Іспанец Крысціян Рансэра вывучае говар беларускага Палесся

Іспанец на Палессі: складаней за ўсё адмовіцца ад ежы і не пакрыўдзіць гаспадароў

95
(абноўлена 16:43 20.06.2016)
Крысціян Рансэра вывучае гаворку беларускага Палесся і піша дысертацыю, а каб сабраць матэрыял, яму даводзіцца не толькі з вяскоўцамі знаёміцца, але і "сіно грібты", і нават хадзіць у вясковую лазню.

Дзмітрый Босак, Sputnik.

Малады іспанец з Краіны Баскаў упершыню прыехаў у Беларусь яшчэ ў 2009 годзе на летнія курсы па рускай мове ў Мінскі лінгвістычны ўнiверсiтэт. Праз тры гады, скончыўшы вучыцца на перакладчыка з французскай і рускай моў, ён вярнуўся сюды і паступіў на спецыяльнасць "Беларуская філалогія" ў Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Пушкіна. Адвучыўся адзін курс і з'ехаў на радзіму за дыпломам магістра. Увосень Крысціян паступіў ва ўніверсітэт Сурэя ў Англіі і пачаў працаваць над доктарскай дысертацыяй на тэму "Марфалогiя i фаналогiя заходнепалескiх гаворак".

Цяпер 26-гадовы аспірант ведае восем моў, сярод якіх мова баскаў, іспанская, англійская, французская, партугальская, польская, руская і беларуская.

"Усе ў Расію, а я ў Беларусь"

Ва ўніверсітэце Крысціян вучыў рускую мову з нуля. Першая паездка ў Беларусь не была выпадковасцю. Хлопец атрымаў стыпендыю на моўныя курсы ў рускамоўнай краіне. Месца знайшоў сам, прадставіў праект і прыехаў у Мінск.

Обряд провода русалок из деревни
© Sputnik Сергей Лескеть
Іспанца зачаравалі жыхары Палесся і іх гаворка

"Звычайна наш універсітэт арганізоўваў паездку на курсы ў Піцер. Ахвотных было шмат. Але мелася магчымасць самому знайсці месца. Так і трапіў сюды. Усе ў Расію, а я ў Беларусь", — патлумачыў баск.

Пра краіну ў тую пару студэнт ведаў мала. Прызнаецца, у школе вучылі, дзе Беларусь знаходзіцца на карце, што ўдзельнічала ў Другой сусветнай вайне, і пра Чарнобыльскую трагедыю Крысціян чытаў. Спачатку іспанец нават не заўважыў розніцы паміж дзвюма дзяржаўнымі мовамі.

"У метро, калі ўбачыў рэкламу на беларускай, мяне апанаваў страх. Я думаў, што так дрэнна размаўляю на рускай, раз не разумею нічога", — згадвае аспірант.

Але ад гэтага цікавасць да новай краіны і яе мовы толькі ўзмацнілася. Праз тры гады хлопец стаў студэнтам брэсцкага ВНУ.

"У нас былі прадметы "Фалькларыстыка" і "Славянскі фальклор". Калі казалі пра традыцыі і звычаі, амаль заўжды гаворка ішла толькі пра Палессе. Калі б не было такіх прадметаў, я б і не думаў пра Палессе як пра нешта адметнае", — падзяліўся іспанец.

Больш за ўсё на выбар тэмы для даследавання хлопца паўплываў прафесар па стараславянскай. Пасля яго апавяданняў пра асаблівасці заходнепалескіх гаворак студэнт гэтым зацікавіўся сур'езна.

"Кажаце, калі ласка, на сваім. Я не хачу ведаць, як гэта па-руску"

У якасці аспіранта-даследчыка Крысціян прыехаў у Брэст зімой. Куратара для сваёй доктарскай працы шукаць яму давялося нядоўга — брэсцкі ўніверсітэт прызначыў чалавека, які займаецца дыялекталогіяй і разбіраецца ў тэме. Але ў Еўропе з гэтым узніклі складанасці.

"Шукаць куратараў там было няпроста. Даводзілася чытаць сайты многіх універсітэтаў, пісаць ўсім дактарам. Некаторыя казалі, што не гатовыя займацца маёй тэмай. Іншыя не маглі мяне ўзяць, так як у іх ужо было шмат студэнтаў. Каб знайсці падыходзячы ўніверсітэт і куратараў, сышло не менш шасці-сямі месяцаў", — распавёў даследчык.

Привыкнуть к полесской еде испанцу было не просто
© Sputnik Дмитрий Босак
Прызвычаіцца да палескай ежы іспанцу было не проста

Праект Крысціяна — па заходнепалескіх гаворках. Ён вывучае формы слоў і гукавыя адзінкі мовы — фанемы. Дзеля гэтага іспанцу трэба слухаць і запісваць гутаркі носьбітаў дыялекту. Цяперашняя паездка — шасцімесячная лінгвістычная экспедыцыя, падчас якой аспірант ужо пабываў у чатырох вёсках з рознымі групамі дыялектаў у Драгічынскім, Пінскам і Лунінецкім раёнах, каб сабраць матэрыял для доктарскай.

Дзеля патрэбнай інфармацыі малады чалавек можа каля месяца жыць у адным сяле. Перад пачаткам паездкі ён выбудоўвае план, шукае знаёмых у вёсках, каб у іх можна было спыніцца.

"Першыя два тыдні людзі прывыкаюць да тваёй прысутнасці. Шмат інтэрв'ю браць не атрымліваецца. Таму трэба стаць прыкметным у вёсках. Калі ёсць дом культуры — заходзь у дом культуры. У краму, у сельскую лазню — куды толькі можна, каб цябе ведалі. Паціху людзі прывыкаюць, самі пачынаюць цікавіцца, запрашаюць да сябе",- растлумачыў Крысціян.

Іспанец сустракаўся з рознымі людзьмі. Дзесьці жыў у сацработніка, дзесьці ў старасты вёскі. У адным мястэчку атрымалася апытаць 20 чалавек. А ў іншым жыве ўсяго 40 — мала каго можна запісаць.

"Ёсць людзі, якія паміж сабой гавораць па-свойму. Але, калі ты прыехаў, яны пераключаюцца на рускую мову. Будзеш пакутваць і прасіць: "Кажаце, калі ласка, па-свойму. Я не хачу ведаць, як гэта па-руску". Некаторыя адразу разумеюць, з імі прасцей працаваць. Па магчымасці стараюся на іх дыялекце гаварыць", — падзяліўся баск.

"Дапамагаеш сіно грібты, і чалавек раптам скажа тое, што ты шукаў цэлы тыдзень"

Паводле словаў Крысціяна, часам атрымліваюцца вельмі смешныя і вясёлыя інтэрв'ю. Звычайна ён просіць, каб распавялі мясцовыя казкі, пытаецца пра дзяцінства, пра вайну, пра традыцыі. Калі не атрымліваецца разгаварыць суразмоўцу, у ход ідуць кніжкі з малюнкамі.

"Я прашу пераказваць гісторыі на малюнках сваімі словамі. Звычайна я ведаю, што тут будуць выкарыстоўвацца пэўныя граматычныя структуры. Яшчэ я прапаную прадставіць нейкія сітуацыі: "Зайшоў ды вас госць, а як вы будэтэ пытаты, шо він хочэ піты? Шо ты піты меш, або шо ты маеш піты, шо будэш піты", — патлумачыў будучы доктар філалогіі.

Як распавёў хлопец, часта бываюць сітуацыі, калі падчас апытання людзі кажуць адно, а ў размовах паміж сабой высвятляецца, што такія формы яны не ўжываюць. Шмат інфармацыі для будучага інтэрв'ю можна сабраць проста за кубкам гарбаты ў непасрэднай абстаноўцы.

"Калі можна, я ўдзельнічаў у сельскіх работах. Гэта было рэдка, але вельмі цікава. Гэта добры спосаб, каб слухаць. Ты дапамагаеш "сіно грібты", і чалавек раптам скажа тую фразу, якую ты шукаеш цэлы тыдзень. Ці, напрыклад, як толькі выключыш магнітафон, яны скажуць: "А чай піты меш?"

Я чакаў гэтага цэлую гадзіну!" — з усмешкай абураецца іспанец.

Малады чалавек дакументуе інтэрв'ю на відэа, вядзе блог пра жыццё на Палессі і сваё даследаванне і выкладвае ролікі на YouTube.

Полешуки щедры в своем гостеприимстве
© Sputnik Сергей Лескеть
Палешукі - гасцінныя гаспадары

"Смятана, бульбачка, сала… Усё, я больш не магу"

Да цяперашняга сельскага побыту гарадскому еўрапейскаму хлопцу давялося прывыкнуць. Самая цяжкая для іспанца тэма — ежа. У кожным доме яго імкнуліся накарміць традыцыйнымі палескімі стравамі.

"Яны прывыклі рыхтаваць вельмі шмат, бо часцей за ўсё гэта ежа для людзей, якія фізічна працуюць у поле. Усе хочуць накарміць мяне. Ты кажаш "усё, дзякуй". А яны: "Што ж ты так мала з'еў? Што ты такі худэнкы? "Смятана, бульбачка, сала… Усё, я больш не магу. Некаторыя кажуць "бяры, а не то я пакрыўджуся". Калі першы раз у доме, адмова даецца нялёгка. Трэба рыхтавацца загадзя. Кажаш ім на ўсялякі выпадак, што я сёння буду вельмі мала есці", — са смехам распавёў Крысціян.

Па словах іспанца, у вёсках яго часта прымалі за сваяка каго-небудзь з мясцовых.

"Яны сто адсоткаў былі ўпэўненыя, што ты гэты чалавек. "Бабуля, я наогул не адсюль — замежнік". "Ды не, ну ты ж падобны", — кажуць. Мне гэта смешна. Вось, знайшлі мне сваякоў далёкіх тут на Палессе", — падзяліўся еўрапеец.

За час экспедыцыі ў Крысціяна было нямала прыгод. Аднойчы яго запрасілі да бабулі ў суседнюю вёску. Па асфальце ехаць трэба было амаль 90 кіламетраў, а па прамой праз лес — каля 12-ці.

"Гэта быў канец лютага або ранні сакавік. Снег толькі пачаў там раставаць. Праехаць там можна было на кані альбо на трактары. Мы знайшлі толькі мапед. Катацца па гэтай лясной дарозе было вельмі весела", — згадвае аспірант.

За час свайго даследавання іспанец набыў тут шмат сяброў, чаму вельмі ўдзячны і рады. Пасля экспедыцыі Крысціян Рансэра вернецца ў Англію, дзе працягне працу над дысертацыяй. А праз нейкі час ён зноў прыедзе на Палессе — і ў яго будзе яшчэ шмат пытанняў да мясцовых жыхароў.

95
Тэги:
Лінгвістыка, Палессе, Беларусь

Незвычайны планетарый працуе на борце самалёта - відэа

138
(абноўлена 10:09 30.03.2021)
Незвычайны рэйс StarFlyer адпраўляе пасажыраў "у космас". У Японіі функцыянуе першы ў свеце планетарый, дзе зорнае неба адлюстроўваецца на паверхнях салона самалёта. Глядзіце на відэа, як праходзіць прадстаўленне ў кіламетрах над зямлёй.

Дзясяткі пасажыраў выстройваюцца ў чэргі, каб атрымаць доступ да самалёта StarFlyer з унікальнай здольнасцю прайграваць зорнае неба.

У аэрапорце японскага горада Кітакюсю працуе першы ў свеце лятаючы планетарый. На борце самалёта ўстаноўлена шэсць праектараў, здольных праецыраваць па мільёне зорак кожны.

Абсталяванне размешчана ўздоўж праходу, каб стварыць праекцыю зорнага неба на паверхнях салона, якое, як сцвярджаюць прадстаўнікоў авіякампаніі, па якасці малюнка параўнальна з вялікімі мадэлямі, што выкарыстоўваюцца ў стацыянарных планетарыях.

Падчас першага палёту пасажыры фатаграфавалі праекцыю зорнага неба на столі салона, а таксама слухалі тлумачэнні і каментары распрацоўніка і стваральніка незвычайнага планетарыя Такаюкі Ахіры.

Пасажыр Міа Ікеда па завяршэнні 30-хвіліннага прадстаўлення сказала, што была вельмі ўражаная і нібы "пабывала ў космасе".

Паведамляецца, што на вышыні некалькіх кіламетраў над зямлёй асвятленне ў салоне падчас працы планетарыя цямнейшае, чым падчас звычайных палётаў, таму пасажыры могуць атрымліваць асалоду ад відаў зорнага неба ў камфортнай абстаноўцы.

У 1998 годзе MEGASTAR стала першай у свеце кампаніяй, якая выпусціла на рынак прылада для дэманстрацыі праекцыі Млечнага Шляху як групы зорак агульнай колькасцю больш за мільён.

Глядзіце таксама:

138
Тэги:
Космас, пасажыр, відэа, самалёт, планетарый, Японія

Астраномы выявілі ў атмасферы Венеры фасфін. Што гэта значыць - відэа

36
(абноўлена 12:03 27.03.2021)
У кіслотных аблоках Венеры знайшлі намёкі на жыццё - навукоўцы выявілі ў атмасферы планеты газ фасфін. Ён хоць і атрутны, але з'яўляецца маркерам наяўнасці жыцця.

Навукоўцы выявілі малекулу фасфіна ў атмасферы Венеры, што павышае верагоднасць таго, што асноўныя формы жыцця могуць хавацца прама над паверхняй планеты.

На роліку, апублікаваным на сайце Еўрапейскай паўднёвай абсерваторыі, відаць планета, што верціцца па арбіце, а таксама падпісаныя тлумачэнні да вынікаў.

Навукоўцы апублікавалі даследаванне ў часопісе Nature Astronomy. Аўтары не сцвярджаюць, што фасфін - надзейны доказ наяўнасці жыцця. На іх думку, гэта кажа пра невядомыя геалагічныя або хімічныя працэсы на планеце.

Адкрыццё было зроблена з дапамогай магутных тэлескопаў, яго вынікі выкладзеныя ў адкрыты доступ, што дазваляе іншым навукоўцам ацэньваць і аспрэчваць атрыманыя дадзеныя.

Венера - другая планета ад Сонца - падобная на Зямлю сваімі памерамі, масай, арбітальнай хуткасцю. Аднак умовы на Венеры непрыдатныя для жыцця чалавека. Сярэдняя тэмпература на яе паверхні складае прыкладна +462°С, планету акружае шчыльная газавая абалонка, якая складаецца ў асноўным з вуглякіслага газу і азоту. У атмасферы знаходзіцца шмат злучэнняў серы і практычна адсутнічаюць вадзяная пара і кісларод.

Глядзіце таксама:

36
Тэги:
відэа, фасфін, Венера, атмасфера, астраномы, Космас
Які сёння дзень: 11 красавіка

Які сёння дзень: 11 красавіка 2021 года

201
(абноўлена 13:14 10.04.2021)
Гэты дзень з'яўляецца сто першым па грыгарыянскім календары, да канца года засталося 264 дні.

Сёння адзначаецца Міжнародны дзень вызвалення вязняў нацысцкіх канцлагераў. Якія яшчэ падзеі адбыліся 11 красавіка і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 11 красавіка

  • У 1611 годзе пачалася аблога паўстанцамі ў Маскве гарнізону цара Уладзіслава Вазы.
  • У 1927 годзе была прынятая Канстытуцыя БССР.
  • У 1945 годзе адбылося вызваленне амерыканскімі войскамі вязняў Бухенвальда.
  • У 2011 годзе адбыўся выбух у мінскім метрапалітэне на станцыі "Кастрычніцкая".

Хто нарадзіўся 11 красавіка

  • 1942 год: Пётр Шарыпа, беларускі жывапісец, педагог.
  • 1959 год: Сяргей Астравец, беларускі пісьменнік, эсэіст.
  • 1965 год: Алег Молчан, беларускі кампазітар, прадзюсар, грамадскі дзеяч.

Таксама сёння нарадзіліся нарвежскі скульптар Густаў Вігеланд і англійскі ўрач-хірург Джэймс Паркінсон.

11 красавіка ў народным календары

Сёння праваслаўныя вернікі шануюць памяць святапакутніка Марка, епіскапа Арафусійскага.

У гэты дзень людзі хадзілі ў лес, абдымалі бярозы і прыслухоўваліся, як у іх ідзе сок. Калі сока шмат, хутка пацяплее.

Лічылася, што якое надвор'е 11 красавіка, такое будзе і 11 кастрычніка. Калі лісце спачатку з'явілася на бярозе, лета будзе цёплым, на алешыне – дажджлівым. Сарокі нізка робяць гнёзды – летам будзе шмат навальніц.

201
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень