Стары замак у Гродне

Экскурсаводы ў Гродне нясуць пра Стары замак "абы што"

37
(абноўлена 12:02 18.12.2020)
У Гродне яшчэ не завершана эпапея з першай чаргой рэканструкцыі Старога замка, але ўжо ўсё бліжэй хімера другой. Чаму наступны этап "будаўнічай" працы можа зацягнуцца, даведаўся Sputnik.

Паўтараць, якія важныя Стары замак і палац Стэфана Баторыя для гісторыі Беларусі, можна бясконца. Калі ўлады заявілі, што найважнейшы помнік архітэктуры будзе адноўлены, здаецца, усе былі шчаслівыя.

Потым зразумелі, што рэальнасць на Замкавай гары над Нёманам сутыкнулася з неўвасобленымі марамі архітэктара Уладзіміра Бачкова пра барока, бюджэтнай логікай і крытыкай гісторыкаў.

Чаго чакаць беларусам ад другой чаргі рэканструкцыі каралеўскай рэзідэнцыі, разбіраўся карэспандэнт Sputnik Станіслаў Андросік.

Раніца, замак і аблом

Камандзіроўка ў Гродне, ды яшчэ і ва ўласны выхадны наўрад ці для каго з журналістаў з'яўляецца мяжой летуценняў. Пасля таго як ва ўпраўленне культуры быў накіраваны афіцыйны запыт аб другім этапе рэканструкцыі, у адказ прыйшоў не толькі ліст, але і вусная прапанова прыехаць і ўсё ўбачыць на ўласныя вочы.

Герб Речи Посполитой у входа в замок
© Sputnik
Герб Речи Посполитой у входа в замок

Рэальнасць апынулася да болю звыклай, як хмурнае неба над каралеўскім горадам: па прыездзе начальніца ўпраўлення культуры Алена Клімовіч не адказвала на званкі сваёй памочніцы і паведамленні ў месенджарах, хоць сустрэча і інтэрв'ю былі абяцаныя. Там, дзе звыкла знікаюць мясцовыя чыноўнікі, адказ даводзіцца трымаць гісторыкам.

Балазе дырэктар Гродзенскага гісторыка-археалагічнага музея Юрый Кітурка не стаў бегаць ад карэспандэнта Sputnik, пагадзіўся пагутарыць і нават сфатаграфаваць, што ж зрабілі ў Старым замку да канца года будаўнікі.

Праект можна скарэктаваць

У адказе ўпраўлення культуры Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта на наш запыт было напісана, што ў красавіку-ліпені гэтага года праведзена працэдура закупкі і падрадчыкам зноў стаў Гроднаграмадзянпраект.

Пачатак рэалізацыі праекта па другой чарзе Старога замка запланаваны на 2022 год, а гэта значыць, што на ўсё пра ўсё застаўся год. Зараз трэба паспець правесці археалагічныя раскопкі і падрыхтаваць гістарычную даведку, якая будзе ўключаць усе магчымыя звесткі пра палац Баторыя, яго знешні і ўнутраны строй.

Усё гэта пры наяўнасці добрай волі можа дапамагчы скарэктаваць праект Бачкова, які крытыкаваўся шмат разоў. З гэтым багажом пытанняў накіроўваемся ў кабінет дырэктара ў Новым замку.

Пакуль усё на эскізах

"Мы наняліся напісаць гістарычную даведку па той частцы замка, дзе запланавана правядзенне другой чаргі рэканструкцыі, праца над ёй ужо вядзецца", - пацвердзіў інфармацыю Кітурка.

Директор Гродненского историко-археологического музея Юрий Китурко
© Sputnik
Дырэктар Гродзенскага гісторыка-археалагічнага музея Юрый Кітурка

Паводле яго слоў, цяпер ідзе збор інфармацыі і новых крыніц пакуль не выяўлена, што вельмі складана. Спецыялісты вывучаюць тэкставыя матэрыялы, пераводзяць інвентары, матэрыялы даследаванняў археолагаў ў XX стагоддзі.

Пры гэтым дырэктар запэўніў, што спецыялісты яшчэ не пачалі этап праектавання: "Усё застаецца на ўзроўні эскізаў. Да саміх праектны работ пакуль не адбудуцца археалагічныя раскопкі і не будзе напісана гістарычная даведка, Гроднаграмадзянпраект не прыступіць".

У мінулым годзе на круглым стале асобна востра абмяркоўвалася пытанне, колькі ж паверхаў было ў палацы Стэфана Баторыя, і цяпер, як кажа гісторык, ёсць розныя меркаванні на гэты конт, але ніхто не гатовы даць дакладнага адказу.

Фрагмент оригинальной мостовой времен Витовта
© Sputnik
Фрагмент арыгінальнага бруку часоў Вітаўта

Цяпер у Гродзенскага гісторыка-археалагічнага музея, пачынаючы з 5 снежня 2020 года, ёсць 90 дзён, каб падрыхтаваць гістарычную даведку, над якой працуюць музейныя супрацоўнікі.

Цяжкая другая чарга

Адказваючы на ​​пытанне, колькі ж будзе каштаваць другая чарга рэканструкцыі, Кітурка адзначыў, што калі ішлі працы па першай чарзе, спачатку быў адзін кошт, а потым ён крыху змяніўся, былі ўнесены змены ў праект і пайшлі на новую экспертызу.

"Яна меркавала іншыя матэрыялы, іншыя працы, і паўстаў іншы кошт. Ці справяцца будаўнікі за год? Не, не дадуць рады", - запэўнівае дырэктар музея.

Таму казаць аб кошце работ пакуль не гатовы праект цалкам бессэнсоўна, на думку гісторыка. Таму што ў цяперашні час няма поўнага разумення сітуацыі: якія работы, якія будуць праводзіцца ўзмацненні канструкцый, якія канструкцыі зменяць.

"Пра што цяпер можна разважаць? Ясна, што кошт вельмі вялікі. Паводле папярэдніх ацэнак, першая чарга - гэта менш, чым 20% ад усяго праекта рэстаўрацыі. Другая чарга, напэўна, будзе вельмі складаная, напэўна там будзе 40%. Але колькі гэта будзе на самой справе, пакуль невядома. Таму што пакуль незразумела, у што выльецца першая чарга", - прызнаецца Кітурка.

Другога праекта няма

Пакуль усе ламаюць дзіды вакол праекта архітэктара Бачкова, дырэктар музея задае слушнае пытанне: "А ці быў іншы праект? Яго проста не было".

Справа от центрального портала - здание избы, которое должно было быть деревянным
© Sputnik
Вось так замак выглядае двор замка

Гісторык запэўнівае, што прымаць рашэнні ёсць каму, калі гістарычная даведка музея уступіць у супярэчнасць з праектам, які стаў аб'ектам крытыкі.
У адказ на пытанне, хто будзе прымаць рашэнне ў дадзенай сітуацыі, Кітурка сказаў: "Навуковы кіраўнік. Далей будзе вырашацца калегіяльна. Будуць прыцягнутыя спецыялісты, якія змогуць выказаць кваліфікаваны пункт гледжання".

Дырэктар сцвярджае, што ў аснову праекта другой чаргі будзе пакладзена ўся інфармацыя, якую знойдуць супрацоўнікі музея, а таксама археолагі падчас сваіх пошукаў. "Калі тое, што прапануе Бачкоў, падасца непрымальным, значыць, будуць іншыя рашэнні".

Знаменитая Каменица, существование которой опровергли результаты археологических раскопок
© Sputnik
Знакамітая Камяніца, існаванне якой абверглі вынікі археалагічных раскопак

Кітурка расказаў таксама, што ў Беларусі заўсёды праводзіцца будаўнічая экспертыза ўсіх праектаў, але яна накіравана на тое, каб ацаніць, наколькі добрасумленна складзеныя каштарысы: галоўнае - каб не быў завышаны кошт работ з боку праекціроўшчыкаў.

"Нясуць абы што"

Цікавімся, а як быць экскурсаводам і што ім распавядаць пра Стары замак і, напрыклад, спрэчную Камяніцу, на што дырэктар адказвае: "Ведаеце, экскурсаводы часам такую ​​ахінею нясуць. Тут адна знакамітая на ўсю Гародню экскурсавод паказвае палякам палац у Старым замку і кажа, што тут памёр Казімір Ягелончык (Вялікі князь літоўскі і Кароль польскі ў XV стагоддзі - Sputnik), які памёр за 100 год да пачатку будаўніцтва".

"Чым я магу дапамагчы экскурсаводам?", - задае рытарычнае пытанне гісторык. Пакуль ідуць працы ў Старым замку, у музеі займаюцца распрацоўкай экспазіцыі і не рыхтуюць зацверджаны тэкст экскурсіі.

"Я не гружу тым, што будуць "несці" экскурсаводы (прыватныя - Sputnik). Ім можна даць самы ідэальны тэкст, а яны "нясуць абы што", - канстатаваў Кітурка.

Што будзе далей?

Цікава, што ў Беларусі не прадугледжана працэдура праверкі і аналізу гістарычных даведак па такіх аб'ектах. Ці будуць праводзіцца грамадскія абмеркаванні праекта - таксама невядома. Зразумела адно: усе пытанні разгледзяць на пасяджэнні Беларускай рэспубліканскай навукова-метадычнай рады па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны.

Так дворец Батория выглядит сейчас с внешней стороны
© Sputnik
Так палац Баторыя выглядае цяпер звонку

Праблема ў тым, што на падрыхтоўку архітэктурнага праекта трэба мінімум шэсць месяцаў, а потым яго яшчэ трэба разгледзець на пасяджэнні рады.

Атрымліваецца, што капаць археолагам трэба было ўжо ў 2020 годзе, і цяпер, каб укласціся ў тэрміны, ім прыйдзецца працаваць альбо ў студзені або тэрміны зноў "паплывуць" у невядомым накірунку, а гэта бюджэтныя грошы.

37
Тэги:
Стары замак, Гродна
Тэмы:
Рэканструкцыя Старога замка ў Гродне: аднаўленне ці знішчэнне? (15)

Як на Палессі адзначалі "Шчадрэц" - відэа

26
(абноўлена 22:52 22.01.2021)
Калядныя традыцыі беларусаў у сваім першапачатковым выглядзе дайшлі да нас у XXI стагоддзі, а так, як святкуюць Стары Новы год палешукі, больш нідзе не ўбачыць.

На беразе Прыпяці на самым поўдні краіны стаіць вёска Пагост, якая праславілася на ўвесь свет абрадам "Юраўскі карагод", які мае статус нематэрыяльнай культурнай спадчыны.

Традыцыі і абрады беларускага Палесся настолькі аўтэнтычныя, што ЮНЕСКА надало абраду на Юр'еў дзень асаблівы ахоўны статус.

У Пагосце, як павялося, адзначаюць усе святы і нават Стары Новы год, па-мясцоваму ён называецца Шчадрэц. Вялікая заслуга ў захаванні мясцовых традыцый належыць Кацярыне Аляксееўне Панчэні, якая больш за 30 гадоў ўзначальвала мясцовы дом культуры, а калядаваць хадзіла з трох гадоў.

"Шчадрэц колісь звалі - Васілей, Стары Новы год. Гэта ўжо другая куцця, таму што Раство - першая куцця. На Хрышчэнне будзе трэццяя куцця. Усе абрады у нас звязаныя са збожжам", - распавяла яна.

А каб свята атрымалася, па словах Кацярыны Аляксееўны, трэба прыгаворваць: "Пячыце ладкі, каб цяляты былі гладкі", "Пячыце блінцы, каб дзеці былі, як жарабцы".

Як святкавалі у гэтым годзе Шчадрэц у Пагосце, і прычым тут Мядзведзь, Бусел, Сарока, Цыганка і Каза, глядзіце ў відэарэпартажы Sputnik.

26
Тэги:
Палессе, Шчадрэц
Старадаўні беларускі народны абрад Калядныя цары

Стары Новы год: гісторыя, традыцыі і прыкметы свята

461
(абноўлена 10:48 30.12.2020)
Што гатаваць на святочны стол, чаго рабіць не варта, а таксама прыкметы і правілы Старога Новага года - у аглядзе Sputnik.

Пасля таго, як звыклы Новы год адгрымеў, а вуліцы зноў запоўніліся людзьмі, не спяшайцеся развітвацца са святочным настроем, наперадзе чакае яшчэ адно важнае зімовае свята — Стары Новы год. Адзначаецца гэтая дата ў ноч з 13 на 14 студзеня. І, як любое свята, якое прыжылося ў славян, Стары Новы год захоўвае ў сабе масу традыцый.

У Беларусі і Украіне гэтае свята вядомы як "Шчодры вечар", а ў Расіі — "Овсень". Па старым летазлічэнні гэты дзень прыпадаў на 1 студзеня і называўся Васільевым днём, так як быў днём памяці Васіля Вялікага, а напярэдадні памінальнага дня, адпаведна, 31 снежня — Васільевым вечарам.

Старинный белорусский народный обряд Колядные цари
© Sputnik / Виктор Толочко
Жыхары вёскі Семежава прымаюць удзел у старадаўнім абрадзе "Калядныя цары", падчас святкавання Старога Новага года.

Чаму называецца Стары Новы год

Ніякага асаблівага сэнсу ў назве гэтага свята не існуе. Так называецца гэты дзень толькі таму, што па юліянскім календары Новы год выпадаў з 13 на 14 студзеня. Сёння мы карыстаемся грыгарыянскім календаром, які быў уведзены ў 1918 годзе, таму свята і завецца "Стары" Новы год.

Дзе адзначаюць Стары Новы год

Раней Стары Новы год адзначалі ва ўсіх краінах Савецкага Саюза. Сёння гэтае свята існуе ў Беларусі, Расіі, Украіне, Арменіі, Грузіі, Малдове, Казахстане і Кыргызстане, а таксама ва Узбекістане і Азербайджане.

Такая традыцыя захавалася і на тэрыторыі Швейцарыі, Чарнагорыі, Македоніі і Сербіі. У апошняй, напрыклад, гэтае свята называецца Сербскі Новы год. У ноч з 13 на 14 студзеня на плошчы ў Белградзе традыцыйна даюць салют.

У Японіі Стары Новы год называецца "рысюн" — пачатак вясны, адзначаецца ён не ў сярэдзіне зімы, а 4 лютага.

Правілы свята

Да гэтага свята куплялі добрую прыгожую вопратку. Вечар 13 студзеня называўся "шчодрым", а таму і стол накрывалі адпаведны. Людзі верылі, якім будзе стол, такім будзе і год. Раніцай жанчынам неабходна было прыгатаваць кашу, зробленую з суцэльных зерняў пшаніцы. Кашу запраўлялі салам або мясам. Альбо падавалі з варэннем або мёдам. Таксама гаспадыні пяклі пірагі, бліны або варэнікі.

Святы Васіль лічыўся заступнікам свінаводаў, таму і галоўным пачастункам на святочным стале былі стравы са свініны.

Увечары народ адпраўляўся па суседзях, каб сустрэць Стары Новы год у свеце. Лічылася асабліва важным, каб першым у дом прыйшоў "патрэбны" чалавек, а такім быў малады чалавек са шматдзетнай паважанай сям'і, у якой вялікая гаспадарка. Раніцай моладзь скакала праз падпаленыя снапы сена, каб прагнаць паскуддзе.

У некаторых паселішчах на свята хадзілі калядоўшчыкі. Выканаўцаў калядных песень традыцыйна адорвалі пачастункамі.

Традыцыйныя прыкметы на Стары Новы год

Прыкметы гэтага свята былі звязаны як з надвор'ем, так і навагоднім сталом. Напрыклад, калі прыгатаваная святочная каша атрымлівалася пышнай, прыгожай і смачнай, значыць, чакаць трэба добрага года. Калі ж гаршчок у печы трэскаецца або каша выходзіла нясмачная — трэба чакаць дрэннага года.

Таксама лічылася, калі ў ноч вецер будзе дзьмуць з поўдня, то будучы год будзе шчасным і цёплым, калі ж з захаду — чакаць трэба багацця малака, а таксама рыбы, ну а калі з усходу, то ў годзе будзе добры ўраджай садавіны.

Аб ночы народ казаў: "Васільева ноч зорная — да ўраджая ягад". Калі ж надвор'е марознае, але сухое раніцай, то грыбоў у будучым годзе шмат чакаць не варта.

Прыкметы на Стары Новы год — 2018

Тыя, хто народзіцца 14 студзеня 2018 года, для поспеху і багацця павінны насіць яшмавы камень. Таксама да вечара 13 студзеня неабходна прыбраць з дому святочную елку і раздаць усе даўгі, каб не быць даўжніком увесь 2018-ы год. І, вядома, неабходна памірыцца з усімі, з кім былі ў сварцы, і дараваць ўсім, на каго трымалі крыўду.

Што павінна быць на стале на Стары Новы год

Паводле старажытных традыцый, на стале ў Васільеў вечар павінна была быць шчодрая куцця. Халвы, арэхаў, мёду і разынак не шкадавалі: чым шчадрэй будзе страва, тым насычаней і багацей новы год.

Акрамя таго, на стале абавязкова былі парася, певень або заяц. Усе тры гатункі мяса неслі ў сабе розны сэнс: свініна абяцала багацце, стравы з пеўня — свабоду, а з зайца — поспех ва ўсіх справах.

Немалаважным з'яўлялася і тое, што ўваходзіла ў начынне святочных пірагоў і, што самае галоўнае, варэнікаў на Стары Новы год. Напрыклад, грыбы ў начынні — да доўгага і шчаслівага жыцця, мяса — да дабрабыту, рыс — да багацця, капуста — да грошай, а кроп — да дужага здароўя.

Што нельга рабіць у Дзень святога Васіля

За тыдзень да Старога Новага года нельга было прыбірацца ў новую вопратку, гэта можна зрабіць толькі ў само свята. У гэты дзень нельга казаць віншаванні з адмоўнай часціцай "не" — гэта можа спудзіць жаданне і ўдачу. Таксама нельга сустракаць гэтае свята выключна ў жаночай кампаніі — так можна наклікаць нешчаслівы год.

На святочным стале не павінна быць ракаў і іншых істот, якія адступаюць назад, таму што як можна ў Новы год перанесці былыя праблемы. Таксама ў гэты дзень строга забаронена прыбіраць, таму што можна вынесці поспех і шчасце з хаты.

Рождественские гадания
© Sputnik / Александр Кондратюк
Традыцыйныя варожбы з свечкай

Варожбы на Стары Новы год

Дзяўчыны ў ноч з 13 на 14 студзеня варажылі на розных прадметах. Васільеў вечар лічылі самым удалым для прадказанняў. Людзі верылі, што ўсё нагаданае і загаданае ў гэты час спраўджваецца. Аднак Праваслаўная царква не ўхваляе варажбы.

461
Тэги:
Старый новый год, традиции, народные традиции, Беларусь
По теме
Этнограф: на стары Новы год трэба пазбавіцца ад елак
Авальная зала пасля рамонту

Беларускія дэпутаты асудзілі дзеянні Латвіі ў дачыненні да журналістаў

7
(абноўлена 15:21 28.01.2021)
Рускамоўныя латвійскія журналісты, у тым ліку тыя, хто супрацоўнічае з парталамі Baltnews і Sputnik Латвія, былі затрыманы ў пачатку снежня мінулага года за парушэнні санкцыйнага рэжыму ЕС.

МІНСК, 28 сту – Sputnik. Беларускія дэпутаты асудзілі дзеянні ўладаў Латвіі па перашкаджэнні працы рускамоўных журналістаў, пра гэта гаворыцца ў заяве камісій па міжнародных справах і па правах чалавека, нацыянальных адносінах і СМІ палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Парламентарыі лічаць, што латвійскія ўлады груба перашкаджаюць працы журналістаў і ўшчамляюць інтарэсы рускамоўнага насельніцтва. Такія дзеянні дэпутаты разглядаюць "як відавочна недружалюбныя ў дачыненні да Беларусі і Расіі, якія падпісалі ў 1999 годзе Дагавор аб стварэнні Саюзнай дзяржавы".

"Мы выступаем за безумоўнае выкананне абавязацельстваў у рамках міжнародных прававых актаў, якія гарантуюць права кожнага на свабоду выказваць сваё меркаванне, атрымліваць і распаўсюджваць інфармацыю і ідэі без якога-небудзь умяшання з боку дзяржаўных органаў і незалежна ад дзяржаўных межаў", - гаворыцца ў заяве.

Нагадаем, рускамоўныя латвійскія журналісты, у тым ліку тыя, хто супрацоўнічае з парталамі Baltnews і Sputnik Латвія, былі затрыманы 3 снежня 2020 года. Пасля допыту іх адпусцілі пад падпіску аб нявыездзе, у іх прайшлі вобыскі. У выніку ім прад'явілі абвінавачванні па артыкуле аб парушэнні рэжыму санкцый Еўрасаюза, які прадугледжвае пакаранне ад грашовага штрафу да турэмнага зняволення.

Дзярждума РФ у канцы снежня прыняла пастанову, у якой звяртаецца да парламентарыяў краін Еўропы з асуджэннем дзеянняў улад Латвіі з-за ўціску рускамоўных журналістаў і заклікам выступіць супраць цэнзуры як элемента палітычнай барацьбы. МЗС Латвіі ў адказ заявіў, што паведамленне Дзярждумы "абапіраецца на неабгрунтаваныя і маючыя месца ў прапагандысцкіх клішэ папрокі ў дачыненні да ўнутраных пытанняў Латвіі".

Кіраўнік МЗС РФ Сяргей Лаўроў 18 студзеня 2021 года заявіў, што скаргі на сітуацыю са становішчам расійскіх журналістаў у краінах ЕС можа разгледзець Еўрапейскі суд па правах чалавека.

Чытайце таксама:

7
Тэги:
Sputnik, Беларусь, СМІ, Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага Сходу РБ
Тэмы:
Саюзная дзяржава Беларусі і Расіі