Селядзец

Посцім смачна: гатуем стравы з селядцом для навагодняга стала

98
(абноўлена 09:44 29.12.2018)
Этнограф Ларыса Мятлеўская вучыць гатаваць найсмачнейшыя стравы з любімым беларусамі селядцом.

У праваслаўных працягваецца пост, а наперадзе святкаванне Новага года і Раства Хрыстова. Селядзец адна з абавязковых дванаццаці посных страў на Куццю, таму прапаную прыгатаваць старадаўнія стравы з любімага амаль усімі беларусамі селядца.

Этнограф Ларыса Мятлеўская
© Photo : фота з асабістага архіва Ларысы Мятлеўскай

На вёсцы ніводнае свята не абыходзілася без селядца. Елі яго і па буднях з бульбай. Рыбіну з асалодай з’ядалі, а галаву, вантробы і хвост закопвалі ў краціныя норы, паколькі лічылася, што звярок не любіць  паху і сыходзіць прэч.

Як пісаў гісторык Алесь Белы ў сваёй кнізе "Нашы стравы", мода на селядзец найперш запанавала ў палякаў, паколькі яны мелі выхад да мора. Але і нашы продкі пазнаёміліся з гэтай рыбай яшчэ ў дахрысціянскія часы. Дзвіна стала тым першым шляхам, па якім селядцы траплялі ў Беларусь. Гэта лёгкая ў здабычы рыба была вельмі папулярнай паўсюдна. Легенда прыпісвае галандцу Вільяму Бэйкельсзону вынаходніцтва каля 1350 года спосабу хуткага патрашэння селядцоў, іх засолкі і шчыльнай укладкі ў бочкі проста на караблі. Такі спосаб значна зменшыў выдаткі на прамысловую здабычу і зрабіў селядцоў рыбай надзвычай таннай, даступнай кожнаму.

Так, у 1697 годзе, калі мінімальны штодзённы заробак наёмнага працаўніка ў Магілёве складаў 12-15 асмакоў – польскіх грошаў, самы танны селядзец каштаваў 2 асмакі. Выпадае, што за штодзённы заробак некваліфікаванага гараджаніна можна было набыць 6-7 селядцоў (1,5 кг), а мясцовы акунь каштаваў – 2, 5 асмакі, 1 лешч -24, 1 шчупак – 20 асмакоў. У пераліку на кілаграмы акунь выходзіў у два разы таннейшым, але селядзец усё ж заставаўся вельмі даступным – адзінай марской рыбай напрацягу стагоддзяў вядомай сярэдняму беларусу.

Сярод селядцоў існавала пэўная іерархія. Белы піша, што самыя танныя па цэнах 1697 года селядцы называліся "простымі", значыць вылаўленымі недзе паблізу Караляўца (Кракава) ці Рыгі. "Галяндэрскія" (галандскія) каштавалі ў 1,5 разоў даражэй – 1 залаты за дзесятак, бо іх лавілі ў Атлантыцы.

Але беларускія гаспадыні ў тыя часы ведалі як палепшыць смак таннай рыбы. У кнізе "Літоўская гаспадыня" можна навучыцца гатаваць хатняга ласося з вэнджанага сома, траску са шчупака ці судака, простага селядца так, каб ён быў гэткі ж далікатны, як галандскі.

"Галандскі" селядзец з "простага"

Інгрыдыенты:

  • 10 селядцоў
  • 1,5  літра воцату
  • 5 цыбулін
  • 13 г духмянага перцу
  • 6 г чонага гарошкам перцу
  • 10 лаўровых лістоў
  • 10 гваздзік

Як гатаваць:

Выпатрашанага селядца заліваюць халоднай вадой і выносяць на холад на 24 гадзіны.  На 1,5  літра воцату дадаюць цыбулю, прысмакі. Усё тры разы кіпяцяць, астуджаюць, кладуць туды  вымачаны селядзец і ставяць у халоднае месца.

Сельдь
© CC0 / Pixabay / mp1746
Селядзец звычайны

Дарэчы пасаліць самастойна свежую рыбу не складана і гаспадыні мінулага раілі рабіць гэта абавязкова пражанай соллю. Іначай рыба атрымаецца ліпкая і цвёрдая.

Каб селядцы доўга захоўваліся, іх моцна салілі. Перад ужываннем рыбу трэба было давесці да смаку, таму селядцы вымочвалі або ў малацэ, або ў вадзе.

Сяканка з селядца

Інгрыдыенты:

  • 2 селядцы
  • 3-4 бульбіны
  • 1 яблык
  • 250 г чэрствага чорнага хлеба
  • 0,5 цыбуліны
  • 1 ст лыжка аліўкавага алею
  • Цукар і лімон па смаку

Як гатаваць:

Добра вымачаныя селядцы і звараную загадзя бульбу прапусціць праз мясарубку, дадаць нацерты на тарцы яблык. Чэрствы чорны хлеб і палову цыбулі нацерці на тарцы і змяшаць з селядцамі. Дадаць па смаку цукар, лімон, алей і старанна вымешаць. Выкласці на талерачку ў форме рыбы, прыставіўшы галоўку і хвост селядца. Да стравы падаць аліўкавы алей і воцат.

Селядзец смажаны з грыбным соусам

Інгрыдыенты:

  • 5-6  селядцоў
  • 1 цыбуліна
  • 0,5 французскай булкі (багет)
  • 2 ст лыжкі мукі
  • 0,5 шклянкі аліўкавага алею
  • Спецыяльны соус

Як гатаваць:

З вымачаных селядцоў зняць скуру, выдаліць косткі, не пашкоджаны хрыбет адкласці ў бок. Мяса рыбы дробна пасекчы, дадаць трохі цыбулі і малокі з тых жа селядцоў. Вымачыць булку ў вадзе і адціснуць, перамяшаць усё гэта разам у аднародную масу і выкласці на селядцовыя косткі надаўшы форму цэлага селядца і асцярожна смажыць або пячы ў печы на алеі.

Сельдь жареная
© CC0 / Pixabay / mp1746
Смажаны селядзец

Як гатаваць соус:

Соус робяць з лімонам ці на бураковым расоле, з адваранымі і пакрышашымі грыбамі, заправіўшы мукой і алеем.

Для таго, каб соусы былі празрыстыя і мелі адпаведны колер, пры іх прыгатаванні трэба звярнуць увагу на падсмажванне мукі ў масле. Масла трэба растапіць і нагрэць у каструльцы. У растопленае масла кладуць патроху муку, пастаянна ўзбіваючы сумесь лыжкай, і падсмажваюць да ўтварэння аднароднай масы. Пасля гэтага здымаюць сумесь з агню, разводзяць булёнам, ставяць на невялікі агонь і ўзбіваюць калатоўкай або блэндарам да празрыстасці.

Для цёмнага - чырвонага, румянага або залацістага - соуса масла трэба падсмажваць мацней. Замест цэлых сухіх грыбоў можна выкарыстаць грыбны парашок, або свежыя грыбы.

У скаромны дзень можна пакласці ў фарш кавалак сырога масла, а булку размачыць у малацэ, а таксама ўбіць пару яек для звязкі масы. Смажыць тады можна на масле і маслам заправіць соус.

98
Тэги:
традыцыйная кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Посцім смачна: самыя цікавыя і смачныя рэцэпты (16)
Карціна Хаіма Суціна Ева

Хаім Суцін: жабрацтва ў Парыжы і самая дарагая карціна ў Беларусі

381
(абноўлена 16:30 13.01.2021)
Сёння спаўняецца 128 гадоў са дня нараджэння беларускага мастака-экспрэсіяніста Хаіма Суціна.

Выбітны прадстаўнік Парыжскай школы нарадзіўся ў 1893 годзе ў мястэчку Смілавічы, пад Мінскам, у сям'і яўрэйскага краўца. Дзяцінства Суціна прайшло ў беднаце: хлопчыку пастаянна не хапала ежы і калі-некалі ён краў са стала бульбу і збягаў у лес, каб падсілкавацца і вярнуцца да хаты за пакараннем.

Змагацца з серасцю будняў будучаму мастаку дапамагала фантазія. Яна ж дапамагла "выбіцца ў людзі": маці заўважыла здольнасці хлопчыка і адправіла яго ў Мінск да мясцовага мастака Кругера. Вучыцца Хаім Суцін адправіўся разам з Міхаілам Кікоіным, які пазней таксама ўвайшоў у кагорту Парыжскай школы. Пасля Мінска была Вільня, а потым — Парыж.

З 1912 года пачынаецца французская гісторыя Суціна: ён працуе ў міжнародный творчай камуне "Вулей" у Пасажы Данцыг. Сярод новых знаёмых — Марк Шагал, Рабер Дэланэ, Фернан Лежэ.

Мастак не хацеў капіраваць чужыя працы, там хутка кінуў акадэмічнае навучанне і цэлымі днямі прападаў у Луўры. Сярод яго творчых дзівацтваў называюць яшчэ і тое, што ён ніколі не маляваў эскізаў алоўкам: рабіў пару штрыхоў вуглем і адразу ж браўся за фарбы. Вядома, што карціны Суціна сталі натхненнем для Джэксана Полака і Фрэнсіса Бэкана.

Суцін спрабаваў праявіць свой талент па ўсіх напрамках: кубізм, футурызм, дадаізм і сюрэалізм. Адным з галоўных матываў яго творчасці стала адчуванне жыцця як пастаяннага душэўнага болю. Напрыклад, у дваццатыя гады мастак Хаім Суцін намаляваў серыю карцін з мертвымі жывеламі. Вядома, што маляваў ён з натуры: бычыя тушы віселі ў яго масцярской, гнілі і збіралі вакол сябе мух. Мастак не звяртаў на гэта аніякай увагі і толькі калі-некалі паліваў мяса свежай кроўю.

Мастак вельмі неардынарна ставіўся да творчага працэсу і некаторыя свае карціны маляваў голым. Але, некаторыя кажуць, што гэта дзіўнасць тлумачылася даволі празаічна: ён не хацеў пэцкаць адзенне, таму што вольных грошай  на новае не было.

Адзін з самых вядомых твораў Суціна — карціна "Ева" — была прададзеная за 1.805.000 долараў і таму прызнана "самай дарагой карцінай Беларусі".

Хаім Суцін як сапраўдная творчая натура паводзіў сябе з астатнімі не вельмі ветліва і яго лічылі грубым і замкнёным чалавекам. Ён часта мяняў кватэры, не звяртаў увагі на чысціню і хатнія дробязі. Сучаснікі казалі, што ён "ажаніўся з мастацтвам", таму аб адносінах з жанчынамі не магло быць размовы. Адзінай жанчынай стала немка Герда Грот, што з'явілася ў яго жыцці ў 1937 годзе, але ўжо ў 1943 годзе Хаім Суцін памёр ад язвавай хваробы страўніка.

Зараз творы мастака прадстаўлены ў найбуйнейшых музейных зборах Еўропы і ЗША. Напрыклад, у 1997 г. Эрмітаж (Санкт-Пецярбург) набыў "Аўтапартрэт" Суціна, а ў Парыжы, недалёка ад вакзала Манпарнас, Суціну ўсталяваны бронзавы помнік скульптара А. Блатаса.

381
Тэги:
Хаім Суцін, Францыя, Беларусь
Калядныя песні: сеем, веем, падсяваем, з Новым годам паздраўляем!

Калядныя песні: я каза-страказа, за тры грошы куплена, паўбока аблуплена

3801
(абноўлена 12:42 05.01.2021)
Рэпертуар калядоўшчыкаў складаецца як з жартаўлівых прыпевак, у якіх яны заклікаюць гаспадароў падзяліцца прысмакамі, каб у хаце ўвесь будучы год быў лад і дабрабыт, так і з сапраўдных рэлігійных гімнаў.

Калядаваць, або шчадраваць, было прынята ў кожнай беларускай вёсцы, а зараз і ў гарадах маладыя людзі пераапранаюцца ў кажухі навыварат, хаваюць твары пад маскамі і ходзяць па кватэрах сяброў. Sputnik ужо пісаў, як зрабіць сапраўдны беларускі калядны касцюм, а сёння мы прапануем вам пазнаёміцца з традыцыйнымі спевамі, якія этнограф Таццяна Кухаронак сабрала па ўсёй Беларусі.

Мы захавалі асаблівасці беларускіх гаворак, распаўсюджаных на той ці іншай тэрыторыі, каб вы ўбачылі калядкі ў тым выглядзе, у якім іх, магчыма, і зараз спяваюць на Кобрыншчыне, Слонімшчыне, Камянеччыне і іншых мясцінах.

Чытайце таксама:

3801
Тэги:
Беларуская мова, Каляды
Тэмы:
Беларускія Каляды
Вакцына супраць COVID-19 Спутник V

"Спутник V" у ЕС: Венгрыя першай адобрыла прымяненне расійскай вакцыны

10
(абноўлена 16:42 21.01.2021)
Экспертыза для рэгістрацыі расійскай вакцыны "Спутник V" у Еўрасаюзе пачнецца ў лютым. У Венгрыі прэпарат зарэгістраваны па паскоранай працэдуры пасля клінічных выпрабаванняў вакцыны.

МІНСК, 21 сту – Sputnik. Нацыянальны інстытут фармакалогіі і харчавання Венгрыі абвясціў аб рэгістрацыі ў краіне расійскага прэпарата. Такім чынам, Венгрыя стала першай краінай у ЕС, якая адобрыла "Спутник V" да ўжывання.

"Венгрыя - першая краіна ЕС, якая ацаніла перавагі расійскай вакцыны "Спутник V" і адобрыла яе прымяненне на сваёй тэрыторыі. Гэта важнае рашэнне, якое дэманструе высокую ацэнку бяспекі і эфектыўнасці вакцыны на ўзроўні больш чым 90% нашымі партнёрамі ў Венгрыі", - паведаміў кіраўнік Расійскага фонду прамых інвестыцый Кірыл Дзмітрыеў.

Вакцына была зарэгістравана па паскоранай працэдуры. Раней, у лістападзе, у краіну былі дастаўлены першыя ўзоры прэпарата для клінічных даследаванняў. На падставе іх вынікаў і ацэнкі якасці, было прынята рашэнне дапусціць вакцыну да ўжывання.

21 студзеня расійская вакцына "Спутник V" была таксама адобрана і ў ААЭ.

Раней паведамлялася, што ў лютым пачнецца экспертыза для рэгістрацыі расійскай вакцыны ў ЕС.

"Спутник V"

Расія стала першай краінай у свеце, якая зарэгістравала вакцыну ад каронавіруса. На дадзены момант у краіне зарэгістраваны два прэпараты: ад Нацыянальнага даследчага цэнтра эпідэміялогіі і мікрабіялогіі імя Н. Ф. Гамалеі Міністэрства аховы здароўя Расіі "Спутник V" і распрацаваная Дзяржаўным навуковым цэнтрам вірусалогіі і біятэхналогіі "Вектар" Распатрэбнагляда. Пачаты працэс рэгістрацыі трэцяй вакцыны - ад Цэнтра ім. Чумакова.

У Беларусі аб рэгістрацыі расійскай вакцыны "Спутник V" Міністэрства аховы здароўя паведаміла 21 снежня, а 29 снежня першыя сем прышчэпак атрымалі медыкі 5-й гарадской клінічнай паліклінікі Мінска.

19 студзеня ў краіне стартавала масавая вакцынацыя медработнікаў, якія знаходзяцца ў зоне рызыкі.

На дадзены момант вакцына "Спутник V" зарэгістравана ў Расіі, Беларусі, Сербіі, Венгрыі, Аргенціне, Балівіі, Алжыры, Палестыне, Венесуэле, Парагваі, ААЭ, Туркменістане.

Заяўкі на набыццё вакцыны "Спутник V" накіравалі больш за 50 краін Блізкага Усходу, Азіі, Лацінскай Амерыкі, Еўропы і СНД.

Чытайце таксама:

10
Тэги:
Расія, Венгрыя, Вакцынацыя
Тэмы:
Расійскія вакцыны ад каронавіруса