Навагодняя елка, архіўнае фота

Навагодняя елка ад А да Я: што сімвалізуе, каго абараняе і як лечыць

90
(абноўлена 12:15 18.12.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра сімвалізм любімага навагодняга дрэва і вучыць гатаваць з яго лекі.

Калісці напярэдадні Калядаў упрыгожаная цацкамі і слодыччу ялінка напаўняла водарам марознай свежасці амаль кожную хату. Чаму менавіта елка ў народных традыцыях адзін з галоўных сімвалаў зімовых свят?

Адказ на гэта пытанне хаваецца ва ўяўленнях беларусаў, якія лічылі гэта дрэва абярэгам, здольным абараняць ад нечысці. У народзе існавала паданне згодна з якім Божая Маці хавала маленькага Хрыста пад елкай ад слуг цара Ірада. Яны хацелі яго забіць і елка, апусціўшы свае калючыя галіны долу, закрыла дзіця. За гэта Бог асвяціў дрэва і прызначыў заўжды на Каляды і Вялікдзень ставіць ялінку ў хаце, або затыкаць яе галінкі за абразы.

Рождественский вертеп
© Sputnik / Виктор Толочко
Божая Маці хавала маленькага Хрыста пад елкай ад слуг цара Ірада

Дарэчы, ў беларускім народным сонніку пазначана: "Калі вам прыснілася калядная або навагодняя елка, то гэта прадракала шчаслівае жыццё або падарунак; бачыць непрыбраную елачку – да незадаволенасці, нястачы".

Ахоўныя ўласцівасці елкі, лапкі якой растуць крыж-накрыж, што на думку народа павялічвала яе моц, выкарыстоўвалі падчас асвячэння вады на Вадохрышча. У ХІХ стагоддзі на Палессі гэта тлумачылі так: "Як на Вадохрышча свецяць на Ярдані ваду, то кругом ставяць маладыя ялінкі, каб закрыць святую ваду ад усялякае нечысці, каторая, спужаўшыся, можа напашкудзіць". Лічылася, што ў асвечаную Богам елку ніколі не б’е Пярун, таму падчас навальніцы найлепей было хавацца пад гэтым дрэвам. Магчыма менавіта з гэтым павер’ем звязана традыцыя прыносіць з царквы галінку вадохрышчанскай елкі і затыкаць яе ў страху. Быццам бы гэта засцерагае хату ад удараў маланкі.

Расліны, якія мелі дачыненне да рытуалаў, лічыліся добрымі. Казалі, што Бог даў іх на патрэбу людзям і асабліва гэта тычыцца яліны. Так у Добрушскім раёне Гомельскай вобласці яловыя галінкі затыкалі ў сцены хлева, засцілалі імі падлогу, каб прадухіліць з’яўленне мух, вужэй і гадзюк, падкладалі пад квактух, каб было болей куранят. Смалістае бярвенне елкі – цудоўны будаўнічы матэрыял, з яе мяккай, лёгкай драўніны здаўна выраблялі музычныя інструменты, якія вылучаліся цудоўным гучаннем. Верхнія дэкі скрыпак Амаці і Страдывары выраблены з елкі.

У народнай гаспадарцы з яе выраблляюць шкіпінар, драўняны спірт і воцат, паперу і картон, каніфоль і дзёгаць. Кару выкарыстоўваюць для апрацоўкі скур, а хвою для вырабу вітаміннай мукі на корм скату. Назіраючы за гэтым дрэвам у лесе можна прадказаць надвор’е. Калі ўзімку доўгія, сухія галінкі згінаюцца, то чакай завірухі, калі выпрасталіся, то гэта да спакойнага, роўнага надвор’я.

Рождественский венок
© CC0 / Pixabay
Калядны вянок

Елка не толькі атрыбут навагодняга свята, абярэг ад усялякай нечысці – яна, як і хвоя, лістоўніца, іншыя хвойныя расліны – дрэва-лекар. Па сваім хімічным складзе і якасцям елка вельмі блізкая да хвоі.

Даследванні паказалі, што ў ёй утрымліваюцца эфірныя алеі, дубільныя рэчывы, фітанцыды, смолы, мінеральныя солі, шырокі спектр вітамінаў і асабліва вітаміна С, якога ў хвоі столькі ж колькі і ў смародзіне і абляпісе. Супрацьмікробныя і супрацьгрыбковыя ўласцівасці елкі цяжка перацаніць. Высветлена, што фітанцыды свежых раслін больш актыўныя і павялічваюць ахоўныя сілы арганізму.

Народная медыцына выкарыстоўвае маладыя верхавінкі з пупышкамі і маладыя насенныя шышкі, якія ўтвараюцца на канцах галінак. Менавіта ў іх утрымваецца найбольшая колькасць карысных рэчываў. Нарыхтоўваюць маладыя верхавінкі з пупышкамі ў маі, а няспелыя  шышкі і смалу – ад чэрвеня да верасня.

Прэпараты з елкі стымулююць імунную сістэму, здымаюць стому, дапамагаюць нармалізаваць нервовую сістэму пасля перанесенага стрэсу і цяжкай хваробы, паляпшаюць сон і страваванне, паскорваюць загойванне ран і апёкаў, лечаць скураныя і многія іншыя захворванні.Дзякуючы вялікай колькасці аскарбінавай кіслаты, караціну і хларафілу, хвоя елкі рэгулюе абмен рэчываў. Дзякуючы моцнаму супрацьмікробнаму дзеянню адвар з яловых галінак і шышак цудоўны сродак прафілактыкі і лячэння прастудных захворванняў. Ім лечаць ангіну, пнеўманію, хранічны танзіліт, ларынгіт, бранхіт, фарынгіт, гаймарыт і рыніт.

Настой з яловых шышак

Інгрыдыенты:

  • 40 г няспелых шышак
  • 200 мл вады

Як гатаваць і ўжываць:

Здробненыя шышкі заліць вадой і кіпяціць трыццаць хвілін, зняць з агню і даць пастаяць пакуль не астыне да 35 градусаў. Адціснуць і добра працадзіць адвар, паласкаць горла 5-6 разоў на дзень пакуль не палепшае. Гэты ж настой капаюць у нос па 4-5 кропель у абедзве наздры. Добра яго выкарыстаць і пры інгаляцыі.

Беларускія знахаркі не ведалі хімічнага складу раслін, але іх багаты вопыт лячэння людзей узімку падказваў, што пры недахопе ў арганізме вітаміну С дапамогуць не толькі лісце і ягады маліны, абляпіхі, журавін, але і хвоя елкі.

Хваёвы настой

Інгрыдыенты:

  • 250 хвоі
  • 250 мл вады

Як гатаваць і ўжываць:

Хвою здрабніць нажніцамі і заліць шклянкай кіпятку. Павольна кіпяціць 20 хвілін, зняць з агню і даць пастаяць пакуль не астыне. Працадзіць і піць у 2-3 прыёмы напрацягу дня.

Акрамя насычэння арганізму вітамінам С такі напітак з хвоі добра чысціць кроў ад таксічных рэчываў. Працягласць лячэння настоямі індывідуальны для кожнага і арганізм сам падкажа, калі трэба спыніцца. Каб умацаваць імунітэт і дапамагчы пры прастудзе можна  выкарыстаць і хвою, сабраную зімой.

Другі варыянт хваёвага настою

Інгрыдыенты:

  • 4 ст лыжкі зімовай хвоі
  • 3 шклянкі вады
  • 2 ч лыжкі лімоннай кіслаты або яблычнага воцату
  • Мёд па смаку

Як гатаваць і ўжываць:

Хвою здрабніць нажніцамі і заліць астуджанай кіпячонай вады. Настойваць у цёмным месцы 3 дні. Працадзіць, дадаць лімонную кіслату, а лепей яблычны воцат і піць па 1/2 шклянкі 2 разы на дзень разам з мёдам. Настой захоўваць у лядоўцы.

Каб захаваць здароўе дзёснаў і прадухіліць парадантоз дастаткова жаваць не глытаючы кіславатую на смак ігліцу, а яловая смала, ужываная такім жа чынам дапаможа справіцца з захворваннямі насаглоткі.

Каб быць прыгожай у святочную ноч, з яловай хвоі раю прыгатаваць касметычную маску для твару. Яна цудоўна аднаўляе скуру, стымулюе работу эпітэлія і разгладжвае маршчыны.

Маска з яловай хвоі

Для прыгатавання маскі трэба ўзяць некалькі сталовых лыжак свежай яловай хвоі і добра расцерці іх так, каб выпусцілі сок, дадаць у хваёвую масу крыху аліўкавага алею і нанесці сумесь на папярэдне ачышчаную і разагрэтую парам скуру, накрыць твар цёплым ручніком і паляжаць так 20 хвілін. Акуратна зняць ігліцу і апаласнуць твар цёплай вадой.

Супрацьпаказанні

Лячэнне елкай не кожнаму карысна. У некаторых хворых яно можа выклікаць абвастрэнне астмы і нават мігрэнь. Ужыванне настояў і напіткаў з елкі не паказана пры страўнікавых захворваннях, а празмерныя дозы небяспечныя для нырак.

90
Тэги:
Ларыса Мятлеўская, Новы год
Тэмы:
Новы год - 2021 (29)
Старадаўні беларускі народны абрад Калядныя цары

Стары Новы год: гісторыя, традыцыі і прыкметы свята

447
(абноўлена 10:48 30.12.2020)
Што гатаваць на святочны стол, чаго рабіць не варта, а таксама прыкметы і правілы Старога Новага года - у аглядзе Sputnik.

Пасля таго, як звыклы Новы год адгрымеў, а вуліцы зноў запоўніліся людзьмі, не спяшайцеся развітвацца са святочным настроем, наперадзе чакае яшчэ адно важнае зімовае свята — Стары Новы год. Адзначаецца гэтая дата ў ноч з 13 на 14 студзеня. І, як любое свята, якое прыжылося ў славян, Стары Новы год захоўвае ў сабе масу традыцый.

У Беларусі і Украіне гэтае свята вядомы як "Шчодры вечар", а ў Расіі — "Овсень". Па старым летазлічэнні гэты дзень прыпадаў на 1 студзеня і называўся Васільевым днём, так як быў днём памяці Васіля Вялікага, а напярэдадні памінальнага дня, адпаведна, 31 снежня — Васільевым вечарам.

Старинный белорусский народный обряд Колядные цари
© Sputnik / Виктор Толочко
Жыхары вёскі Семежава прымаюць удзел у старадаўнім абрадзе "Калядныя цары", падчас святкавання Старога Новага года.

Чаму называецца Стары Новы год

Ніякага асаблівага сэнсу ў назве гэтага свята не існуе. Так называецца гэты дзень толькі таму, што па юліянскім календары Новы год выпадаў з 13 на 14 студзеня. Сёння мы карыстаемся грыгарыянскім календаром, які быў уведзены ў 1918 годзе, таму свята і завецца "Стары" Новы год.

Дзе адзначаюць Стары Новы год

Раней Стары Новы год адзначалі ва ўсіх краінах Савецкага Саюза. Сёння гэтае свята існуе ў Беларусі, Расіі, Украіне, Арменіі, Грузіі, Малдове, Казахстане і Кыргызстане, а таксама ва Узбекістане і Азербайджане.

Такая традыцыя захавалася і на тэрыторыі Швейцарыі, Чарнагорыі, Македоніі і Сербіі. У апошняй, напрыклад, гэтае свята называецца Сербскі Новы год. У ноч з 13 на 14 студзеня на плошчы ў Белградзе традыцыйна даюць салют.

У Японіі Стары Новы год называецца "рысюн" — пачатак вясны, адзначаецца ён не ў сярэдзіне зімы, а 4 лютага.

Правілы свята

Да гэтага свята куплялі добрую прыгожую вопратку. Вечар 13 студзеня называўся "шчодрым", а таму і стол накрывалі адпаведны. Людзі верылі, якім будзе стол, такім будзе і год. Раніцай жанчынам неабходна было прыгатаваць кашу, зробленую з суцэльных зерняў пшаніцы. Кашу запраўлялі салам або мясам. Альбо падавалі з варэннем або мёдам. Таксама гаспадыні пяклі пірагі, бліны або варэнікі.

Святы Васіль лічыўся заступнікам свінаводаў, таму і галоўным пачастункам на святочным стале былі стравы са свініны.

Увечары народ адпраўляўся па суседзях, каб сустрэць Стары Новы год у свеце. Лічылася асабліва важным, каб першым у дом прыйшоў "патрэбны" чалавек, а такім быў малады чалавек са шматдзетнай паважанай сям'і, у якой вялікая гаспадарка. Раніцай моладзь скакала праз падпаленыя снапы сена, каб прагнаць паскуддзе.

У некаторых паселішчах на свята хадзілі калядоўшчыкі. Выканаўцаў калядных песень традыцыйна адорвалі пачастункамі.

Традыцыйныя прыкметы на Стары Новы год

Прыкметы гэтага свята былі звязаны як з надвор'ем, так і навагоднім сталом. Напрыклад, калі прыгатаваная святочная каша атрымлівалася пышнай, прыгожай і смачнай, значыць, чакаць трэба добрага года. Калі ж гаршчок у печы трэскаецца або каша выходзіла нясмачная — трэба чакаць дрэннага года.

Таксама лічылася, калі ў ноч вецер будзе дзьмуць з поўдня, то будучы год будзе шчасным і цёплым, калі ж з захаду — чакаць трэба багацця малака, а таксама рыбы, ну а калі з усходу, то ў годзе будзе добры ўраджай садавіны.

Аб ночы народ казаў: "Васільева ноч зорная — да ўраджая ягад". Калі ж надвор'е марознае, але сухое раніцай, то грыбоў у будучым годзе шмат чакаць не варта.

Прыкметы на Стары Новы год — 2018

Тыя, хто народзіцца 14 студзеня 2018 года, для поспеху і багацця павінны насіць яшмавы камень. Таксама да вечара 13 студзеня неабходна прыбраць з дому святочную елку і раздаць усе даўгі, каб не быць даўжніком увесь 2018-ы год. І, вядома, неабходна памірыцца з усімі, з кім былі ў сварцы, і дараваць ўсім, на каго трымалі крыўду.

Што павінна быць на стале на Стары Новы год

Паводле старажытных традыцый, на стале ў Васільеў вечар павінна была быць шчодрая куцця. Халвы, арэхаў, мёду і разынак не шкадавалі: чым шчадрэй будзе страва, тым насычаней і багацей новы год.

Акрамя таго, на стале абавязкова былі парася, певень або заяц. Усе тры гатункі мяса неслі ў сабе розны сэнс: свініна абяцала багацце, стравы з пеўня — свабоду, а з зайца — поспех ва ўсіх справах.

Немалаважным з'яўлялася і тое, што ўваходзіла ў начынне святочных пірагоў і, што самае галоўнае, варэнікаў на Стары Новы год. Напрыклад, грыбы ў начынні — да доўгага і шчаслівага жыцця, мяса — да дабрабыту, рыс — да багацця, капуста — да грошай, а кроп — да дужага здароўя.

Што нельга рабіць у Дзень святога Васіля

За тыдзень да Старога Новага года нельга было прыбірацца ў новую вопратку, гэта можна зрабіць толькі ў само свята. У гэты дзень нельга казаць віншаванні з адмоўнай часціцай "не" — гэта можа спудзіць жаданне і ўдачу. Таксама нельга сустракаць гэтае свята выключна ў жаночай кампаніі — так можна наклікаць нешчаслівы год.

На святочным стале не павінна быць ракаў і іншых істот, якія адступаюць назад, таму што як можна ў Новы год перанесці былыя праблемы. Таксама ў гэты дзень строга забаронена прыбіраць, таму што можна вынесці поспех і шчасце з хаты.

Рождественские гадания
© Sputnik / Александр Кондратюк
Традыцыйныя варожбы з свечкай

Варожбы на Стары Новы год

Дзяўчыны ў ноч з 13 на 14 студзеня варажылі на розных прадметах. Васільеў вечар лічылі самым удалым для прадказанняў. Людзі верылі, што ўсё нагаданае і загаданае ў гэты час спраўджваецца. Аднак Праваслаўная царква не ўхваляе варажбы.

447
Тэги:
Старый новый год, традиции, народные традиции, Беларусь
По теме
Этнограф: на стары Новы год трэба пазбавіцца ад елак

Каляды ў Лунінецкім раёне: як на Раство шанавалі традыцыі ў вёсцы Дубоўка

101
(абноўлена 13:32 12.01.2021)
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
Надвор'е было самае каляднае, быў моцны снегапад, але калядоўшчыкаў гэта не спыняла: яны спявалі песні, танцавалі, варажылі і весяліліся.

Каляды для нашых продкаў былі галоўным зімовым святам.

7 студзеня ў першы калядны дзень было прынята збірацца ўсёй сям'ёй за сталом, сытным і мясным, каб на працягу ўсяго года быць побач! А ўвечары людзі збіраліся кампаніямі і ішлі калядаваць, абавязкова аднаго з членаў групы апраналі казой.

Калядоўшчыкі хадзілі па дварах, спявалі песні, жадалі людзям дабра і здароўя, багатага ўраджаю. За гэта гаспадары дамоў шчодра абдорвалі калядоўшчыкаў рознымі смачнасцямі.

Каб абрад калядавання ў Лунінецкім раёне Беларусі не сышоў у мінулае і не згубіў свой сэнс, удзельнікі народнага фальклорнага калектыву «Лобчанка» з вёскі Лобча аднавілі і арганізавалі абрад «Каляда» з каляднымі песнямі на мясцовым дыялекце і атрыбутамі абраду: калядная зорка, ражаны, і вядома ж каза, дзед, цыганка. І ў гэтым годзе абрад вырашылі правесці 7 студзеня ў вёсцы Дубоўка, недалёка ад Лобчы.

Жыхары вёскі з задавальненнем і радасцю сустракалі калядоўшчыкаў, якія прыехалі на кані, і па меры сваіх магчымасцяў абдорвалі іх.

Надвор'е было самае каляднае: ішоў багаты снегапад, але калядоўшчыкаў гэта не спыняла: яны спявалі песні, танцавалі, варажылі і весяліліся.

Чытайце таксама:

101
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    У вёску Дубоўка разам са снегападам завіталі калядоўшчыкі.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Вёска сустракала калядоўшчыкаў, якія прыехалі на кані.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Трэба захаваць дзівосны момант: жыхары вёскі вітаюць калядоўшчыкаў.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Каляды для нашых продкаў былі галоўным зімовым святам.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Увечары 7 студзеня людзі збіраліся кампаніямі і ішлі калядаваць.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Наўкол снег і вільгаць. Чаму б не сагрэцца народным сродкам?

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Калядоўшчыкі абавязкова аднаго з членаў групы апраналі казой.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Надвор'е было самае каляднае, быў моцны снегапад, але калядоўшчыкаў гэта не спыняла.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Удзельнікі народнага фальклорнага калектыву «Лобчанка» з вёскі Лобча.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Каб калядаванне ў Лунінецкім раёне Беларусі не сышло у мінулае і не згубла свой сэнс, аматары фальклору аднавілі і арганізавалі абрад «Каляда» з каляднымі песнямі.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Жыхары вёскі з задавальненнем і радасцю па меры сваіх магчымасцяў абдорвалі калядоўшчыкаў.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Каб лепей гралася и спявалася!

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Калядоўшчыкі спявалі песні, танцавалі, варажылі, весяліліся і... збіралі пачастункі!

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Гаспадары дамоў шчодра абдорвалі калядоўшчыкаў рознымі смачнасцямі.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Калядоўшчыкі хадзілі па дварах, спявалі песні, жадалі людзям дабра і здароўя, багатага ўраджаю.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Бывайце здаровы, жывіце багата!

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Да новай сустрэчы, калядная зорка!

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Каляда паехала... да наступнага года.

Тэги:
Беларусь, Каляды

Імпічмент Трампу і інаўгурацыя Байдэна: што адбываецца ў Вашынгтоне - відэа

0
(абноўлена 14:34 16.01.2021)
Палата прадстаўнікоў ЗША прагаласавала за імпічмент прэзідэнту Дональду Трампу з-за беспарадкаў у Капітоліі, тым часам на ўсю моц ідзе падрыхтоўка інаўгурацыі Джо Байдэна. Глядзіце на відэа, што адбываецца ў Вашынгтоне.

Дональд Трамп стаў першым прэзідэнтам ЗША у гісторыі, якога двойчы падвергнулі імпічменту падчас яго знаходжання на пасадзе. Палата прадстаўнікоў Кангрэсу ЗША адобрыла рэзалюцыю аб імпічменце дзеючага прэзідэнта краіны, абвінаваціўшы яго ў "падбухторванні да нападзення" на будынак Капітолія, якое адбылося ў сераду, 6 студзеня.

Тэкст рэзалюцыі аб імпічменце быў абнародаваны ў панядзелак, і праз два дні ён быў прыняты ў ходзе галасавання усімі дэмакратамі і дзесяццю рэспубліканцамі. За імпічмент дзеючага прэзідэнта ЗША прагаласавалі 232 чалавекі, супраць - 197.

Лідэр рэспубліканскага большасці Мітч Маконэл заявіў, што Сенат разгледзіць абвінавачванне пасля інаўгурацыі Джо Байдэна, якая адбудзецца 20 студзеня. Тым часам у Вашынгтоне ідзе падрыхтоўка да цырымоніі інаўгурацыі Байдэна.

Працоўныя манціруюць сцэну і дэкарацыі для мерапрыемства, а вакол будынка ўзмацняецца бяспека: усталёўваюць платы і блакіруюць дарогі, паліцэйскія і нацыянальная гвардыя ахоўваюць уваходы вакол.

Пасля штурму Капітолія ЗША прыхільнікамі Трампа на мінулым тыдні ФБР папярэдзіла аб запланаваных узброеных пратэстах у Вашынгтоне перад інаўгурацыяй.

Паведамляецца, што 20 студзеня Нацыянальная гвардыя накіруе ў акругу Калумбія 20 тысяч вайскоўцаў для ўзмацнення бяспекі.

Чытайце таксама:

0
Тэги:
ЗША, інаўгурацыя, Кангрэс ЗША