Халаднік са шчаўя

Травеньская трава галоднага корміць

57
(абноўлена 20:44 14.05.2021)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае, чым багаты апошні вясновы месяц і якой зелянінай ужо можна паласавацца

Апошні месяц вясны пачаўся з халадоў.  Час ад часу можна пачуць бурклівыя нараканні на няветлівае надвор’е. Нібыта вінаватыя прыродныя катаклізмы, але яны тут ні пры чым. Халоднае надвор’е ў маі для Беларусі звычайная справа.  Нездарма ж дзяды казалі: "Травень – сена каню дай, а сам на печ уцякай" або "Май зямлю грэе, а сіверам вее". Халодны і дажджлівы травень  не толькі нікога не пужаў, але нават быў пажаданым: "Май халодны – не будзеш галодны", "Май халодны – год хлебародны!" Асабліва чакалі травеньскіх дажджоў. Няхай сабе яны льюць і чым болей, тым лепей, бо лічылі, што ў такім выпадку хлеб будзе і ў гультая.

Частыя дажджы прыспешылі рост травы і я паспяшалася на агарод па першую зеляніну. Вядома ж "майская трава галоднага корміць" і мой агрод ужо не пусты. Акрамя крапівы,  сніткі і дзьмухаўцоў, якія штогод упарта адваёўваюць сабе месца пад сонцам  на градах ужо красуецца зімовая цыбуля, часнок, мацярдушка, пятрушка і вядома ж шчаўе. Уся гэта сакавітая зеляніна пойдзе ў справу для прыгатавання вясновых страў пад асобнай назвай – "шчаўе".

Цудоўнае шчаўе – лекі і ежа

Шчаўё, кісляніца, шчавей, шчаўнік, шчавель, шчаўлюк або шчаўе - цудоўная полівітамінная расліна, вядомая чалавецтву з глыбокай старажытнасці. Семдзесят відаў гэтай шматгадовай дзікарослай расліны ў свеце можна сустрэць паўсюдна.  Шчаўе ядуць, ім лекуюцца, карэннем фарбуюць тканіны ў чырвоны і жоўты колер, вырабляюць скуры.  Як агародную культуру яго сталі вырошчваць толькі ў сярэднявеччы. Ужо ў тыя часы былі заўважаны лекавыя якасці расліны якую выкарыстоўвалі як кровеспыняючы, супрацьцынготны, гаючы і супрацьзапаленчы сродак. Лісце шчаўя ўтрымвае карацін, вітаміны групы В, С, К, РР. Па ўтрыманню вітаміна В1 расліна не мае сабе роўных сярод лісцявой гародніны. Шмат у шчаўі такіх мінеральных соляў, як калій, кальцый, жалеза, ёд.

Маладое шчаўё
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Шчаўе ядуць, ім лекуюцца, карэннем фарбуюць тканіны, вырабляюць скуры

Дзякуючы высокаму ўтрыманню кіслот, вітаміны ў шчаўі добра захоўваюцца не толькі ў кансерваваным выглядзе, але і пры варцы. Дарэчы, пры прыгатаванні першай стравы са шчаўя канцэнтрацыя соляў калія ў пятнаццаць разоў перавышае канцэнтрацыю соляў натрыя.

Шчаўе звычайнае ў хатняй аптэчцы

Настой з сухога лісця і сцяблін шчаўя звычайнага

Захворванне: скураны сверб.

Як лячыць:

Сталовую лыжку здробненага насечанага лісця і сцяблін шчаўя звычайнага заліваюць шклянкай кіпятком, настайваюць 1 гадзіну. Працэджваюць і пьюць па чвэрці шклянкі 3 разы на дзень перад ядой.

Сок шчаўя звычайнага

Захворванне: застой жоўці.

Як лячыць:

Свежае лісце шчаўя расціраюць да ўтрымання соку, адціскаюць і напалову разбаўляюць з гатаванай вадой. Пьюць па  дзве сталовыя лыжкі 3 разы на дзень за 20 хвілін  перад ядой.

Увага!Перад тым, як лячыцца сродкамі народнай медыцыны варта параіцца са сваім доктарам!

Гатуючы стравы са шчаўя трэба памятаць, што расліна ўтрымвае шмат шчавелевай кіслаты. Пры парушанай каліева -кальцыявай раўнавагі ў арганізме адбываецца зніжэнне паказчыкаў згусальнасці крыві, назіраецца ўзрушанне цэнтральнай нервовай сістэмы, актыўна выдзяляецца шчавелева-кіслы калій, што шкодзіць ныркам, парушаючы іх функцыі, узмацняе ўтварэнне камянёў у печані і нырках. Таму выкарыстанне шчаўя ў харчаванні для людзей, якія схільныя да захворванняў нырак катэгарычна забараняецца.

Навукоўцы ўлічылі гэтыя хібы расліны і цяпер ужо выведзены гатункі шчаўя з больш нізкім утрыманнем шчавелевай кіслаты. І уўсё ж ужываць у ежу варта толькі маладое лісце.

Калі на вашым агародзе яшчэ няма градкі са шчаўем, то назбіраць яго на выгане зусім не цяжка, але не заўсёды зручна. Таму варта набыць насенне добрага гатунку і пасеяць каля хаты, каб мець яго шмат гадоў пад рукой. Гэта шматгадовая расліна не патрабавальная да глебы і расце як на сонцы так і ў цені. Са шчаўя гатуюць супы, салаты, пюрэ і начынкі для пірагоў.

Госць не дзміся — еш, што ў місе

Для мяне стравы са шчаўя гэта чарговы ўспамін аб вясковай бабулінай кухні. Каля двухсот гадоў таму мае продкі пасяліліся ў вёсцы Паздзіркі, што пад Мінскам. На вясковых могілках  адпачываюць тры пакаленні жанчын майго роду і любоў да народнай кулінарыі ў мяне ад іх. У наваколлі гэтага даўняга паселішча шчаўя багата і вядома ж стравы з яго тут папулярныя.  Шчаўе гатуюць тут круглы год, нарыхтоўваючы яго на зіму ў салёным і сушаным выглядзе прынамсі так, як гэта робяць паўсюдна па Беларусі. Я яшчэ застала тыя часы, калі не было гаспадыні якая б не насіла фартуха. Гэты прадмет адзення як і хустка быў абавязковы для замужняй жанчыны. Акрамя таго, што нашэнне фартуха былі часткай этыкету гэта было зручна. Адпраўляючыся на агарод або ў поле па шчаўе, яго збіралі проста ў «прыпол»фартуха, канцы якога затыкала за пояс. Прынесенае да хаты шчаўе перабіралі, выкідаючы горшае і мылі. Далей з яго варылі найсмачнейшы халаднік або суп на «костачцы», які так і называўся - «шчаўе». У такі халаднік замест агуркоў часта крышылі калючае водарнае лісце «агурочнай травы», якая сустракалася на агародах як пустазелле і меданос. Стравы са шчаўя ўжывалі датуль, пакуль яго не замяняла бураковае бацвінне.        

Халаднік са шчаўя па Паздзіркоўску

З чаго гатаваць:

  • 900 г шчаўя
  • 2 свежыя агуркі або жменька агурочнага пустацвету
  • 2 яйкі
  • 120 г зялёнай цыбулі
  • 4 ст лыжкі смятаны
  • соль па смаку, кроп.

Як гатаваць:

Шчаўе памыць, парэзаць, зварыць у 2 літрах падсоленай вады, ахаладзіць. Дадаць дробна нарэзаныя агуркі, а калі такіх няма, то цэлыя кветачкі агурочнага пустацвету, дробна пакрышанае пер'е зялёнай цыбулі. Асобна пакрышыць  яйкі і кроп і пакласці іх  кожнаму ў талерку разам са смятанай.  Есці з хлебам або зваранай у мундзірах бульбай.

Суп са шчаўя

З чаго гатаваць:

  • 400 г вэнджаных рэбраў
  • 250 г шчаўя
  • 150 г крапівы
  • 150 г сніткі
  • 2-3 бульбіны
  • 1 морква
  • 1 корань пятрушкі
  • 1 яйка
  • 4 ст лыжкі смятаны
  • соль па смаку
  • 2 цыбуліны.

Як гатаваць:

Рэбры або любое мяса на костачцы заліць халоднай вадой і зварыць з цыбуляй, морквай і пятрушкай. Калі вада закіпіць, зняць пену і варыць на слабым агні каля гадзіны. Затым працадзіць булён і дадаць нарэзаную кубікамі бульбу, гатаваць яшчэ 15-20 хвілін.

Шчаўе, крапіву і снітку перабраць, памыць, пакрышыць і апусціць у булён, дадаць соль, уліць тонкім струменчыкам раскалочанае загадзя сырое яйцо і варыць яшчэ хвілін 6-10. У талерку пакласці смятану.

Яешня са шчаўем

З чаго гатаваць:

  • шчаўе 40г
  • цыбуля 1-2шт
  • яйкі 2шт
  • масла 20г
  • зелянінакропу або пятрушкі 10г
  • соль і спецыі па смаку.

Як гатаваць:

Нашаткаваць вымытае шчаўе, дадаць пасераваную цыбулю, узбітыя яйкі, пасаліць і перамяшаць, запячы. Гатовую яешню пасыпаць зелянінай, падаць з хлебам.

Смачна есці!

57
Тэги:
этнограф, травень, Ларыса Мятлеўская
Танзілія з аўтографам

Нацыянальная бібліятэка папоўнілася ўнікальным экспанатам

30
(абноўлена 16:08 08.06.2021)
Сын Змітрака Бядулі перадаў рэдкае выданне свайго бацькі Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі. Да гэтага ўстанова наогул не мела ні воднай кнігі "Танзілія".

Сёлета адзначаецца 135-годдзе вядомага літаратара, чые творы ўваходзяць у школьную праграму і рэгулярна перавыдаюцца на працягу ўжо больш як ста гадоў. Аднак далёка не ўсе прыжыццёвыя выданні Змітрака Зядулі зберагліся нават у фондах галоўнай бібліятэкі краіны.

Адным з такіх выключэнняў была яго кніга "Танзілія", выпушчаная літаратурным аб’яднаннем "Узвышша" у 1927 годзе. Менавіта гэта выданне Яфім Самуілавіч Плаўнік разам са сваёй жонкай перадалі ў дар Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі, суправадзіўшы яго адпаведным дарчым надпісам.

"Творчае знаёмства нашай бібліятэкі з сям’ёй Змітрака Бядулі асабліва актывізавалася ў гэтым, юбілейным,  годзе", - адзначыў намеснік генеральнага дырэктара ўстановы Алесь Суша. У студзені адбыўся навукова-практычны семінар "Шляхамі маладнякоўцаў", а ў красавіку ледзь не кожны тыдзень праходзілі нейкія мерапрыемствы: выставы, круглы стол і іншае.  У многіх з іх Яфім Самуілавіч прымаў непасрэдны ўдзел. Дарэчы, на восень  запланаваны конкурс для маладых беларускіх творцаў, таксама прысвечаны Бядулі.

Празаічны зборнік Змітрака Бядулі "Танзілія" доўгія дзесяцігоддзі захоўваўся ў сям’і пісьменніка. Узрушаны такой увагай Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі сын пісьменніка перадаў яго ў дар установе. Вельмі хутка чытачы змогуць замовіць гэты ўнікальны экзэмпляр і пазнаёміцца з ім бліжэй. Даследчыкі літаратуры не выключаюць, што дзякуючы гэтаму выданню, у творчай біяграфіі Бядулі можа з’явіцца новая старонка.

"Беларускі салавей"

Змітрок Бядуля,  сапраўднае імя якога Самуіл Яфімавіч Плаўнік - беларускі паэт і празаік, мовазнаўца. У пачатку сваёй кар’еры працаваў у "Нашай ніве" з Янкам Купалам.  Апавяданні, напісаныя Змітраком Бядулям у тыя гады, сталі класікай беларускай літаратуры.

Пасля аднаўлення ў Мінску савецкай улады некалькі гадоў працаваў у газеце «Савецкая Беларусь», рэдагаваў дзіцячы часопіс «Зоркі». Працаваў у Інстытуце беларускай культуры, быў першым рэдактарам краязнаўчага этнаграфічнага часопіса "Наш край". Уваходзіў у літаратурнае аб'яднанне "Маладняк", затым у "Узвышша".

Найбольш вядомыя яго творы былі выдадзены пасля рэвалюцыі 1917 года, у вершах - "Палескія байкі" і паэма "Ярыла", у прозе - аповесць "Салавей", зборнік апавяданняў "Незвычайныя гісторыі" і раман "Язэп Крушынскі". У 1939 году выйшла аўтабіяграфічная аповесць "У дрымучых лясах".

Чытайце таксама:

30
Тэги:
кніга, Змітрок Бядуля, Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Сустрэча на Сёмуху: як прайшоў абрад "Ваджэнне Кусты"

62
(абноўлена 15:17 01.06.2021)
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
Сёмуха — старажытнае свята беларускай культуры, якое сімвалізуе ўласцівае канцу вясны і пачатку лета ушанаванне зеляніны, дрэў, кветак.

Сёмуху яшчэ называлі "Зяленымі святкамі". Сёмуха прыходзіць на час, калі квітнее расліннасць, а ў зямляроба, у яго бясконцых клопатах, адбываецца невялікая перадышка: сяўба скончылася, а сенакос яшчэ не наступіў.

Гэта свята лічыцца таксама дзявоцкім, таму што менавіта дзяўчына сімвалізуе маладосць і прыгажосць прыроды.

Обряд Вождение Куста
© Sputnik Альфред Микус

30 мая Тройцу ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна на Сёмуху правялі абрад "Ваджэнне Кусты". Свята арганізавалі сіламі аддзела культуры вёскі Гродзі разам з народным калектывам аграгарадка Гальшаны і сямейным калектывам "Граўжанцы".

"Куста" - гэта сімвал ураджаю. 3 цягам часу абрад набыў вясельную накіраванасць і стаў надзеяй і пажаданнем добрага шлюбу.

Гурт з "Кустой" абышоў амаль усю вёску са святочнымі песнямі, просячы гаспадароў двароў адарыць яе і завітаць на свята.

Каб абрад быў цалкам завершаны, кожны з прысутных павінен быў сарваць з "Кусты" па некалькі лісткоў на добры ўраджай.

Сівалічнай сёмушнай стравай лічыцца яечня, прыгатаваная па спецыяльным рэцэпце, якой і частавалі ўсіх гледачоў і ўдзельнікаў свята.

62
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Абрад "Ваджэнне Кусты" правялi ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна на Тройцу.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Дзяўчыну, якая выконвае ролю "Кусты", упрыгожылi лiсцем клёну.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуха — старажытнае свята беларускай культуры, якое сімвалізуе ўласцівае канцу вясны і пачатку лета ушанаванне зеляніны, дрэў, кветак.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Свята арганізавалі сіламі аддзела культуры вёскі Гродзі разам з народным калектывам аграгарадка Гальшаны і сямейным калектывам "Граўжанцы".

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гурт з "Кустой" абышоў амаль усю вёску са святочнымі песнямі.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гаспадароў прасiлi адарыць "Кусту" і завітаць на свята.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    "Куста" - гэта сімвал ураджаю.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Падарункi ад гаспадароў.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуху яшчэ называлі "Зяленымі святкамі".

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуха прыходзіць на час, калі квітнее расліннасць, а ў зямляроба, у яго бясконцых клопатах, адбываецца невялікая перадышка: сяўба скончылася, а сенакос яшчэ не наступіў.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гэта свята лічыцца таксама дзявоцкім, таму што менавіта дзяўчына сімвалізуе маладосць і прыгажосць прыроды.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Пасля ваджэння госцi селi за стол.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сівалічнай сёмушнай стравай лічыцца яечня, прыгатаваная па спецыяльным рэцэпце, якой і частавалі ўсіх гледачоў і ўдзельнікаў свята.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Пасля правядзення абраду пачалася канцэртная праграма і народныя танцы.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Каб абрад быў цалкам завершаны, кожны з прысутных павінен быў сарваць з "Кусты" па некалькі лісткоў на добры ўраджай.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    3 цягам часу абрад набыў вясельную накіраванасць і стаў надзеяй і пажаданнем добрага шлюбу.

Тэги:
Ашмяны, абрады Беларусі
Які сёння дзень: 15 чэрвеня 2021 года

Які сёння дзень: 15 чэрвеня 2021 года

0
(абноўлена 10:46 14.06.2021)
Гэты дзень з'яўляецца сто шасцьдзясят шостым па грыгарыянскім календары, да канца года засталося 199 дзён.

Якія падзеі адбыліся 15 чэрвеня і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 15 чэрвеня

  • У 1812 годзе Полацкі езуіцкі калегіум пераўтвораны ў Полацкую езуіцкую акадэмію з правамі ўніверсітэта.

Хто нарадзіўся 15 чэрвеня

  • 1831 год: Вінцэсь Каратынскі, беларускі і польскі пісьменнік, перакладчык.
  • 1936 год: Мікола Гіль, беларускі пісьменнік, журналіст, перакладчык.
  • 1954 год: Янка Крук, беларускі фалькларыст.

Таксама сёння нарадзіліся французскі мастак Нікаля Пусэн, паэт Канстанцін Бальмонт і рок-музыкант Джоні Холідэй.

15 чэрвеня ў народным календары

Сёння праваслаўныя вернікі шануюць памяць свяціцеля Нікіфара спавядальніка.

У гэты дзень дзяўчыны збіраліся разам і плялі вянкі з павою, якія потым захоўвалі як абярэг на шчасце.

На полі ў гэты дзень касілі сена, а ў лесе нарыхтоўвалі кару для дублення скур.

Калі напярэдадні сонца садзілася ў аблокі, 15 чэрвеня будзе непагодлівым. Калі пойдзе дождж, потым будзе шмат грыбоў.

0
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень
Тэмы:
Які сёння дзень: каляндар знакавых падзей