Янка Купала і Якуб Колас

Не творчасцю адзінай: каго кахалі беларускія пісьменнікі

113
(абноўлена 11:08 14.02.2020)
У самае рамантычнае свята года Sputnik вырашыў узгадаць гісторыі кахання знакамітых беларускіх пісьменнікаў.

Кажуць, што многія таленавітыя творцы не сталі б такімі, калі б не іх музы – жанчыны, якія суправаджалі па жыцці і натхнялі на подзвігі. У Дзень усіх закаханых варта ўзгадаць гісторыі кахання, якія прама ці ўскосна паўплывалі на беларускую літаратуру.

Наравістая Паўліна

Гісторыю кахання беларускага песняра Янкі Купалы і настаўніцы, актрысы і пісьменніцы Паўліны Мядзёлкі па праве можна назваць адной з самых вядомых у беларускай літаратуры. Вакол іх адносінаў заўсёды было шмат чуткаў і дагэтуль дакладна невядома, што адбывалася паміж гэтымі людзьмі.

Гісторыкі ў адзін голас кажуць, што Купала кахаў Мядзёлку ўсім сэрцам. А дзяўчына, хоць і прымала знакі ўвагі ад маладога чалавека і нават выйшла на сцэну, выконваючы галоўную ролю ў яго "Паўлінцы", узаемнасцю яму не адказала. Не схілілі яе нават шматлікія прысвячэнні, якія паэт пакідаў на многіх сваіх творах.

Спектакль Паўлінка
© Photo : Купаловский театр
Сцэна са спектаклю "Паўлінка" ў пастаноўцы Купалаўскага тэатра

Праз некаторы час Мядзёлка выйшла замуж за Томаша Грыба, а Купала ажаніўся з Уладзіславай Станкевіч. Хадзілі чуткі, што для маладой актрысы гэтая падзея стала абсалютнай нечаканасцю, яна навата пачала курыць і не змагла пазбавіцца гэтай прывычкі да самай смерці.

Постаць Паўліны Мядзёлкі суправаджала Купала ўсё жыццё: іх нават бачылі за некалькі гадзін да трагічнай і загадкавай смерці паэта, пасля якой жанчына патрапіла ў псіхіятрычную клініку.

Клапатлівая Марыся

Яшчэ адна значная веха у беларускай літаратура – паэт Якуб Колас – таксама ўсё жыццё кахаў адну жанчыну, але яму пашчасціла і тая стала яго жонкай. Абставіны знаёмства маладога пісьменніка і Марыі Каменскай застаюцца таямніцай.

Семейные фотографии семьи Якуба Коласа
© Sputnik / Ирина Букас
Сямейныя фотаздымкі сям"і Якуба Коласа

Жонку Колас называў сваёй "зоркай, натхненнем, спадзяваннем і шчасцем". Ён таксама прысвячаў любай Марысі вершы, але ніколі і нікому не паказваў той маленькій сшытачак. Ён трапіў да жанчыны значна пазней, калі каханыя ўжо ажаніліся.

Марыя была сапраўднай жонкай паэта-генія: не толькі была першым чытачом, але і ўзяла на сябе ўсе побытавыя справы -  вяла гаспадарку, займалася выхаваннем дзяцей, любіла прымаць гасцей. Застоллі ў Коласаўскім доме любілі ўзгадваць многія паэты і пісьменнікі.

Памерла "слаўная Марусечка" ў 1945 годзе і Колас яшчэ доўга не мог ачуняць ад гэтай страты.

Святая Леаніла

Яны пазнаёміліся ў 1919 годзе ў Вільні: Гарэцкі выкладаў там на беларускіх настаўніцкіх курсах, а Леаніла Чарняўская працавала настаўніцай. Неўзабаве яна стала не проста яго жонкай, і паплечніцай і вернай спадарожніцай.

Беларускі пісьменнік Максім Гарэцкі
Беларускі пісьменнік Максім Гарэцкі

Максім Гарэцкі ўзгадваў, што з першага погляду зразумеў: яна – тая дзяўчына, якая яму патрэбна. Леаніла ж у сваіх успамінах казала пра букет руж, з якім аднойчы пісьменнік завітаў да яе ў госці. Яна запэўнівала, што не трэба было так турбавацца, а сама ціха радавалася ўзаемнаму пачуццю.

Як успамінала дачка Максіма Гарэцкага Галіна, жонку ён называў святой. Такое выдатнае званне было апраўданым: яна працягнула сваё каханне праз гады яго турэмнага зняволення і ссылкі. І гэта нягледзячы на нястачу і прапановы мужа забыць яго. Пасля арышту ў 1930 годзе Гарэцкі ў сваіх лістах да Леанілы пісаў, што ён "выйшаў у тыраж" і нічым не звязвае сваю каханую і нават дазваляе ёй "пагуляць", але сям’я засталася з ім да канца.

Верная Любоў

Яўген Скурко больш вядомы нам пад псеўданімам Максім Танк са сваёй будучай жонкай Любоўю Асаевіч пазнаёміўся ў беларускай гімназіі, дзе яны разам вучыліся. Ажаніліся каханыя ў 1940 годзе ў Вілейцы.

Яны пражылі разам 56 гадоў і увесь гэты час жонка была першым слухачом, галоўным крытыкам і цэнзарам. Яны амаль заўсёды былі разам, а калі прыходзілася раз’язджацца, вельмі сумавалі. Яўген некалькі разоў удзельнічаў у сесіях ААН у Нью-Ёрку і пісаў жонцы працяглыя лісты, распавядаючы кожную дробязь, і нават замаўляў падарункі: жонцы – футра, дзецям – навамодную вопратку з нейлону.

Смерць жонкі ён перажываў вельмі цяжка: яго не стала ў 1995 годзе праз чатыры месяцы пасля таго, як пайшла з жыцця яна. Цяжкая страта пагоршыла стан здароўя і без таго хворага мужчыны. Мужа і жонку пахавалі ў адной труне на радзіме паэта побач з яго бацькамі.

Лідзія (і анёльская Клаўдзія)

Іван Мележ пазнаёміўся са сваёй жонкай Лідзіяй ў гады Другой сусветнай вайны, а калі яму было 22 гады, ажаніўся. Праз некаторы час яны пераехалі ў Мінск, нарадзілі дзюх дачок.

Беларускі пісьменнік Іван Мележ
© Sputnik / Юрий Иванов
Беларускі пісьменнік Іван Мележ

У 1950-ыя гады ён часта ездзіў папраўляць здароўе на чарнаморскі бераг, таму пацверджаннем іх кахання з’яўляюцца і іх лісты. Ён вельмі сумаваў і нават жартаўліва называў яе "бессаромнай" за тое, што пакінула яго ў адзіноце.

Быў у гэтай гісторыі кахання яшчэ адзін важны персанаж – цешча Клаўдзія Іванаўна. Мележ казаў, што яго праца і доўгае жыццё – яе заслуга – і называў жанчыну сваім "анёлам-ахоўнікам". Жонка згадвала, што ўся гаспадарка дома трымалася цалкам на плячах яе маці.

113
Тэги:
Максім Гарэцкі, Максім Танк, Якуб Колас, Янка Купала
Тэмы:
Беларуская літаратура (33)
Балетнае лета ў Вялікім

Вялікі тэатр кліча на “Балетнае лета”

43
(абноўлена 15:09 10.06.2021)
Сёлета сярод удзельнікаў гала-канцэрта шмат артыстаў балета, якія пачыналі ў Мінску, але сапраўднымі зоркамі сталі ў Расіі.

Фестываль пачнецца 11 чэрвеня і завершыцца 17-га гала-канцэртам зорак сусветнага балета. Традыцыйна на працягу тыдня публіка ўбачыць выключна прэм’еры, якія з’явіліся ў афішы тэатра на працягу гэтага года.

Адкрые "Лета" "Лебядзінае возера" Пятра Чайкоўскага ў пастаноўцы Валянціна Елізар’ева. На ролю Зігфрыда запрошаны прэм’ер маскоўскага Вялікага Дзяніс Родзькін. На наступны дзень выканаўцамі стануць выключна беларускія артысты.

14 чэрвеня ў "Лета" уварвецца калядная казка - "Шчаўкунок". У кастрычніку 2020-га балет Чайкоўскага вярнуўся - у новай аўтарскай рэдакцыі Елізар'ева. Харэограф не раз прызнаваўся, што з зачараваннем працаваў над балетам, а першы акт спектакля наогул ўбачыў у сне. Гледачы заўсёды з захапленнем ідуць за бліскучым харэографам, цалкам яму давяраючы, апускаючыся ў гэтую казку і ў неверагоднай прыгажосці музыку.

15 чэрвеня ў тэатры зноў будзе гучаць Чайкоўскі. Вольга Костэль прапануе сваю версію "Ганны Карэнінай". Як запэўнілі ў Вялікім, на працягу ўсяго года спектакль праходзіў з аншлагамі. Харэаграфія Костэль чаруе сваёй неардынарнасцю.

У перадапошні дзень "Лета" - пастаноўка харэографа Сяргея Мікеля, якая адкрыла гэты 88-ы сезон у Вялікім, - балет "Пер Гюнт".

Завершыцца фестываль традыцыйным гала-канцэртам зорак сусветнага балета. Публіка прызвычаілася, што на дэсерт іх заўсёды чакае феерверк самых розных, але выключна яркіх нумароў - як класічнай, так і сучаснай харэаграфіі. Арганізатары і пастаноўшчык канцэрта Вольга Костэль абяцаюць не падмануць надзеі і сёлета.

Любоў Андрэева, Алег Габышаў (Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны акадэмічны тэатр балета Барыса Эйфмана), Кацярына Пярвушына (тэатр "Крамлёўскі балет"), Юрый Выбарнаў (МАМТ ім. К.С. Станіслаўскага і Ул.І. Неміровіча-Данчанкі), Ганна Ціхамірава , Аляксандр Смальянінаў (Вялікі тэатр Расіі), Ігар Колб, Аксана Скорык, Андрэй Ермакоў (Марыінскі тэатр), Дзяніс Клімук, Дар'я Паўленка (Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны акадэмічны тэатр балета імя Леаніда Якабсона) – сярод удзельнікаў шмат добра знаёмых прозвішчаў. Некаторыя з іх свой шлях на вялікай сцэне пачыналі менавіта ў Мінску, але сапраўднымі зоркамі сталі ў Расіі. З вялікай удзячнасцю да сваіх педагогаў яны вяртаюцца на беларускую сцэну. На жаль, толькі на адзін вечар.

Дарэчы, 25-27 чэрвеня Вялікі запрашае на традыцыйныя чароўныя вечары ў Нясвіж. Рэзідэнцыя роду Радзівілаў даўно стала для беларускага тэатра другім домам і галоўнай фестывальнай пляцоўкай фармату open-air. Не стане выключэннем і 2021-ы.

Чытайце таксама:

43
Тэги:
зоркі, Мінск, балет, артыст, Вялікі тэатр оперы і балета РБ
Гаршчок у печы

Гаршчочак, вары! Або простая ежа на нашым стале

71
(абноўлена 11:13 27.05.2021)
Этнограф Ларыса Мятлеўская узгадвае традыцыі, дзе не апошнюю ролю граў звычайны гаршчок, а таксама дае некалькі рэцэптаў прыгатавання страў у ім.

Гатуючы звыклыя для сябе стравы вяскоўцы лічаць, што перш за ўсё ежа павінна быць пажыўная і смачная. Гэта  спалучэнне для селяніна робіць яе яшэ і прыгожай. Пагутарыць аб тым, якую смакату спрадвек гатавалі ў сям’і - прыемная справа.  Аб стравах, гатаваных маці ў печы, распавядаюць з нейкай асаблівай цеплынёй. Маўляў, смачней за іх няма нічога ў свеце, і яны, як магніт, прыцягваюць разляцеўшыхся па свеце дзяцей у родную хату. Просьба прыгатаваць штосьці асаблівае выклікае радасць у сэрцы маці і жаданне дзейнічаць. Звычайна найлюбімымі лічацца стравы, звыклыя з маленства.

"Мама, звары яду простую"

Кухню звычайнага чалавека часта так і называюць - "простай". Не, гэта зусім не значыць, што яна прымітыўная, не складаная. Наадварот, у народнай кухні вядома немала цікавых і няпростых у прыгатаванні страў. Вялікая ўвага надаецца цеплавой апрацоўцы прадуктаў, традыцыям ужывання ежы: у якім парадку, у які час дня, у які сезон, што з чым і як ядуць. Стравы падзяляюцца на будзёныя і святочныя, нядзельныя. Звычайна для прыгатавання святочных страў затрачваюць больш часу і  бяруць лепшыя прадукты, а для кожнага дня (у залежнасці ад сезона) яны прасцейшыя, але абавязкова пажыўныя і смачныя.

У народзе кажуць, што печ - сэрца хаты. Для таго, каб умець у ёй гатаваць, трэба мець пэўныя навыкі і веды аб пабудове печы, якасці дроў, разумець тое-сёе аб начынні з гліны і розных металаў, ведаць для чаго каля печы чапяла, качарга і некалькі розных памераў вілак. У народнай культуры як сама печ так і пячныя прылады маюць сакральнае значэнне і часта ўдзельнічаюць у розных народных абрадах. Такіх, як вяселле, радзіны, хаўтуры і інш. Не выключэнне і пячны посуд, напрыклад гаршчок.

Гаршчок-бобэныкі
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
У горадзе ў наш час часцей выкарыстоўваюць такія гліняныя гаршчкі

Беларускі этнограф Таццяна Валодзіна лічыць, што гаршчок у шматлікіх рытуальных практыках сімвалічна рэпрэзентаваў сабой чалавека - яго галаву і чэрава. Так пра не надта разумную, цяжкую да думак галаву ў Драгічынскім раёне казалі, што "мазгоўня бы гаршок стоўбуноваты", старога, нядужага чалавека параўноўвалі з разбітым гаршчком, а бруднага, счарнелага ад працы аратага - з закопчаным гаршчком і інш.

Як і чэрава жанчыны, гаршчок  уяўляўся крыніцай жыцця. Так у радзінна-хрэзбінным абрадзе пшоную кашу варылі ў новым керамічным гаршчку. Гаршчок пры гэтым разбівалі, што мусіла сімвалізаваць нараджэнне новага жыцця. Існаваў і такі звычай, калі на вяселлі пасля першай шлюбнай ночы разбівалі гаршчок, гэта азначала пераход маладой ад дзявоцкасці ў жаночы статус.

Таямніцы перавернутага гаршчка

Не раз даводзілася бачыць, як у добрых гаспадынь, нацёртыя да бляску гаршчкі акуратна перавернуты  на паліцах у клеці. Можа падацца, што гэта робіцца для таго, каб у гаршчок выпадкова не трапляла смецце і гэта справядліва. Але ёсць у пустым, не перавернутым гаршчку нешта забытае, таемнае, што прымушае жанчын не пакідаць пусты посуд на стале і абавязкова закрываць яго накрыўкай, пераварочваць гаршчкі і каструлі.

Справа ў тым, што з найстаражытнейшых часоў у народным усведамленні гаршчок выступаў як умяшчальня душы памерлага. Яго пераварочванне ўстанаўлівала мяжу паміж процілеглымі сферамі. Лічылі, што небяспечная пустата можа быць запоўнена смерцю. Дарэчы нябачным гаспадаром хаты лічылі Дамавіка, цесна звязанага з печчу і ў новы дом яго быццам бы пераносілі ў гаршчку з вуголлем.

Асаблівая, магічная рэч - дзіравы гаршчок. На ўсходнеславянскай тэрыторыі ён выконваў ролю курынага бога*. Дзіравы  гаршчок трымалі над чараўніцай, якая ніяк не магла памецці, ім кідалі ў шкоднага духа «хлеўніка», які мучыў жывёлу, выганяючы з гаспадаркі і інш.

*Курыны бог — каменчык з адтулінай ў цэнтры або гарлачык ад разбітага посуду. Яго вешалі ў куратніку каля седала, каб куры не хварэлі і былі пладавітыя.

Стары мерны гаршчок для куцці
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Стары мерны гаршчочак для куцці.

Але вернемся на кухню. Вядома ж, толькі ў казках гаршчок "варыць" сам, а ў кашу з сякеры, якую варыў хітры салдат, трэба было пакласці і крупы, і сала. Што ж казаць пра гаспадыню, якая штодня гатавала ежу для сваёй сям’і. Нягледзячы на тое, што колькасць прадуктаў была часта абмежавана, трэба было прытрымлівацца разнастайнасці ў меню.

Смажанка па-сялянску

З чаго гатаваць:

  • 600г мяса,
  • 6-8 бульбін,
  • 1 морква,
  • 1-2 цыбуліны,
  • 1,5 ст лыжкі мукі,
  • 1,5 ст лыжкі здору,
  • 0,5 шклянкі смятаны,
  • соль, перац, лаўровы ліст.

Як гатаваць. Мяса нарэзаць невялікімі кавалкамі (па 30-40г), злёгку адбіць, пасаліць, паперчыць, укачаць у муку і абсмажыць на здоры да ўтварэння румянай скарынкі. Пакласці мясаў чыгунок, дадаць пачышчаныя і нарэзаныя цыбулю, моркву, бульбу, уліць булён або ваду і тушыць на слабым агні ў сярэдне гарачай печы  каля гадзіны да гатовасці мяса. Калі мяса будзе амаль гатова, дадаць лаўровы ліст, соль, уліць смятану і патушыць 10хв разам.

Запяканка са свініны па-хатняму

З чаго гатаваць:

  • 500г свініны,
  • 1 кг бульбы,
  • 2 цыбуліны,
  • 1 ст лыжка тлушчу або масла,
  • 500 г маянэзу,
  • соль, перац па смаку.

Як гатаваць. Свініну нарэзаць невялікімі кавалкамі, пасаліць, паперчыць, пакласці на дно шырокага гаршчка або глыбокай патэльні з растопленым тлушчам. Затым накрыць мяса слоем цыбулі, нарэзанай колцамі і зверху пакласці загадзя абабраную і нарэзаную кружкамі бульбу. Дадаць соль, заліць маянэзам і ўставіць у сярэдне гарачую печ на 1,5 гадзіны.

Заўвага. Соус накшталт сучаснага маянэзу беларускім кухарам быў добра знаёмы. Яго рабілі ў хатніх умовах з яек, алею, гарчыцы і воцату або сока лімона. Вядома ж такі соус часцей выкарыстоўвалі на кухні не ў вёсцы, а ў мястэчках і фальварках. Што ж тычыцца простай кухні, то маянэз часта замянялі смятанай, у якую дадавалі для вастрыні крыху гарчыцы.

Смачна есці!

71
На занятках у Цэнтры дапрызыўнай падрыхтоўкі Маскоўскага раёна

Кіраўнікі ваенна-патрыятычнага выхавання з'явяцца ў школах

3
(абноўлена 12:39 16.06.2021)
У краіне для пасады ваенрука ўводзіцца дзве тысячы ставак, да падрыхтоўкі школьнікаў змогуць прыцягваць кадравых вайскоўцаў.

МІНСК, 15 чэр - Sputnik. Новая пасада кіраўніка ваенна-патрыятычнага выхавання будзе ўведзена ў школах з 1 верасня гэтага года, пра гэта паведаміў міністр адукацыі Беларусі Ігар Карпенка.

Гэтая заява была зроблена на пашыраным пасяджэнні прэзідыума верхняй палаты парламента, дзе абмяркоўвалася тэма па паляпшэнню падрыхтоўкі прызыўнікоў да службы ва Узброеных сілах краіны.

"З 1 верасня гэтага года ў школах ўводзіцца пасада кіраўніка ваенна-патрыятычнага выхавання - усяго каля 2 тысяч ставак", - прыводзяцца словы Карпенкі на сайце ведамства.

Ён адзначыў, што сістэма адукацыі - гэта, перш за ўсё, інстытут сацыялізацыі і выхаваўчая работа павінна быць укаранёна ў навучальны працэс.

Супрацоўніцтва з Мінабароны

У ведамстве нагадалі, што ваенна-патрыятычныя лагеры і змены для дзяцей і падлеткаў арганізуюцца з міністэрствам абароны рэгулярна. Акрамя таго, ведамствамі праводзяцца тэматычныя віктарыны і конкурсы.

Міністр абароны Віктар Хрэнін на пасяджэнні таксама прапанаваў арганізаваць у школах навучанне і павышэнне кваліфікацыі выкладчыкаў па прадмеце "Дапрызыўная падрыхтоўка". Да падрыхтоўкі школьнікаў будуць прыцягваць вайскоўцаў.

Як паведаміла прэс-служба Мінадукацыі, праграма патрыятычнага выхавання насельніцтва ўжо распрацавана, у цяперашні час праводзіцца падрыхтоўка па стварэнні Рэспубліканскага цэнтра патрыятычнага выхавання. Нагадаем, што ў красавіку міністар адукацыі заявіў аб падрыхтоўцы дзяржаўнай праграмы патрыятычнага выхавання насельніцтва і паведаміў, што яна павінна будзе прайсці грамадскае абмеркаванне.

"Гэта трэба, каб моладзь усведамляла свой доўг перад Айчынай і не думала, што служба ў арміі - гэта страта часу. Акрамя іншага, гэта магчымасць набыць вайсковую спецыяльнасць, выхаваць у сабе якасці сапраўднага мужчыны і грамадзяніна", - растлумачыў кіраўнік Мінабароны.

Вярнуць ваенрукоў

Гаворка пра тое, што ў школы могуць вярнуць ваенрукоў, ішла ўжо два гады таму. Карпенка тады заявіў, што формы работы ў гэтым кірунку могуць быць разнастайнымі, у тым ліку гэта клопат пра ветэранаў, добраўпарадкаванне пахаванняў і воінскіх магіл, вывучэнне гісторыі воінскіх частак і злучэнняў, партызанскіх атрадаў і падпольных груп у гады Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі рэгіёнаў, арганізацыя "зорных паходаў".

Міністр адукацыі лічыць, што браць удзел у працы, якая "нясе ў сабе зарад патрыятызму і гонару за краіну", павінен кожны школьнік.

Чытайце таксама:

3
Тэги:
вайскоўцы, школа, выхаванне, кіраўнік