Амерыканскія акцёры чытаюць The New York Times, 1950-е гады

Ранішняя газета ў машыне часу: што амерыканцы пісалі пра Мінск

58
(абноўлена 13:30 04.01.2017)
Вайна, паўстанні, гісторыі кахання - такой журналісты The New York Times бачылі Беларусь паўтара стагоддзя таму. Sputnik прапануе піць ранішнюю каву не проста з газетай у руках, а з газетай векавой даўніны. У першым аглядзе - погляд на Беларусь з мінулых стагоддзяў з боку амерыканскага кантынента.

У чаканні, калі свет паглядзіць на Беларусь іншымі вачыма, карэспандэнт Sputnik Алена Васільева, застаючыся ў рэчышчы зададзенай шматвектарнай палітыкі дзяржавы, вывучыла падшыўку амерыканскіх газет мінулага і пазамінулага стагоддзя і запрашае на ранішні кава ў своеасаблівую машыну часу.

У старэнькай The New York Times мы знайшлі гісторыі пра вайну, халеры, паўстаннях ў Польшчы, даведаліся, як адказаць амерыканцу на адвечнае пытанне "Дзе знаходзіцца Мінск?" і якое афраамерыканцаў падарожнічаць па БССР. Падарожжа ў часе (XIX і XX стагоддзе) і прасторы (ЗША) — забаўка для рэтраградаў.

З першага погляду

Куды адпраўляемся: люты, 1863

Чым зоймемся: знойдзем Мінск на карце

Першы напамін пра Мінск ў амерыканскай газеце The New York Times звязаны з паўстаннем 1863 года, калі на тэрыторыях ранейшай Рэчы Паспалітай, якія адышлі да Расіі, ўзмацніліся патрабаванні аграрных рэформаў. Праўда, Мінску газета пакуль надае не асабліва шмат увагі, згадваючы яго толькі як напрамак, у якім бегла група паўстанцаў.
"У васьмі вёрстах ад Варшавы", — так тлумачаць журналісты геалакацыю сучаснай беларускай сталіцы.

Сводка о Минске в The New York Times 1944 года
© Sputnik снимок экрана
Зводка пра Мінск у The New York Times 1944 года
Возьмем на ўзбраенне: калі амерыканец задасць вам пытанне "А дзе гэты ваш Мінск" — кажаце "ў васьмі вёрстах ад Варшавы" і апелюеце тым, што продкі такое тлумачэнне прымалі.

Паўстанне 1863 года прымусіла урад прыняць меры, якія б змягчылі напружанасць, і ў сувязі з гэтым Мінск у другі раз з'яўляецца на старонках газеты ў красавіку таго ж года ў рубрыцы "Расія" (Расійская Імперыя).

"Указам 1 сакавіка 1863 г. уводзіўся абавязковы выкуп сялянамі сваіх надзелаў у Віленскай, Гродзенскай, Мінскай губернях", — паведамілі ў газеце.

У чаканні, калі свет паглядзіць на Беларусь іншымі вачыма, карэспандэнт Sputnik Алена Васільева, застаючыся ў рэчышчы зададзенай шматвектарнай палітыкі дзяржавы, вывучыла падшыўку амерыканскіх газет мінулага і пазамінулага стагоддзя і запрашае на ранішнюю каву ў своеасаблівую машыну часу.

У старэнькай The New York Times мы знайшлі гісторыі пра вайну, халеру, паўстаннях ў Польшчы, даведаліся, як адказаць амерыканцу на адвечнае пытанне "Дзе знаходзіцца Мінск?" і як афраамерыканцу падарожнічаць па БССР. Падарожжа ў часе (XIX і XX стагоддзе) і прасторы (ЗША) — цікава для рэтраградаў.

Гісторыя хваробы

Куды адпраўляемся: 28 жніўня, 1893

Чым зоймемся: паглядзім на разгул халеры

Згадваўся Мінск і па менш рамантычных і яшчэ больш сумных, чым паўстанне, нагод. Так, у самай кароткай, мабыць, нататцы, у якой журналісты звярталіся да згадвання Мінска, паведамляецца аб колькасці ахвяр халеры. У 1893 годзе ахвярамі гэтай хваробы сталі многія гарады Расійскай імперыі, у тым ліку і будучая сталіца Беларусі. У Мінску газета паведамляе аб 97 выпадках захворвання, з іх — 47 смяротных.

Халера была велізарнай праблемай Расійскай імперыі ў канцы XIX стагоддзя. Так, налічвалася 70 губерняў, дзе зарэгістравана халера і за год ад яе памерла 42250 чалавек.

Для абеззаражання ў халерных гарадах у калодзежы засыпана хлорка. Гэта была першая палова XIX стагоддзя, дозы таксічнай хлоркі разлічваць яшчэ не ўмелі. Таму патэнцыйна карысная мера станавілася адной з прычын высокай смяротнасці і халерных бунтаў.

Славутая гісторыя

Куды адпраўляемся: 4 ліпеня, 1944 год

Чым зоймемся: падбяром ключы да Берліну ў Мінску

У ліпені 1944 The New York Times публікуе зводку падзей Другой сусветнай вайны і згадвае Мінск. Журналісты распавядаюць, што тры гады таму ў чэрвені 1941 нямецка-фашысцкія захопнікі ўвайшлі ў Мінск, і Гітлер, тым самым, парушыў пакт аб ненападзе.

"Але цяпер сітуацыя змянілася — літаральна ўчора Савецкая армія вызваліла Мінск", — піша выданне.

Минск восстанавливается из руин, людям все еще доводится жить в лачугах - The New York Times
© Sputnik снимок экрана
Мінск аднаўляецца з руін, людзям усё яшчэ даводзіцца жыць у халупах- The New York Times

Журналісты называюць вызваленне Мінска "самым вялікім бедствам", якое калі-небудзь цярпелі нямецкія войскі на ўсходнім фронце. Журналісты пішуць, што наступствы вызвалення сталіцы БССР для войскаў фашыстаў настолькі значныя, што нават бітва пад Сталінградам па сваёй значнасці не можа параўнацца з вызваленнем Мінска.

"Лінія нямецкай абароны на ўсходзе прарвана, і цяпер нішто не можа спыніць наступ Савецкай арміі", — паведамілі журналісты амерыканскай газеты, адзначыўшы, што зараз усе групы варожага войска на поўнач і на поўдзень ад Мінска ў смяротнай небяспекі.

Газета піша, што Мінск — месца на карце, дзе не аднойчы адбываліся паваротныя моманты гісторыі. Так, журналісты ўспамінаюць, што менавіта праз Мінск адступалі разбітыя рускай арміяй на Бярэзіне войскі Напалеона.

"Расійская армія не збіраецца спыняцца і плануе падабраць ключы да Берліну ў Мінску", — паэтычна рэзюмуюць журналісты.

Дарэчы, "Беларусь" упершыню згадваецца на старонках выдання ў 1945 годзе, калі журналісты пішуць пра тое, як Мінск "аднаўляецца з руін". На двух фатаграфіях у газеце — Дом ураду і здымак з жыцця беларускай вёскі. Подпіс пад фатаграфіяй канстатуе: шмат чаго яшчэ трэба аднавіць, людзям усё яшчэ даводзіцца жыць "у такіх халупах".

Марк Шагал з Беларусі

Куды адпраўляемся: 7 красавіка, 1968 год

Чым зоймемся: ўспомнім Шагала

Анансуючы кнігу пра Шагала, напісаную Говардам Грынфельдам, асабіста знаёмым з мастаком, журналіст запэўнівае — Шагал пісаў свае карціны, звяртаючыся да вобразаў радзімы — Віцебска.

"Марк Шагал нарадзіўся ў 1889 годзе ў Беларусі і сфармаваўся пад уплывам філасофскай плыні хасідызму, рэлігійная плынь у юдаізме, якое ў першай палове XVIII стагоддзя за вельмі кароткі час ахапіла габрэйскае насельніцтва Рэчы Паспалітай", — пісалі журналісты газеты.

Журналіст заўважае, што Шагал у сваіх карцінах уваскрэшваў вобразы з дзяцінства — "сям'ю, кветкі, кароў, сабак, даярак".

"Скрыпач з зялёным і скрыўленым тварам не можа мець пашпарту ніякай іншай мясцовасці, акрамя Віцебска, Беларусь, але Марк Шагал трансфармаваў сябе самога і свой свет ва ўніверсальны код, які ўжываецца да цэлага свету", — напісаў журналіст.

Быць чорным ў Беларусі

Куды адпраўляемся: 19 верасня, 1971 год

Чым зоймемся: адаптуем афраамерыканца да Беларусі

Пытанні існавання ў Беларусі розных формаў праяў дэмакратыі — у тым ліку, талерантнасці, пачалі турбаваць журналістаў амерыканскага выдання яшчэ ў 1970-х, Беларусі прысвяцілі цэлы артыкул з загалоўкам "Быць чорным ў Беларусі — гэта як быць з Марса".

Выхадзец з Гаяны, выкладчык літаратуры Прынстана і Ратгерскіага ўніверсітэта, адправіўся ў падарожжа па еўрапейскай частцы Савецкага Саюза. Сустрэўшы беларусаў, аўтар тэксту паспрабаваў растлумачыць краіну свайго паходжання, але беспаспяхова.

Быть черным в Беларуси – это как быть с Марса - статья справа на полосе
© Sputnik снимок экрана
"Быць чорным ў Беларусі - гэта як быць з Марса" - артыкул справа на паласе

"Калі б я сказаў, што я з Марса, мой суразмоўца быў бы збіты з толку не больш", — распавёў падарожнік ў рэпартажы. Скарыстаўшыся прапанаванай вышэй сістэмай вызначэння месцазнаходжання, заўважым, што Гаяна — гэта ў дзевяці тысячах кіламетраў ад Варшавы.

Прыгоды трактара за акіянам

Куды адпраўляемся: 3 верасня, 1973 год

Чым зоймемся: будзем ганарыцца трактарам

Журналісты газеты распавялі, што савецкія трактары, сярод якіх — беларускі трактар, ужо прыжыліся ў Канадзе, а цяпер вытворца мае намер паспрабаваць захапіць і амерыканскі рынак. Ужо ў 1975 годзе газета пісала пра тое, што СССР нарошчвае экспарт сваіх трактароў.

Трактор Беларус на страницах The New York Times
© Sputnik снимок экрана
Трактор "Беларус" на страницах The New York Times

"Кожны дзень трыста зіхатлівых трактароў " Беларус "сходзіць са зборачнай лініі цэха", — пісалі журналісты газеты і адзначалі — хоць першы беларускі трактар у Штатах атрымалі толькі год таму, ён ужо ўзначаліў радкі амерыканскага імпарту з Савецкага Саюза.

Такі бачылі Беларусь і Мінск амерыканскія журналісты больш стагоддзя таму. А ў наступным аглядзе даведаемся, што пісалі пра Беларусь у брытанскай The Times.

58
Тэги:
Гісторыя
Паэтычны батл Вершус прайшоў у Мінску

Тэст: адгадай Колас ці Купала?

412
(абноўлена 10:05 10.07.2020)
Нягледзячы на тое, што вершы двух песняроў беларускай зямлі добра вядомыя кожнаму школьніку, іх даволі часта блытаюць.

Якуб Колас і Янка Купала – дзве асобы, з якімі, сапраўды, асацыюецца беларуская паэзія. Абодва яны шчыра спачувалі нядолі роднай зямлі, абодва заклікалі працаваць, вучыцца і любіць Беларусь і беларускую мову. Вершы, паэмы і празаічныя творы Янкі Купалы і Якуба Коласа добра вядомыя кожнаму беларусу са школы.

Ці зможаце вы пазнаць радкі з вядомых твораў паэтаў – або, калі не памятаеце, паспрабаваць пазнаць стыль?

412
Тэги:
Вершы, тэст, Якуб Колас, Янка Купала
Тэмы:
Беларуская літаратура
По теме
Тэст: ці ведаеце вы беларускія прыказкі
Тэст: ці пазнаеце вы беларускія фразеалагізмы па эмодзі?
Тэст: ці добра вы ведаеце беларускія фразеалагізмы?
Тэст: пазнай Міцкевіча на партрэце
Тэст: якія беларускія творы схаваліся за эмодзі
Тэст: Багдановіч ці не?
Ежа на беларускім стале

Кухня нашых продкаў: гатуем адэльскія капыткі

138
(абноўлена 11:24 11.07.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра адносіны нашых продкаў да ежы і вучыць гатаваць незвычайную страву.

"Каб не ежка ды адзежка, то была бы грошай дзежка", - так у народзе казалі  пра выдаткі на харчаванне. Ад іх пакутавалі не толькі  простыя людзі, але і шляхта – ладзячы пышныя банкеты багачы маглі страціць усю сваю маёмасць.

Этнограф Ларыса Мятлеўская
© Photo : фота з асабістага архіва Ларысы Мятлеўскай

Да ежы ва ўсе часы было своеасаблівае стаўленне. У нашых продкаў нават існавала свая адмысловая тэрміналогія. Так, згодна с "Маленькім маскоўска-беларускім (крывіцкім) фразеалагічным слоўнікам Яна Станкевіча", вылучалі "емя" і "еміну".

Емя і еміна –  ўсё тое, з чаго можа быць прыгатаваная ежа. Крупы, сырая гародніна, сырое мяса і падобнае – гэта ўсё еміна. Так калісці харчовая крама і харчовыя прадукты гучалі б як емінныя тавары, емінная крама. Меню гучала б па-беларуску як  емінная карта або ліст.

Станкевіч піша "...ежа і яда гэта ўжо еміна прыгатаваная да ядзення. Спечаны хлеб, вараная бульба, розная істрава, бліны, верашчака і пад., - гэта ўсё ежа, або яда. Апрача таго яда яшчэ значыць "працэс едзення". Напрыклад кажуць: "Гэта бульба на емя, а гэта на семя".

Слова "наедак" азначае як ежу наогул, так і ежу, якой можна добра наесціся, сытную ежу. У народзе і цяпер можна пачуць: "Бульба не наедак, сала – во гэта наедак".

Народны соннік пра ежу

  • Абаранкі есці – абнова, грошы;
  • Абед даваць, частаваць абедам – сваты будуць, клікаць на вясельнае застолле;
  • Абедаць у сне – добра ўродзіць скацінка, будзе добры ураджай;
  • Варыць ежу – сварка будзе;
  • Аб’есціся ў сне – надта нягодна, кажуць – утопішся;
  • Галоднаму быць – добра, нужды не будзе; хораша, здароў будзеш;
  • Ядомінай запасацца – падарожжа або асцярога перад галадоўкай;
  • Пірог есці - будзеш пацешаны.

Адэльскія капыткі

Капытка, капыткі, капытцы - страва з бульбы, блізкая сваячка клёцак. Гатуюць страву як з сырой, так і з варанай бульбы. Існуе шмат рэцэптаў прыгатавання гэтай стравы. Той, што хачу вам прапанаваць вышукала ў мястэчку Адэльск, што на Гарадзеншчыне. Капыткі добрая страва як самастойная з разнастайнымі соусамі, заскварай з цыбуляй так і ў выглядзе гарніру да мяса.

Інгрыдыенты:

  • 1 кг бульбы
  • 250 г бульбянога крухмалу
  • 3 яйкі
  • Каля 50 г солі
  • Чырвоны востры перац па смаку

Як гатаваць:

Зварыць бульбу ў мундзірах, гарачую пачысціць і добра стаўчы, каб не было камячкоў, дадаць яйкі, перамяшаць, дадаць шчопаць вострага  чырвонага перцу, крухмал, перамяшаць, скачаць клёцку і уткнуць у сярэдзіну пальцам, бо капытцы мелі сваю назву менавіта з-за гэтай дзіркі. Закіпяціць ваду, пасаліць яе і варыць у ёй  капытцы 10-15 хв.

Падаваць са смятанай або цыбуляй, падсмажанымі на сале або з грыбным соусам.

Грыбны соус

Інгрыдыенты:

  • 1 ст лыжка масла
  • 1 ст лыжка мукі
  • Соль
  • 5-8 грыбоў
  • 1 шклянка смятаны
  • 3-4 жаўткі
  • 1-2 цыбуліны

Як гатаваць:

Растапіць лыжку масла, падсмажыць у ім муку, развесці грыбным адварам з цыбуляй, пакласці некалькі лыжак смятаны, закіпяціць. Узбіць з жаўткамі, нагрэць і заліць страву з круп, бульбяныя катлеты ці штосьці іншае.

Можна дадаць да соуса некалькі дробна нарэзаных грыбкоў.

138
Тэги:
беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі