Навагоднія прыкметы і смачныя стравы на святочную вячэру

Навагоднія прыкметы і смачныя стравы на святочную вячэру

242
(абноўлена 16:18 18.12.2020)
Напярэдадні навагодніх святаў этнограф Ларыса Мятлеўская ўспамінае, якімі прыкметамі карысталіся нашы продкі, каб будучы год быў удалы, і вучыць гатаваць смачныя мясныя стравы для святочнага стала.

У народзе было прынята любую важную справу, якую рабілі ўпершыню, абстаўляць з асаблівай урачыстасцю – і Новы год не выключэнне. У мінулым пераднавагоднія клопаты па сутнасці былі такімі ж, як і цяпер, толькі абстаўлена ўсё было іначай, ды і сам Новы год святкавалі не 1 студзеня, а на два тыдні пазней, на Васілле, і называлі свята Багатай куццёй або Шчадрацом.

Асабліва важны першы дзень Новага года. Нашы продкі верылі: як пачнеш год, такім ён і будзе. З гэтай нагоды ў народзе існаваў цэлы шэраг навагодніх прыкмет, у якіх праглядае мудрасць і вынаходлівасць нашых продкаў. Вядома, з цягам часу многія з традыцыйных звычаяў забыліся, зніклі, а некаторыя наадварот адрадзіліся зноў.

Навагоднія прыкметы

З чым заспеў чалавека Новы год – з тым ён застанецца да яго канца. Любыя навагоднія лішкі і нястачы, спакой і спрэчкі ды іншае паказваюць на тое, што чакае чалавека напрацягу года.

Каб быць паспяховым, энергічным у справах.

  • У самы дзень Новага года кожны з сямейнікаў стараецца першы ўстаць і прынесці вядро вады. Каму гэта ўдаецца, той увесь год будзе мець "рух" - рухавасць , жывасць, бадзёрасць, энергію.
  • У дзень Новага года некаторыя лічаць неабходным пачынаць "для прымеру" якую-небудзь працу, каб мець у ёй поспех у пачатым годзе.

Прыгажосць і здароўе.

  • На навагодняе ўмыванне ў ваду карысна класці медныя і залатыя манеты, каб цэлы год быць "чырвоным" і крэпкім, як медзь і золата; кладуць і сярэбраныя рэчы ці грошы - каб мець белы твар.
  • Некаторыя абразаюць пазногцяў, спадзеючыся, што не парэжуць ні рук ні ног напрацягу ўсяго года.

Каб не зблудзіць у лесе.

  • Увечары, на застоллі ядуць свіныя галовы. Гэта робіцца згодна з павер'ем, што каму надарыцца заблукаць у лесе, трэба толькі ўспомніць, што еў свіную галаву ў Васільеў вечар, і адразу знойдзеш дарогу.

Паляванне.

  • Стральцы ведаюць: калі на Новы год упаляваць нейкую дзічыну, то цэлы год будзе шчасціць на паляванні.

Каб не быць абрабаваным.

  • Кожны стараецца ў Шчадроўку ўкрасці што-небудзь у свайго суседа, хоць украдзенае на другі ж дзень аддаюць. Калі ж таго, хто ўкраў, ніхто не заўважыць, то ў гэты год гаспадарка ягоная можа не баяцца злодзеяў; калі ж таго, хто ўкрадзе пад Новы год, заўважаць – гаспадарку ягоную чакаюць крадзяжы, і ўкрадзенае беззваротна прападзе.

Кухня.

  • Гаспадыні страшэнна баяцца на Новы год пабіць што-небудзь: гэта значыць наклікаць на сябе бяду на ўвесь год; цэлы год усё будзе біцца, і гаспадыні будуць мець вялікія страты.
  • Хто не пячэ бліноў перад Новым годам, у таго ў гаспадарцы не будзе тлустай, сытай жывёлы.

П'янства.

  • Некаторыя на Новы год не ходзяць у карчму, каб не быць п'яніцам.

Найвялікшы клопат гаспадыні – святочная вячэра

Кавалак мяса - самая пажыўная, а таму і самая важная частка вячэры. Гатуючы мяса, трэба зыходзіць з таго, для чаго яно прызначана: на суп, соус, у якасці асноўнай стравы або як яе складнік. У ХІХ ст. кухары лічылі, што хоць адваранае мяса і мала цэніцца як страва, найбольшую частку сокаў і карысных рэчываў працягвае захоўваць у сабе, таму з'яўляецца пажыўнай і карыснай ежай.

Выбіраючы мяса, бабулі вучылі:

  1. мяса маладых жывёл больш карыснае і смачнейшае за мяса старых;
  2. мяса, якое нейкі час паляжала, лепшае ў спажыванні, чым мяса жывёл, толькі што забітых;
  3. лепшае для стрававання мяса скрэбанае і сечанае, бо лягчэй змешваецца са страўнікавым сокам;
  4. лепей засвойваецца мяса, прыгатаванае на не вельмі моцным агні.

Каб смажаніна была сакавітая, яе трэба часта паліваць, але не тлушчам, а гарачай вадой. Напрыканцы запякання смажаніну паліваюць сокам, які сабраўся за час запякання на блясе.

Біткі ў смятане

1 кг мяса ялавічыны (сцягняк), 2-3 яйкі, 2 цыбуліны, соль і перац па смаку, 1 французская булка (багет), 1 ст лыжка масла, 1 шклянка смятаны, 100 г цёртых сухароў і 100 г цвёрдага сыру, бульбы колькі спатрэбіцца.

Мяса дробна пасекчы або прапусціць праз мясарубку, змяшаць з вымачанай і адціснутай булкай, печанай цыбуляй і яйкамі, пасаліць, паперчыць і зрабіць з гэтага акруглыя біткі. Затым абсыпаць іх мукой і хутка абсмажыць іх на патэльні. Калі падрумяняцца, выкласці іх на талерцы, пасыпаць сухарамі і сырам, заліць смятанай і паставіць у печ або духоўку на 10-20 хв.

Перад тым, як паставіць талерку ў печ, можна абкласці біткі адваранай бульбай.

Свіное філе з соусам з павідла

2 кг філе, 2-3 ст. лыжкі цёртых сухароў, соль, 1 ст. лыжка масла, 1 ст. лыжка павідла, 1 шклянка булёну, 2-3 кавалкі цукру, гваздзікі і скуркі лімона, 2-3 лыжкі сухога віна.

Філе нарэзаць кавалкамі, зварыць у салёнай вадзе, крыху астудзіць,абсыпаць цёртай на буйную тарку булкай і запячы да залацістай скарынкі на вышмараванай маслам блясе. Вялікую лыжку слівавага або вішнёвага павідла развесці булёнам ці вадой, дадаць пару кавалачкаў цукру, трохі карыцы, гваздзікі і цэдры лімона, пару лыжак віна або агрэставага соку, закіпяціць і заліць гэтым зарумяненае філе.

242
Тэги:
Новы год
Тэмы:
Новы год - 2020 (44)

Як на Палессі адзначалі "Шчадрэц" - відэа

25
(абноўлена 22:52 22.01.2021)
Калядныя традыцыі беларусаў у сваім першапачатковым выглядзе дайшлі да нас у XXI стагоддзі, а так, як святкуюць Стары Новы год палешукі, больш нідзе не ўбачыць.

На беразе Прыпяці на самым поўдні краіны стаіць вёска Пагост, якая праславілася на ўвесь свет абрадам "Юраўскі карагод", які мае статус нематэрыяльнай культурнай спадчыны.

Традыцыі і абрады беларускага Палесся настолькі аўтэнтычныя, што ЮНЕСКА надало абраду на Юр'еў дзень асаблівы ахоўны статус.

У Пагосце, як павялося, адзначаюць усе святы і нават Стары Новы год, па-мясцоваму ён называецца Шчадрэц. Вялікая заслуга ў захаванні мясцовых традыцый належыць Кацярыне Аляксееўне Панчэні, якая больш за 30 гадоў ўзначальвала мясцовы дом культуры, а калядаваць хадзіла з трох гадоў.

"Шчадрэц колісь звалі - Васілей, Стары Новы год. Гэта ўжо другая куцця, таму што Раство - першая куцця. На Хрышчэнне будзе трэццяя куцця. Усе абрады у нас звязаныя са збожжам", - распавяла яна.

А каб свята атрымалася, па словах Кацярыны Аляксееўны, трэба прыгаворваць: "Пячыце ладкі, каб цяляты былі гладкі", "Пячыце блінцы, каб дзеці былі, як жарабцы".

Як святкавалі у гэтым годзе Шчадрэц у Пагосце, і прычым тут Мядзведзь, Бусел, Сарока, Цыганка і Каза, глядзіце ў відэарэпартажы Sputnik.

25
Тэги:
Палессе, Шчадрэц
Старадаўні беларускі народны абрад Калядныя цары

Стары Новы год: гісторыя, традыцыі і прыкметы свята

461
(абноўлена 10:48 30.12.2020)
Што гатаваць на святочны стол, чаго рабіць не варта, а таксама прыкметы і правілы Старога Новага года - у аглядзе Sputnik.

Пасля таго, як звыклы Новы год адгрымеў, а вуліцы зноў запоўніліся людзьмі, не спяшайцеся развітвацца са святочным настроем, наперадзе чакае яшчэ адно важнае зімовае свята — Стары Новы год. Адзначаецца гэтая дата ў ноч з 13 на 14 студзеня. І, як любое свята, якое прыжылося ў славян, Стары Новы год захоўвае ў сабе масу традыцый.

У Беларусі і Украіне гэтае свята вядомы як "Шчодры вечар", а ў Расіі — "Овсень". Па старым летазлічэнні гэты дзень прыпадаў на 1 студзеня і называўся Васільевым днём, так як быў днём памяці Васіля Вялікага, а напярэдадні памінальнага дня, адпаведна, 31 снежня — Васільевым вечарам.

Старинный белорусский народный обряд Колядные цари
© Sputnik / Виктор Толочко
Жыхары вёскі Семежава прымаюць удзел у старадаўнім абрадзе "Калядныя цары", падчас святкавання Старога Новага года.

Чаму называецца Стары Новы год

Ніякага асаблівага сэнсу ў назве гэтага свята не існуе. Так называецца гэты дзень толькі таму, што па юліянскім календары Новы год выпадаў з 13 на 14 студзеня. Сёння мы карыстаемся грыгарыянскім календаром, які быў уведзены ў 1918 годзе, таму свята і завецца "Стары" Новы год.

Дзе адзначаюць Стары Новы год

Раней Стары Новы год адзначалі ва ўсіх краінах Савецкага Саюза. Сёння гэтае свята існуе ў Беларусі, Расіі, Украіне, Арменіі, Грузіі, Малдове, Казахстане і Кыргызстане, а таксама ва Узбекістане і Азербайджане.

Такая традыцыя захавалася і на тэрыторыі Швейцарыі, Чарнагорыі, Македоніі і Сербіі. У апошняй, напрыклад, гэтае свята называецца Сербскі Новы год. У ноч з 13 на 14 студзеня на плошчы ў Белградзе традыцыйна даюць салют.

У Японіі Стары Новы год называецца "рысюн" — пачатак вясны, адзначаецца ён не ў сярэдзіне зімы, а 4 лютага.

Правілы свята

Да гэтага свята куплялі добрую прыгожую вопратку. Вечар 13 студзеня называўся "шчодрым", а таму і стол накрывалі адпаведны. Людзі верылі, якім будзе стол, такім будзе і год. Раніцай жанчынам неабходна было прыгатаваць кашу, зробленую з суцэльных зерняў пшаніцы. Кашу запраўлялі салам або мясам. Альбо падавалі з варэннем або мёдам. Таксама гаспадыні пяклі пірагі, бліны або варэнікі.

Святы Васіль лічыўся заступнікам свінаводаў, таму і галоўным пачастункам на святочным стале былі стравы са свініны.

Увечары народ адпраўляўся па суседзях, каб сустрэць Стары Новы год у свеце. Лічылася асабліва важным, каб першым у дом прыйшоў "патрэбны" чалавек, а такім быў малады чалавек са шматдзетнай паважанай сям'і, у якой вялікая гаспадарка. Раніцай моладзь скакала праз падпаленыя снапы сена, каб прагнаць паскуддзе.

У некаторых паселішчах на свята хадзілі калядоўшчыкі. Выканаўцаў калядных песень традыцыйна адорвалі пачастункамі.

Традыцыйныя прыкметы на Стары Новы год

Прыкметы гэтага свята былі звязаны як з надвор'ем, так і навагоднім сталом. Напрыклад, калі прыгатаваная святочная каша атрымлівалася пышнай, прыгожай і смачнай, значыць, чакаць трэба добрага года. Калі ж гаршчок у печы трэскаецца або каша выходзіла нясмачная — трэба чакаць дрэннага года.

Таксама лічылася, калі ў ноч вецер будзе дзьмуць з поўдня, то будучы год будзе шчасным і цёплым, калі ж з захаду — чакаць трэба багацця малака, а таксама рыбы, ну а калі з усходу, то ў годзе будзе добры ўраджай садавіны.

Аб ночы народ казаў: "Васільева ноч зорная — да ўраджая ягад". Калі ж надвор'е марознае, але сухое раніцай, то грыбоў у будучым годзе шмат чакаць не варта.

Прыкметы на Стары Новы год — 2018

Тыя, хто народзіцца 14 студзеня 2018 года, для поспеху і багацця павінны насіць яшмавы камень. Таксама да вечара 13 студзеня неабходна прыбраць з дому святочную елку і раздаць усе даўгі, каб не быць даўжніком увесь 2018-ы год. І, вядома, неабходна памірыцца з усімі, з кім былі ў сварцы, і дараваць ўсім, на каго трымалі крыўду.

Што павінна быць на стале на Стары Новы год

Паводле старажытных традыцый, на стале ў Васільеў вечар павінна была быць шчодрая куцця. Халвы, арэхаў, мёду і разынак не шкадавалі: чым шчадрэй будзе страва, тым насычаней і багацей новы год.

Акрамя таго, на стале абавязкова былі парася, певень або заяц. Усе тры гатункі мяса неслі ў сабе розны сэнс: свініна абяцала багацце, стравы з пеўня — свабоду, а з зайца — поспех ва ўсіх справах.

Немалаважным з'яўлялася і тое, што ўваходзіла ў начынне святочных пірагоў і, што самае галоўнае, варэнікаў на Стары Новы год. Напрыклад, грыбы ў начынні — да доўгага і шчаслівага жыцця, мяса — да дабрабыту, рыс — да багацця, капуста — да грошай, а кроп — да дужага здароўя.

Што нельга рабіць у Дзень святога Васіля

За тыдзень да Старога Новага года нельга было прыбірацца ў новую вопратку, гэта можна зрабіць толькі ў само свята. У гэты дзень нельга казаць віншаванні з адмоўнай часціцай "не" — гэта можа спудзіць жаданне і ўдачу. Таксама нельга сустракаць гэтае свята выключна ў жаночай кампаніі — так можна наклікаць нешчаслівы год.

На святочным стале не павінна быць ракаў і іншых істот, якія адступаюць назад, таму што як можна ў Новы год перанесці былыя праблемы. Таксама ў гэты дзень строга забаронена прыбіраць, таму што можна вынесці поспех і шчасце з хаты.

Рождественские гадания
© Sputnik / Александр Кондратюк
Традыцыйныя варожбы з свечкай

Варожбы на Стары Новы год

Дзяўчыны ў ноч з 13 на 14 студзеня варажылі на розных прадметах. Васільеў вечар лічылі самым удалым для прадказанняў. Людзі верылі, што ўсё нагаданае і загаданае ў гэты час спраўджваецца. Аднак Праваслаўная царква не ўхваляе варажбы.

461
Тэги:
Старый новый год, традиции, народные традиции, Беларусь
По теме
Этнограф: на стары Новы год трэба пазбавіцца ад елак
Сцяжкі Рэспублікі Беларусь і Еўрапейскага саюза

Макей выказаўся аб антыдзяржаўнай дзейнасці некаторых паслоў ЕС

6
(абноўлена 13:02 28.01.2021)
Кіраўнік беларускага МЗС упэўнены: калі пасол займае пазіцыю супраць уладаў краіны, у якой ён знаходзіцца, значыць, ён не павінен быць на гэтай пасадзе.

МІНСК, 28 сту – Sputnik. Некаторыя паслы з Еўрапейскага саюза распаўсюджваюць у Беларусі інфармацыю антыдзяржаўнай скіраванасці, заявіў журналістам міністр замежных спраў рэспублікі Уладзімір Макей.

"Мы зараз бачым, што некаторыя паслы, якія прадстаўляюць Еўрапейскі саюз, размяшчаюць інфармацыю або пасты антыдзяржаўнай скіраванасці", - сказаў кіраўнік МЗС Беларусі ў чацвер.

Макей звярнуў увагу, што беларускі бок адсочвае, але пакуль не рэагуе на гэтыя факты. "Упэўнены, што дадзім канкрэтную, прадметную і вельмі жорсткую ацэнку гэтых фактаў", - заявіў міністр.

"Мы ў сваёй гісторыі сутыкаліся з падобнымі фактамі, калі ў перыяд абвастрэння спроб з боку нашых заходніх партнёраў былі спробы насаджэння дэмакратыі ў Рэспубліцы Беларусь. Прадстаўнікі дыпмісій, акрэдытаваных у краіне, не толькі заклікалі да ўдзелу ў несанкцыянаваных мерапрыемствах, але і самі ўдзельнічалі ў іх. Мы рэагавалі на дадзеныя факты", - дадаў Макей.

Кіраўнік МЗС асабліва падкрэсліў, што "пасол любой краіны павінен спрыяць збліжэнню сваіх краін і народаў, развіццю супрацоўніцтва паміж той краінай, якую ён прадстаўляе і той краінай, у якой ён знаходзіцца".

"Калі ён гэтага не разумее, калі пасол займае адназначна лінію, накіраваную супраць уладаў краіны, у якой ён знаходзіцца, значыць, гэта не той пасол і такі пасол не павінен займаць адпаведную пасаду", - упэўнены Макей.

Раней Еўрасаюз тройчы публікаваў санкцыйныя спіскі па Беларусі: 2 кастрычніка і 6 лістапада, трэці - 17 снежня. Прэзідэнта Аляксандра Лукашэнку ўнеслі ў "чорны спісак" у другім пакеце. Беларусь увяла люстраныя санкцыі супраць Еўрасаюза. У ліку мер - прыпыненне дзейнасці каардынацыйнай групы "Беларусь - ЕС" і паніжэнне ўзроўню ўдзелу краіны ва "Усходнім партнёрстве". 18 снежня ў МЗС рэспублікі заявілі, што падрыхтавалі "адчувальны адказ" на чарговыя абмежавальныя меры ЕС.

Нагадаем, паслы Польшчы і Літвы па рэкамэндацыі беларускага МЗС пакінулі Беларусь 5 кастрычніка. Паслоў таксама адклікалі Германія, Латвія, Эстонія, Чэхія, Балгарыя, Вялікабрытанія і Румынія. Але затым яны вярнуліся ў Мінск, акрамя кіраўнікоў дыпмісій Польшчы і Літвы.

Чытайце таксама:

6
Тэги:
Беларусь, Уладзімір Макей, МЗС Беларусі, Еўрасаюз