Хто навучыў беларусаў есці відэльцам і прывёз апельсіны

Хто навучыў беларусаў есці відэльцам і прывёз апельсіны

58
(абноўлена 21:38 01.02.2021)
Італьянская каралева навучыла беларускую знаць карыстацца відэльцамі. Дзякуючы Боне ў Гродне з'явіліся вадаправод, брук і гадзіны на Ратушы.

Італьянка па паходжанні, каралева польская і Вялікая княгіня літоўская, асветніца і атручальніца Бона Сфорца нарадзілася 2 лютага 1494 года.

Бона Сфорца была другой жонкай польскага караля Жыгімонта I. Удавец і бацька дзвюх дачок, літоўскі князь і польскі кароль марыў пра сына. Сфорца здалася яму прыдатнай партыяй. З годнай сям'і, у яе жылах цякла кроў Медычы і Борджа. Яна мела добрую адукацыю, мела зносіны ў бацькоўскай хаце з Леанарда да Вінчы. Нарэшце, была маладая - усяго 24 гады. Жыгімонту ў той час было за 50.

У гэтым шлюбе ў караля з'явілася яшчэ пяцёра дзяцей. Чатыры дачкі і доўгачаканы сын Жыгімонт II Аўгуст.

Відэльцы і "Песня пра зубра"

Італьянка прывезла ў Кракаў новую моду - дамы ўслед за ёй прымерылі сукенкі з глыбокім дэкальтэ. І паспрабавалі апельсіны, лімоны, інжыр, аліўкі, разынкі і міндаль. Усё гэта з падачы Боны Сфорцы сталі вырошчваць пры княжацкіх палацах ў Літве і Польшчы. Яна ж навучыла мясцовую шляхту, нарэшце, карыстацца відэльцамі.

Ёй былі цікавыя не толькі забавы, але і асвета. Маладая каралева дапамагла Міколу Гусоўскаму выдаць яго "Песню пра зубра". У падзяку за гэта паэт прысвяціў Боне Сфорцы некалькі радкоў у прадмове.

Палац і першы меліярацыйны канал

Бона Сфорца ў падарунак ад мужа атрымала Кобрынскае і Пінскае княства, а таксама пушчу ад Палесся да Коўна (цяперашні Каўнас) - гэта землі 200 кіламетраў у даўжыню і 50 у шырыню.

Адна з рэзідэнцый Сфорцы была ў Моталі. Тут быў пабудаваны палац, руіны якога можна было бачыць яшчэ на пачатку ХХ стагоддзя. Зараз Моталь вёска, а ў XVI стагоддзі гэта быў свабодны горад, які па пратэкцыі каралевы атрымаў Магдэбургскае права раней Пінска.

Дарэчы, сугучнае з італьянскім слова "палац" увайшло ў лексікон палешукоў менавіта ў часы Боны Сфорцы. Але будавала яна не толькі "раlаzzо", але і шпіталі, касцёлы, школы.

Задумала і нават пачала рэалізоўваць зямельную рэформу. Каб павялічыць колькасць прыдатных для земляробства глеб, спрабавала асушыць балоты. Паводле яе распараджэнні быў выкапаны канал, правобраз меліярацыйнага, ад Пінскага замка да вёскі Стытычава. Канал існуе да гэтага часу і называецца Бона.

Гродна абавязаны Боне Сфорцы з'яўленнем вадаправода, першымі брукаванымі вуліцамі і гадзінамі на Ратушы. Гэтыя гадзіны працуюць да гэтага часу, праўда, цяпер яны адлічваюць хвіліны на вежы Кафедральнага касцёла і з'яўляюцца самымі старажытнымі ў Еўропе дзеючымі вежавымі гадзінамі.

Клапатлівая маці або свякроў-атручальніца

Усіх сваіх дачок Бона Сфорца ўдала выдала замуж. Ізабэла стала каралевай Венгрыі, Кацярына - каралевай Швецыі, Ганна - жонкай караля Рэчы Паспалітай Стэфана Баторыя, Сафія - вялікай герцагіняй Браўншвейг-Вольфенбюцельскай.

Бона Сфорца
© Public Domain
Бона Сфорца

Для адзінага сына дамаглася права захаваць тытул Вялікага князя літоўскага. Прычым на вялікакняскі прастол Жыгімонт II уступіў у дзевяцігадовым узросце і стаў самым юным з вялікіх літоўскіх князёў. А праз год яшчэ пры жыцці бацькі хлопчык прымерыў і польскую карону. Жыгімонт I пры гэтым атрымаў мянушку Стары.

Наколькі моцна Бона любіла сына, настолькі ж цяжка ставілася да сваіх нявестак. Першую абрала сама, але ўжо праз тры гады шлюбу юная жонка Жыгімонта Аўгуста памерла пры нявысветленых абставінах.

Да таго часу малады кароль ужо быў захоплены Барбарай Радзівіл, з якой пасля смерці першай жонкі тут жа і абвянчаўся. Але зрабіў гэта ўпотай ад бацькі і маці, якія яго выбар не адобрылі.

Вывесці жонку з ценю Жыгімонт Аўгуст змог толькі пасля смерці бацькі. 7 снежня 1550 года адбылася каранацыя Барбары. Але неўзабаве маладая каралева памерла. Жыгімонт западозрыў у атручванні жонкі маці. Пры двары было мноства яе давераных асоб, а ў жылах Сфорцы цякла кроў Борджа і Медычы - самых вядомых еўрапейскіх атрутнікаў.

З тых часоў адносіны маці з сынам сапсаваліся. Жыгімонт адкрыта вінаваціў сваю маці ў забойствах, але не адпускаў ад сябе, не хацеў губляць даходы ад яе шматлікіх уладанняў. Бона Сфорца з цяжкасцю вырвалася на радзіму, і там ва ўзросце 63-х гадоў памерла у поўнай адзіноце. Пахавана ў італьянскім Бары.

58
Тэги:
Вялікае Княства Літоўскае, Кракаў, Польшча, Літва, Гродна, Беларусь, Еўропа
Танзілія з аўтографам

Нацыянальная бібліятэка папоўнілася ўнікальным экспанатам

27
(абноўлена 16:08 08.06.2021)
Сын Змітрака Бядулі перадаў рэдкае выданне свайго бацькі Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі. Да гэтага ўстанова наогул не мела ні воднай кнігі "Танзілія".

Сёлета адзначаецца 135-годдзе вядомага літаратара, чые творы ўваходзяць у школьную праграму і рэгулярна перавыдаюцца на працягу ўжо больш як ста гадоў. Аднак далёка не ўсе прыжыццёвыя выданні Змітрака Зядулі зберагліся нават у фондах галоўнай бібліятэкі краіны.

Адным з такіх выключэнняў была яго кніга "Танзілія", выпушчаная літаратурным аб’яднаннем "Узвышша" у 1927 годзе. Менавіта гэта выданне Яфім Самуілавіч Плаўнік разам са сваёй жонкай перадалі ў дар Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі, суправадзіўшы яго адпаведным дарчым надпісам.

"Творчае знаёмства нашай бібліятэкі з сям’ёй Змітрака Бядулі асабліва актывізавалася ў гэтым, юбілейным,  годзе", - адзначыў намеснік генеральнага дырэктара ўстановы Алесь Суша. У студзені адбыўся навукова-практычны семінар "Шляхамі маладнякоўцаў", а ў красавіку ледзь не кожны тыдзень праходзілі нейкія мерапрыемствы: выставы, круглы стол і іншае.  У многіх з іх Яфім Самуілавіч прымаў непасрэдны ўдзел. Дарэчы, на восень  запланаваны конкурс для маладых беларускіх творцаў, таксама прысвечаны Бядулі.

Празаічны зборнік Змітрака Бядулі "Танзілія" доўгія дзесяцігоддзі захоўваўся ў сям’і пісьменніка. Узрушаны такой увагай Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі сын пісьменніка перадаў яго ў дар установе. Вельмі хутка чытачы змогуць замовіць гэты ўнікальны экзэмпляр і пазнаёміцца з ім бліжэй. Даследчыкі літаратуры не выключаюць, што дзякуючы гэтаму выданню, у творчай біяграфіі Бядулі можа з’явіцца новая старонка.

"Беларускі салавей"

Змітрок Бядуля,  сапраўднае імя якога Самуіл Яфімавіч Плаўнік - беларускі паэт і празаік, мовазнаўца. У пачатку сваёй кар’еры працаваў у "Нашай ніве" з Янкам Купалам.  Апавяданні, напісаныя Змітраком Бядулям у тыя гады, сталі класікай беларускай літаратуры.

Пасля аднаўлення ў Мінску савецкай улады некалькі гадоў працаваў у газеце «Савецкая Беларусь», рэдагаваў дзіцячы часопіс «Зоркі». Працаваў у Інстытуце беларускай культуры, быў першым рэдактарам краязнаўчага этнаграфічнага часопіса "Наш край". Уваходзіў у літаратурнае аб'яднанне "Маладняк", затым у "Узвышша".

Найбольш вядомыя яго творы былі выдадзены пасля рэвалюцыі 1917 года, у вершах - "Палескія байкі" і паэма "Ярыла", у прозе - аповесць "Салавей", зборнік апавяданняў "Незвычайныя гісторыі" і раман "Язэп Крушынскі". У 1939 году выйшла аўтабіяграфічная аповесць "У дрымучых лясах".

Чытайце таксама:

27
Тэги:
кніга, Змітрок Бядуля, Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Сустрэча на Сёмуху: як прайшоў абрад "Ваджэнне Кусты"

60
(абноўлена 15:17 01.06.2021)
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
Сёмуха — старажытнае свята беларускай культуры, якое сімвалізуе ўласцівае канцу вясны і пачатку лета ушанаванне зеляніны, дрэў, кветак.

Сёмуху яшчэ называлі "Зяленымі святкамі". Сёмуха прыходзіць на час, калі квітнее расліннасць, а ў зямляроба, у яго бясконцых клопатах, адбываецца невялікая перадышка: сяўба скончылася, а сенакос яшчэ не наступіў.

Гэта свята лічыцца таксама дзявоцкім, таму што менавіта дзяўчына сімвалізуе маладосць і прыгажосць прыроды.

Обряд Вождение Куста
© Sputnik Альфред Микус

30 мая Тройцу ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна на Сёмуху правялі абрад "Ваджэнне Кусты". Свята арганізавалі сіламі аддзела культуры вёскі Гродзі разам з народным калектывам аграгарадка Гальшаны і сямейным калектывам "Граўжанцы".

"Куста" - гэта сімвал ураджаю. 3 цягам часу абрад набыў вясельную накіраванасць і стаў надзеяй і пажаданнем добрага шлюбу.

Гурт з "Кустой" абышоў амаль усю вёску са святочнымі песнямі, просячы гаспадароў двароў адарыць яе і завітаць на свята.

Каб абрад быў цалкам завершаны, кожны з прысутных павінен быў сарваць з "Кусты" па некалькі лісткоў на добры ўраджай.

Сівалічнай сёмушнай стравай лічыцца яечня, прыгатаваная па спецыяльным рэцэпце, якой і частавалі ўсіх гледачоў і ўдзельнікаў свята.

60
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Абрад "Ваджэнне Кусты" правялi ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна на Тройцу.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Дзяўчыну, якая выконвае ролю "Кусты", упрыгожылi лiсцем клёну.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуха — старажытнае свята беларускай культуры, якое сімвалізуе ўласцівае канцу вясны і пачатку лета ушанаванне зеляніны, дрэў, кветак.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Свята арганізавалі сіламі аддзела культуры вёскі Гродзі разам з народным калектывам аграгарадка Гальшаны і сямейным калектывам "Граўжанцы".

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гурт з "Кустой" абышоў амаль усю вёску са святочнымі песнямі.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гаспадароў прасiлi адарыць "Кусту" і завітаць на свята.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    "Куста" - гэта сімвал ураджаю.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Падарункi ад гаспадароў.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуху яшчэ называлі "Зяленымі святкамі".

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуха прыходзіць на час, калі квітнее расліннасць, а ў зямляроба, у яго бясконцых клопатах, адбываецца невялікая перадышка: сяўба скончылася, а сенакос яшчэ не наступіў.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гэта свята лічыцца таксама дзявоцкім, таму што менавіта дзяўчына сімвалізуе маладосць і прыгажосць прыроды.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Пасля ваджэння госцi селi за стол.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сівалічнай сёмушнай стравай лічыцца яечня, прыгатаваная па спецыяльным рэцэпце, якой і частавалі ўсіх гледачоў і ўдзельнікаў свята.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Пасля правядзення абраду пачалася канцэртная праграма і народныя танцы.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Каб абрад быў цалкам завершаны, кожны з прысутных павінен быў сарваць з "Кусты" па некалькі лісткоў на добры ўраджай.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    3 цягам часу абрад набыў вясельную накіраванасць і стаў надзеяй і пажаданнем добрага шлюбу.

Тэги:
Ашмяны, абрады Беларусі
Паломнікі ў Меке

Не больш за 60 тысяч: Эр-Рыяд дазволіць хадж-2021 толькі прышчэпленым пілігрымам

14
(абноўлена 19:37 12.06.2021)
У гэтым годзе вялікі хадж да святынь ісламу, у якім зноў дазволена прымаць удзел замежнікам, выпадае на 17-22 ліпеня.

МІНСК, 13 чэр – Sputnik. У Саудаўскай Аравіі дазволяць 60 тысячам падданых і рэзідэнтаў краіны, якія зрабілі прышчэпку супраць каронавіруса (COVID-19), здзейсніць у бягучым годзе хадж, дадзенае паведамленне распаўсюдзілі сёння дзяржСМІ каралеўства.

Паведамленняў аб тым, што мусульмане з іншых краін могуць здзейсніць паломніцтва да святых месцаў ісламу, пакуль не было. Звычайна на хадж збіраюцца некалькі мільёнаў мусульман. Беларускія мусульмане раней, да пандэміі каронавіруса, таксама рэгулярна наведвалі Меку.

"У святле таго, што ўвесь свет становіцца сведкам развіцця пандэміі каронавіруса і з'яўлення яго новых мутацый, (...) прынята рашэнне абмежаваць рамкі правядзення рытуалаў хаджа. Агульная колькасць паломнікаў - падданых і рэзідэнтаў краіны любой нацыянальнасці - будзе складаць 60 тысяч", - гаворыцца ў распаўсюджаным паведамленні.

Акрамя гэтага, у хадж змогуць адправіцца толькі асобы ад 18 да 65 гадоў, якія зрабілі прышчэпку ад каронавіруса ў адпаведнасці з патрабаваннямі каралеўства. У гэтым годзе вялікі хадж да святынь ісламу, у якім зноў дазволена прымаць удзел замежнікам, выпадае на 17-22 ліпеня.

Паводле апошніх звестак, у каралеўстве з насельніцтвам 34,2 млн чалавек ад пачатку пандэміі былі зарэгістраваны 463 703 выпадкі COVID-19, 7 537 пацыентаў памерлі ад наступстваў заражэння.

З 2010 года хадж да святынь ісламу здзейснілі не менш за 150 мільёнаў чалавек. У 2020 годзе з-за пандэміі паломніцтва ў Меку ўпершыню ў сучаснай гісторыі было абмежавана, дазволілі толькі тысячы мусульман, і толькі падданым Саудаўскай Аравіі.

Чытайце таксама:

14
Тэги:
Мека, Іслам, хадж, Эр-Рыяд
Тэмы:
Каронавірус COVID-19