Варажба на Каляды: чорт у люстэрку и акрайчык пад падушкай

Варажба на Каляды: чорт у люстэрку і акрайчык пад падушкай

313
(абноўлена 12:39 24.12.2020)
Навошта дзяўчыны бегалі з мужчынскімі штанамі вакол сяла і ў калядную ноч абдымалі плот, даведаўся Sputnik.

Час перад Новым годам лічыцца магічным, нашы продкі верылі, што менавіта ў гэтыя дні можна даведацца пра свой лёс. Варажылі маладыя дзяўчыны, якія хацелі даведацца, калі яны пойдуць замуж і як будзе выглядаць жаніх. Варажылі і сталыя жанчыны, якія клапаціліся пра дабрабыт у сям'і і дзяцей. Нават хлопцы часам спрабавалі высветліць, што ў іх будзе за нявеста.

Пра тое, як беларусы варажылі перад Калядамі, Sputnik распавяла этнолаг, кандыдат гістарычных навук, старшы навуковы супрацоўнік Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Таццяна Кухаронак.

Свой лёс можна падслухаць

Па словах навукоўца, у аснове шматлікіх вядомых нам спосабаў варажбы палягае вера ў тое, што пры выкананні пэўных умоў - выбару часу і месца, выкарыстання спецыяльных прадметаў -  чалавек можа атрымаць знакі, у якіх "зашыфраваны"  яго будучы лёс, і  правільна іх вытлумачыць. 

Беларускія варожбы на Каляды і Новы год крыху адрозніваюцца ў залежнасці ад мясцовасці, але па ўсёй тэрыторыі Беларусі лёгка вылучыць асноўныя спосабы, якімі нашы продкі спрабавалі даведацца пра свій лёс. Іх карані палягаюць глыбока ў калектыўнай свядомасці і маюць шмат агульнаславянскіх паралеляў.

Так, амаль паўсюль у Беларусі сустракаецца варажба, якая ўключае падслухоўванне пад вокнамі. Дзяўчына ідзе да чужой хаты і хаваецца каля яе пад акном. Калі яна пачуе, што гаспадар скажа "ідзі" – значыць, яна хутка пойдзе замуж. Калі ж у доме нехта скажа "сідзі" або "сядай" – значыць, яшчэ доўга сядзець ёй у дзеўках.

Сабака падкажа, хто першы абярэцца шлюбам

Дамашнія жывёлы таксама часта выконвалі ролю ў прадказанні будучыні. Так, часта варажылі з дапамогай сабакі: дзяўчыны прыносілі аладкі і клалі перад ім. Чыю аладку сабака з'еў першай, тая першая і абярэцца шлюбам. Калі ж сабака зусім не хацеў есці чыюсьці аладку, або не даеў яе, у той дзяўчыны не будзе шчасця; некаторыя нават верылі, што яна памрэ маладой.

Па тым, дзе брэша сабака, вызначалі, адкуль прыедуць сваты. Для гэтага трэба было, узяўшы першы блін, які спячэ маці, выйсці з хаты і з'есці яго, прыслухоўваючыся. Калі ж ні водная сабака не забрахала ў гэты момант, вяселле будзе яшчэ не скора.

Яшчэ аднім "прадказальнікам" лёсу быў певень або курыца. У пакоі ставілі ваду, люстэрка і насыпалі жыта. Ад таго, да чаго раней падыдзе птушка, залежыла, які ў дзяўчыны будзе жаніх. 

Акрамя таго, дзяўчыны хадзілі разам у хлеў, дзе лавілі авечак: тая, якая схопіць барашка, хутка пойдзе замуж.

Калі і дзе лепей варажыць

Лепшым для варажбы часам лічыўся вечар як мяжа дня і ночы, а таксама поўнач. Глыбокай ноччу толькі самыя смелыя дзяўчынкі адважваліся варажыць, таму што лічылася - у гэты час сам чорт можа завітаць да тых, хто, напрыклад, доўга глядзіць у люстэрка, каб убачыць у ім свайго нарачонага. 

Часцей за ўсё варажылі не дома: для гэтага зачыняліся ў бані, ішлі ў хлеў або на гумно, выходзілі на скрыжаванне дарог або варажылі проста ў двары. На скрыжаванні дзяўчыны, набраўшы ў рот каляднай куцці, пыталіся ў першага сустрэчнага мужчыны, як яго зваць, і верылі, што такое ж імя будзе ў іх нарачонага. Таксама дзяўчаты абдымалі плот і лічылі колькасць дошак: калі яна цотная, гэта прадвяшчае хуткае вяселле. Замужнія жанчыны такім жа чынам вызначалі, колькі ў іх будзе дзяцей.

Яшчэ аднім папулярным спосабам даведацца, які будзе муж, быў скласці ў адзін капялюш або міску розныя прадметы: кальцо, хлеб, ляльку, чарку, шчотку і іншае. Па тым, які трапіцца ў руку першым, вызначалі, что чакае ў будучыні. Калі гэта быў хлеб, жыццё ў шлюбе будзе заможным, калі пярсцёнак – хутка прыедуць сваты, калі чарка – муж будзе п'яніца, і гэтак далей.

Нават калі клаліся спаць, спадзяваліся, што ў сне змогуць убачыць нарачонага.

Дарэчы, хлопцы таксама імкнуліся ўбачыць у сне сваю нявесту: для гэтага трэба было ўцягнуць падушку ў якой-небудзь дзяўчыны з хаты і легчы на ёй спаць. Але "крадзяжы" здзяйснялі не толькі хлопцы. Так, лічылася, што калі незаўважліва ўзяць палатняныя штаны ў хазяйкі, у якой у сям'і адны хлопцы, і  абысці з імі тры разы вакол сяла, усе юнакі ў гэтым сяле закахаюцца ў дзяўчыну, якая гэта зробіць.

Чаму нельга доўга глядзець у люстэрка

Найбольш страшнай і небяспечнай лічылася варажба з люстэркам.  Роўна апоўначы дзяўчыны глядзелі ў люстэрка – другое ставілі ззаду – і ў атрымаўшымся калідоры спрабавалі ўбачыць нарачонага. Як толькі ён з'явіўся, трэба было хуценька люстэрка закрыць, таму што верылі – калі гэтага не зробіш, нячысты можа задушыць.

Часам люстэрка замянялі кадкай з вадой, а яшчэ лілі воск і спрабавалі разгледзець у пляме, якая атрымалася, твар будучага жаніха. 

Чытайце таксама:

313
Тэги:
Варажба, Каляды
Старадаўні беларускі народны абрад Калядныя цары

Стары Новы год: гісторыя, традыцыі і прыкметы свята

457
(абноўлена 10:48 30.12.2020)
Што гатаваць на святочны стол, чаго рабіць не варта, а таксама прыкметы і правілы Старога Новага года - у аглядзе Sputnik.

Пасля таго, як звыклы Новы год адгрымеў, а вуліцы зноў запоўніліся людзьмі, не спяшайцеся развітвацца са святочным настроем, наперадзе чакае яшчэ адно важнае зімовае свята — Стары Новы год. Адзначаецца гэтая дата ў ноч з 13 на 14 студзеня. І, як любое свята, якое прыжылося ў славян, Стары Новы год захоўвае ў сабе масу традыцый.

У Беларусі і Украіне гэтае свята вядомы як "Шчодры вечар", а ў Расіі — "Овсень". Па старым летазлічэнні гэты дзень прыпадаў на 1 студзеня і называўся Васільевым днём, так як быў днём памяці Васіля Вялікага, а напярэдадні памінальнага дня, адпаведна, 31 снежня — Васільевым вечарам.

Старинный белорусский народный обряд Колядные цари
© Sputnik / Виктор Толочко
Жыхары вёскі Семежава прымаюць удзел у старадаўнім абрадзе "Калядныя цары", падчас святкавання Старога Новага года.

Чаму называецца Стары Новы год

Ніякага асаблівага сэнсу ў назве гэтага свята не існуе. Так называецца гэты дзень толькі таму, што па юліянскім календары Новы год выпадаў з 13 на 14 студзеня. Сёння мы карыстаемся грыгарыянскім календаром, які быў уведзены ў 1918 годзе, таму свята і завецца "Стары" Новы год.

Дзе адзначаюць Стары Новы год

Раней Стары Новы год адзначалі ва ўсіх краінах Савецкага Саюза. Сёння гэтае свята існуе ў Беларусі, Расіі, Украіне, Арменіі, Грузіі, Малдове, Казахстане і Кыргызстане, а таксама ва Узбекістане і Азербайджане.

Такая традыцыя захавалася і на тэрыторыі Швейцарыі, Чарнагорыі, Македоніі і Сербіі. У апошняй, напрыклад, гэтае свята называецца Сербскі Новы год. У ноч з 13 на 14 студзеня на плошчы ў Белградзе традыцыйна даюць салют.

У Японіі Стары Новы год называецца "рысюн" — пачатак вясны, адзначаецца ён не ў сярэдзіне зімы, а 4 лютага.

Правілы свята

Да гэтага свята куплялі добрую прыгожую вопратку. Вечар 13 студзеня называўся "шчодрым", а таму і стол накрывалі адпаведны. Людзі верылі, якім будзе стол, такім будзе і год. Раніцай жанчынам неабходна было прыгатаваць кашу, зробленую з суцэльных зерняў пшаніцы. Кашу запраўлялі салам або мясам. Альбо падавалі з варэннем або мёдам. Таксама гаспадыні пяклі пірагі, бліны або варэнікі.

Святы Васіль лічыўся заступнікам свінаводаў, таму і галоўным пачастункам на святочным стале былі стравы са свініны.

Увечары народ адпраўляўся па суседзях, каб сустрэць Стары Новы год у свеце. Лічылася асабліва важным, каб першым у дом прыйшоў "патрэбны" чалавек, а такім быў малады чалавек са шматдзетнай паважанай сям'і, у якой вялікая гаспадарка. Раніцай моладзь скакала праз падпаленыя снапы сена, каб прагнаць паскуддзе.

У некаторых паселішчах на свята хадзілі калядоўшчыкі. Выканаўцаў калядных песень традыцыйна адорвалі пачастункамі.

Традыцыйныя прыкметы на Стары Новы год

Прыкметы гэтага свята былі звязаны як з надвор'ем, так і навагоднім сталом. Напрыклад, калі прыгатаваная святочная каша атрымлівалася пышнай, прыгожай і смачнай, значыць, чакаць трэба добрага года. Калі ж гаршчок у печы трэскаецца або каша выходзіла нясмачная — трэба чакаць дрэннага года.

Таксама лічылася, калі ў ноч вецер будзе дзьмуць з поўдня, то будучы год будзе шчасным і цёплым, калі ж з захаду — чакаць трэба багацця малака, а таксама рыбы, ну а калі з усходу, то ў годзе будзе добры ўраджай садавіны.

Аб ночы народ казаў: "Васільева ноч зорная — да ўраджая ягад". Калі ж надвор'е марознае, але сухое раніцай, то грыбоў у будучым годзе шмат чакаць не варта.

Прыкметы на Стары Новы год — 2018

Тыя, хто народзіцца 14 студзеня 2018 года, для поспеху і багацця павінны насіць яшмавы камень. Таксама да вечара 13 студзеня неабходна прыбраць з дому святочную елку і раздаць усе даўгі, каб не быць даўжніком увесь 2018-ы год. І, вядома, неабходна памірыцца з усімі, з кім былі ў сварцы, і дараваць ўсім, на каго трымалі крыўду.

Што павінна быць на стале на Стары Новы год

Паводле старажытных традыцый, на стале ў Васільеў вечар павінна была быць шчодрая куцця. Халвы, арэхаў, мёду і разынак не шкадавалі: чым шчадрэй будзе страва, тым насычаней і багацей новы год.

Акрамя таго, на стале абавязкова былі парася, певень або заяц. Усе тры гатункі мяса неслі ў сабе розны сэнс: свініна абяцала багацце, стравы з пеўня — свабоду, а з зайца — поспех ва ўсіх справах.

Немалаважным з'яўлялася і тое, што ўваходзіла ў начынне святочных пірагоў і, што самае галоўнае, варэнікаў на Стары Новы год. Напрыклад, грыбы ў начынні — да доўгага і шчаслівага жыцця, мяса — да дабрабыту, рыс — да багацця, капуста — да грошай, а кроп — да дужага здароўя.

Што нельга рабіць у Дзень святога Васіля

За тыдзень да Старога Новага года нельга было прыбірацца ў новую вопратку, гэта можна зрабіць толькі ў само свята. У гэты дзень нельга казаць віншаванні з адмоўнай часціцай "не" — гэта можа спудзіць жаданне і ўдачу. Таксама нельга сустракаць гэтае свята выключна ў жаночай кампаніі — так можна наклікаць нешчаслівы год.

На святочным стале не павінна быць ракаў і іншых істот, якія адступаюць назад, таму што як можна ў Новы год перанесці былыя праблемы. Таксама ў гэты дзень строга забаронена прыбіраць, таму што можна вынесці поспех і шчасце з хаты.

Рождественские гадания
© Sputnik / Александр Кондратюк
Традыцыйныя варожбы з свечкай

Варожбы на Стары Новы год

Дзяўчыны ў ноч з 13 на 14 студзеня варажылі на розных прадметах. Васільеў вечар лічылі самым удалым для прадказанняў. Людзі верылі, што ўсё нагаданае і загаданае ў гэты час спраўджваецца. Аднак Праваслаўная царква не ўхваляе варажбы.

457
Тэги:
Старый новый год, традиции, народные традиции, Беларусь
По теме
Этнограф: на стары Новы год трэба пазбавіцца ад елак

Каляды ў Лунінецкім раёне: як на Раство шанавалі традыцыі ў вёсцы Дубоўка

146
(абноўлена 13:32 12.01.2021)
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
Надвор'е было самае каляднае, быў моцны снегапад, але калядоўшчыкаў гэта не спыняла: яны спявалі песні, танцавалі, варажылі і весяліліся.

Каляды для нашых продкаў былі галоўным зімовым святам.

7 студзеня ў першы калядны дзень было прынята збірацца ўсёй сям'ёй за сталом, сытным і мясным, каб на працягу ўсяго года быць побач! А ўвечары людзі збіраліся кампаніямі і ішлі калядаваць, абавязкова аднаго з членаў групы апраналі казой.

Калядоўшчыкі хадзілі па дварах, спявалі песні, жадалі людзям дабра і здароўя, багатага ўраджаю. За гэта гаспадары дамоў шчодра абдорвалі калядоўшчыкаў рознымі смачнасцямі.

Каб абрад калядавання ў Лунінецкім раёне Беларусі не сышоў у мінулае і не згубіў свой сэнс, удзельнікі народнага фальклорнага калектыву «Лобчанка» з вёскі Лобча аднавілі і арганізавалі абрад «Каляда» з каляднымі песнямі на мясцовым дыялекце і атрыбутамі абраду: калядная зорка, ражаны, і вядома ж каза, дзед, цыганка. І ў гэтым годзе абрад вырашылі правесці 7 студзеня ў вёсцы Дубоўка, недалёка ад Лобчы.

Жыхары вёскі з задавальненнем і радасцю сустракалі калядоўшчыкаў, якія прыехалі на кані, і па меры сваіх магчымасцяў абдорвалі іх.

Надвор'е было самае каляднае: ішоў багаты снегапад, але калядоўшчыкаў гэта не спыняла: яны спявалі песні, танцавалі, варажылі і весяліліся.

Чытайце таксама:

146
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    У вёску Дубоўка разам са снегападам завіталі калядоўшчыкі.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Вёска сустракала калядоўшчыкаў, якія прыехалі на кані.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Трэба захаваць дзівосны момант: жыхары вёскі вітаюць калядоўшчыкаў.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Каляды для нашых продкаў былі галоўным зімовым святам.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Увечары 7 студзеня людзі збіраліся кампаніямі і ішлі калядаваць.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Наўкол снег і вільгаць. Чаму б не сагрэцца народным сродкам?

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Калядоўшчыкі абавязкова аднаго з членаў групы апраналі казой.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Надвор'е было самае каляднае, быў моцны снегапад, але калядоўшчыкаў гэта не спыняла.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Удзельнікі народнага фальклорнага калектыву «Лобчанка» з вёскі Лобча.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Каб калядаванне ў Лунінецкім раёне Беларусі не сышло у мінулае і не згубла свой сэнс, аматары фальклору аднавілі і арганізавалі абрад «Каляда» з каляднымі песнямі.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Жыхары вёскі з задавальненнем і радасцю па меры сваіх магчымасцяў абдорвалі калядоўшчыкаў.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Каб лепей гралася и спявалася!

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Калядоўшчыкі спявалі песні, танцавалі, варажылі, весяліліся і... збіралі пачастункі!

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Гаспадары дамоў шчодра абдорвалі калядоўшчыкаў рознымі смачнасцямі.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Калядоўшчыкі хадзілі па дварах, спявалі песні, жадалі людзям дабра і здароўя, багатага ўраджаю.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Бывайце здаровы, жывіце багата!

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Да новай сустрэчы, калядная зорка!

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Каляда паехала... да наступнага года.

Тэги:
Беларусь, Каляды
Шайбы і клюшкі на раскатцы перад пачаткам матча

Славакія пачала перамовы з IIHF з нагоды ЧС-2021

3
(абноўлена 16:18 22.01.2021)
Шэраг членаў урада Славакіі выказаў падтрымку хакейнаму саюзу краіны ў правядзенні часткі сусветнага першынства.

МІНСК, 22 сту – Sputnik. Славацкі саюз хакея на лёдзе пачаў перамовы з Міжнароднай хакейнай федэрацыяй (IIHF) з нагоды правядзення часткі чэмпіянату свету-2021, якая павінна была адбыцца ў Мінску, пра гэта паведаміў прадстаўнік саюза Петэр Яношык.

Савет IIHF у панядзелак, 18 студзеня, пазбавіў Мінск права правядзення хакейнага ЧС-2021. Адзначалася, што такое рашэнне прынята з-за пытанняў бяспекі, якія знаходзяцца па-за кантролем Міжнароднай федэрацыі. У Мінску вердыкт IIHF назвалі палітычна матываваным.

"Міжнародная федэрацыя хакея і Славацкі саюз хакея на лёдзе пачалі перамовы аб правядзенні ў Браціславе матчаў адной з груп чэмпіянату свету, якія раней планавалася правесці ў Мінску", - цытуе словы Яношыка РІА Навіны.

Прадстаўнік саюза ўдакладніў, што ідзе разгляд бюджэту і падрыхтоўка дакументацыі. Канчатковае рашэнне, як дадаў Яношык, застаецца за IIHF.

Члены ўрада Славакіі, па словах Яношыка, з якімі кантактаваў саюз хакея на лёдзе, выказалі падтрымку ў гэтым пытанні.

Чытайце таксама:

3
Тэги:
Мінск, Славакія, Чэмпіянат свету па хакеі 2021 года