіцца, а яго ніхто".

У 1861 годзе ў Расіі ў Курску быў выдадзены кулінарны даведнік Алены Малахавец "Падарунак маладым гаспадыням". Пры яго напісанні аўтар натхнялася вядомай у той час кулінарнай кнігай Вінцэнты Завадскай "Літоўская кухарка", якую ў дзень вяселля ёй падарыў  муж Франц Малахавец. З гэтай кнігі Алена Малахавец запазычыла немала рэцэптаў беларускай кухні, сярод якіх і стравы з зайцаў. Перад іх прыгатаваннем аўтар навучала маладых гаспадынь як па тушцы зайца вызначыць яго ўзрост і як пасля апрацаваць  мяса такім чынам, каб атрымалася смачная страва. Так у маладога зайца пярэднія ногі лёгка пераламіць, у яго тоўстыя калені, кароткая і тоўстая шыя і мяккія вушы. Старыя зайцы доўгія і худыя. Прынесены з палявання заяц павінны быў паляжаць у скурцы не менш за тры дні, затым, не здымаючы скуркі, яго патрашылі. Малахавец нагадвала, што ў такім выглядзе падвешаныя ў халодным месцы зайцы маглі захоўвацца да трох тыдняў. За два дні перад прыгатаваннем з іх здымалі скурку і апрацоўвалі мяса.

Згодна з кулінарнымі даведнікамі заяц русак лепшы за беляка. Ён павінны быць тлусты і не старэйшы за адзін год. Да таго ж горшым лічыцца мяса зайцаў, якія водзяцца ў балоцістых мясцовасцях. Зайчаціна мае цёмны колер, жорсткая і бедная тлушчамі, мае моцны спецыфічны смак. Калі гатуюць зайца, то з мяса выдаляюць усе абалонкі і плеўкі, якіх у зайчаціне шмат. Маладую зайчаціну можна есці адразу, марынуюць яе ў лёгкім марынадзе толькі для смаку. Старую зайчаціну марынуюць напрацягу трох дзён. Пры прыгатаванні зайчаціны трэба ўлічваць, што спінка становіцца мяккай раней за ножкі. Зайца і труса гатуюць як цэлага, так і парэзанага на кускі. Іх рассякаюць папалам упоперак, на чатыры часткі, або разам з косткамі на порцыі. Толькі для некаторых страў мяса аддзяляюць ад костак. Нятлустых зайцаў і трусоў шпігуюць або абкладаюць кавалачкамі сала і абвязваюць.

Мяса трусоў і зайцаў, смажаць, запякаюць і тушаць, а больш старых жывёл вараць.

Мяса труса светлае і далікатнае, хутка становіцца мяккім пры тэрмічнай апрацоўцы. З-за незвычайнага прысмаку трусяціна патрабуе вострых прыпраў і шмат зеляніны. Старых і нятлустых трусоў марынуюць, каб яны сталі больш далікатнымі на смак. Зайчаціну або трусяціну прынята тушыць, вымочваючы перад гэтым 10-12 гадзін у растворы з воцатам, з  дадаткам алею, у квасе або ў малочнай сыроватцы. Каб палепшыць смак стравы з зайчаціны або трусяціны, часта выкарыстоўваюць віно.

Вінаграднае віно ў кулінарыі прымяняецца ў вельмі малых дозах і амаль заўсёды як каталізатар пры адварванні і тушэнні. Под уплывам тэмпературы спірт выпараецца, а вінаградны сок гусцее і сваім пахам спрыяе паляпшэнню смаку стравы. Так, невялікая колькасць сухога чырвонага віна разам з вадой адбівае непрыемны пах мяса. 1-2 сталовыя лыжкі кіслага чырвонага віна, якое дадалі ў смажаніну, не толькі паляпшае яе смак, але і паскорвае яе прыгатаванне.

Гарнірам да трусяціны звычайна служыць мяккая на смак, тушаная або вараная агародніна, зялёная салата. Салата з памідораў і агуркоў, і фруктовыя кампоты. Зайчаціну сервіруюць з духмянымі соусамі тушанай чырвонай капустай або буракамі, вострай салатай ў марынадзе.

Суп з зайца з клёцкамі

Інгрыдыенты:

  • Галава, шыя, брушная частка і ядомыя вантробы аднаго труса або зайца
  • 1,5 л вады
  • 2 цыбуліны
  • 1 морквіна
  • 1/4 частка сэльдэрэю
  • 1 лаўровы ліст
  • ½ ст лыжкі чабору
  • 3 ягады ядлоўцу
  • 3 гарошыны чорнага і 2 гарошыны духмянага перцу
  • 80 гтаматнага пюрэ
  • 2 ст лыжкі сухога чырвонага віна
  • Соль
  • Молаты чырвоны і чорны перац
  • 1-2 чайныя лыжкі цукру

Для клёцак

  • 1 яйка
  • 4 ст лыжкі мукі
  • 20 г масла
  • Гашаная сода або разрыхляльнік цеста
  • Мускатны арэх на кончыку нажа
  • Соль

Як гатаваць:

Зайчаціну добра вымыць і варыць у падсоленай вадзе з вялікай цыбулінай, лаўровым лістом, чаборам, ягадамі ядлоўцу, чорным і духмяным перцам. Варыць да таго часу пакуль мяса не будзе адставаць ад костак. Гатовае мяса аддзяліць ад костак разам з вантробамі, прапусціць праз мясарубку або дробна парэзаць, дадаць другую цыбуліну, натаркаваную на дробнай тарцы моркву, сельдэрэй і таматнае пюрэ. Сумесь добра вымяшаць, разбавіць працэджаным булёнам, пасыпаць молатым чырвоным і чорным перацам, дадаць цукар і варыць 5-10 хвилин. Перад канцом варкі ўліць чырвонае віно. Для прыгатавання здобных клёцак узбіць яйцо, дадаць муку, разрыхляльнік цеста, амаль растопленае масла, мускатны

арэх на кончыку нажа, соль. Густаватае цеста раскачаць у тонкі валік, нарэзаць кавалачкамі і кідаць у кіпячы суп, варыць 3-5 хвілін. Перад падачай дадаць сталовую лыжку зеляніны любісты.

Заяц печаны са смятанай

Інгрыдыенты:

  • 1 заяц (трус)
  • 100 г сала
  • 1 ст лыжка масла
  • 1 шклянка смятаны
  • 0,5 лімона

Як гатаваць:

Нашпігаваць салам ачышчаную тушку зайца, пасаліць, пакласці на бляху і пячы, абклаўшы маслам. Калі спячэцца напалову, паліць смятанай і ў ёй дапячы. Тады парэзаць на кавалкі і заліць соусам, які ўтварыўся на блясе.

Перад дапяканнем і заліццем соусам можна абкласці зайца лімонам, нарэзаным кружочкамі.

Таксама асобна да такой стравы можна падаць жэле з чорнай смародзіны.

15
Тэги:
беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі

Беларускі лён: сакрэты вытворчасці элітнай тканіны

528
(абноўлена 09:47 23.11.2020)
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
Людзі спрадвеку з павагай ставіліся да льну: у льняныя тканіны заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў і апраналі цнатлівых дзяўчат на вяселлі.

Лён на Беларусі вырошчваюць са старадаўніх часоў. Продкі заўсёды ставіліся з павагай да гэтай культуры, бо яна літаральна магла апрануць цэлую сям’ю і нават вёску.  Чыстае і светлае льняное адзенне было сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму маладыя дзяўчаты на вяселле апраналі сукенкі, зробленыя з ільнянога матэрыялу. А ў Старажытным Егіпце, дзе людзі даведаліся пра лён 7-9 тысяч гадоў таму, тканіны з лёну лічыліся элітнымі, таму ў іх заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў.

Прыгажосць і зручнасць ільняной тканіны цэніцца ва ўсім свеце, а на Беларусі і дагэтуль захоўваюць традыцыі льнянога ткацтва. Кросны, варштат, мялкі, церніцы, трапкач і іншыя старадаўнія прылады для вырабу льняной тканіны — у фотастужцы Sputnik.

Гэта, безумоўна, не нанатэхналогіі, але паглядзець таксама ёсць на што.

Глядзіце таксама:

528
  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На Беларусі лён вырошчваюць са старадаўніх часоў. Нашы продкі казалі, што "лён усіх апранае", і прысвячалі гэтай сельскагаспадарчай культуры свае песні, вершы і казкі.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Лён быў сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму нявеста на вяселле апранала сукенку з ільну. На беларускім гербе кветачкі льну сімвалізуюць працавітасць, дабрабыт і парадак.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Традыцыйнай прыладай ткацтва на Беларусі быў гарызантальны ткацкі станок — кросны. Беларускія навукоўцы вылучаюць некалькі тыпаў ткацкіх станкоў, якія існавалі ў XIX — пачатку XX стагоддзя і адрозніваліся па канструкцыі. У больш прымітыўных (на "сохах" і на "станінах") асобныя дэталі ўкапваліся ў зямлю ці мацаваліся да столі. Больш дасканалыя называліся "рамавы ткацкі станок" ці "варштат".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На першым этапе льноапрацоўкі ад сцяблоў саспеўшага, а потым вымачанага і высушанага льну аддзяляюць галоўкі. Рабілася гэта пры дапамозе драўляных "пранікаў", якімі іх аббівалі. На поўначы Беларусі галоўкі абрывалі спецыяльнымі нажамі-"драчкамі".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля абрывання галовак сцябло льну разміналі на "мялках" або "церніцах", каб вызваліць з яго валакно. На Беларусі вядомыя нахільныя і гарызантальныя мялкі. Іх рухомыя часткі — білы — мелі адно ці два рэбры.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля апрацоўкі на мялках рэшткі кастры на валакне выдалялі пры дапамозе "трапала".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Прыладамі для часання льну служылі драўляныя і металічныя "грэбні". Пры іх дапамозе валакно расшчаплялася на больш тонкія валаконцы і канчаткова ачышчалася ад кастры. Пасля часання льну атрымлівалася валакно рознай якасці. Адыходы ад часання ўтваралі "кудзелю".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Валакно, якое заставалася пасля часання, — "кужаль" — спляталася ў косы і ў такім выглядзе захоўвалася да прадзення.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Наступны этап апрацоўкі льну — прадзенне — звязаны з вырабам нітак з валакна. Звычайна ім займаліся жанчыны ў перыяд з лістапада па сакавік. Асноўнымі прыладамі прадзення былі прасніца, верацяно і самапралка.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Працэс прадзення пачынаўся з замацавання кудзелі на прасніцы. На стойцы мацавалася кудзеля, а на донца садзілася жанчына. Стойка прасніцы, якая не мела донца, устаўлялася ў спецыяльную адтуліну ў лаве.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Самая старадаўняя прылада для прадзення — верацяно. Яго выраблялі з драўніны ясеня, грушы ці бярозы. Пры прадзенні жанчына пальцамі правай рукі выцягвала валакно з кудзелі, адначасова трыма пальцамі левай рукі паварочвала верацяно.

Тэги:
лён, Беларусь, Народныя традыцыі, спадчына
Іней

Які сёння дзень: 29 лістапада 2020 года

160
(абноўлена 11:22 20.11.2020)
Гэты дзень з'яўляецца трыста трыццаць чацвёртым па грыгарыянскім календары, да канца года застаецца 32 дні.

Якія падзеі адбыліся 29 лістапада і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 29 лістапада

  • У 1812 годзе падчас пераправы праз Бярэзіну ў ходзе адступлення Напалеон I Банапарт, не чакаючы адсталых войскаў і абозаў, загадаў спаліць масты.
  • У 1961 годзе быў узарваны Гродзенскі фарны касцёл.

Хто нарадзіўся 29 лістапада

  • 1908 год: Яўгеній Красоўскі, беларускі мастак.
  • 1951 год: Аляксандр Гвоздзікаў, беларускі скульптар.
  • 1951 год: Валерый Данэйка, спявак, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь.
  • 1952 год: Радзівон Бас, беларускі прадзюсар і рэжысёр.

Таксама сёння нарадзіліся рускі мастак і архітэктар Аляксандр Брулоў і ірландскі пісьменнік Клайв Стэйплз Льюіс.

29 лістапада ў народным календары

У гэты дзень Праваслаўная царква ўспамінае аднаго з 12 апосталаў, евангеліста Левія Матвея. У народзе 29 лістапада вядома як Матвееў дзень.

Існавала прыслоўе: "На Мацея зіма пацее". Гэта значыць, што зімовае надвор'е пакуль не ўсталявалася, ідзе то дождж, то снег, добрага снежнага шляху на дарогах яшчэ няма. Звычайна ў гэты дзень сыра і цёпла, чым цяплей 29 лістапада, тым халадней будзе ўзімку.

На Мацея таксама часта дзьмуць моцныя вятры. Яны прадракаюць доўгую зіму з завеямі і глыбокім снегам.  

160
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень
Тэмы:
Які сёння дзень: каляндар знакавых падзей