Абрад Чырачка

Масленіца на парозе: самыя смачныя рэцэпты бліноў

279
(абноўлена 11:38 23.02.2020)
Заўтра распачнецца Масленічны тыдзень - час калі трэба весяліцца і пекчы блінцы. З гэтай нагоды Sputnik падрыхтаваў топ-5 рэцэптаў бліноў - самыя смачныя і самыя лёгкія.

Масленіца, якую ўсходнія славяне адзначаюць цэлы тыдзень, у 2019 годзе прыйшлася на тыдзень з 4 па 10 сакавіка. Свята адзначаецца перад Вялікім пастом, а акрамя таго азначае памежны час паміж зімой і вясной.

Кожны дзень у Масленіцу мае сваё значэнне і "расклад". У даўніну ў панядзелак хадзілі ў госці да сватоў, планавалі гулянні, будавалі пудзіла. У аўторак усе каталіся з горкі, а большасць абрадаў мелі сваёй мэтай сватаўство. У сераду цешча клікала зяця на бліны і павінна была прадэманстраваць сваю да яго прыхільнасць.

У чацвер, першы дзень Шырокай Масленіцы, ладзілі разнастайныя вулічныя гулянні, якія завяршаліся вясёлымі застоллямі, людзі палілі вогнішча для рытуальных скокаў, спявалі абрадавыя песні. У пятніцу цешча наносіла дачцэ візіт у адказ, а тая пякла бліны. Суботу прысвячалі дзявочым пасядзелкам з сяброўкамі і раднёй. Кульмінацыя ўсяго тыдня прыпадала на нядзелю — людзі прасілі адзін у аднаго прабачэння за ўсе крыўды, каб пакінуць іх у "адыходзячым" годзе, паміналі нябожчыкаў, парыліся ў лазні, палілі пудзіла і рэшткі святочнай ежы.

279
Тэги:
бліны, Рэцэпты, Масленіца, Беларусь
Тэмы:
Танцы і блінцы: як святкуюць Масленіцу на Беларусі (30)
Восень на Палессі

Адкуль пайшла назва месяца "кастрычнік"?

53
(абноўлена 15:06 23.10.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра паходжанне назвы другога восеньскага месяца і вучыць гатаваць стравы, якія сагрэюць душу і цела.

Цяпер мала каму вядома, што другі месяц восені ў даўнія часы меў з дзесятак назваў, якія яго характарызавалі. Пазімнік, гразьнік і брудзень, лістапад і жовцень, акцябр і ріень, паздернік і кастрычнік, хлебнік і вясельнік.

Перадзімовы час, калі з дрэў сыплецца золатам жоўтая лістота, а частыя дажджы брудзяць зямлю, калісці быў поўны не толькі маруднай сезоннай працы, але і прыемных, і радасных падзей у жыцці вясковага чалавека. Традыцыйна ў кастрычніку надыходзіла вясельная пара. Моладзь актыўна рыхтавалася да ўрачыстасцяў, бацькі падлічвалі прыпасы, а гаспадыні браліся за выпечку хлеба са свежай мукі.

Навукоўцы сцвярджаюць, што звыклая для нас назва месяца кастрычнік з’явілася па ініцыятыве беларусаў у прэсе на пачатку ХХ стагоддзя. Кандыдат філалагічных навук Уладзімір Куліковіч у адным са сваіх артыкулаў адзначыў, што назва была скалькавана з польскай мовы, дзе словам "паздзернік" называецца сярэдні месяц восені і азначае працэс апрацоўкі лёну і канопляў. Толькі за аснову ўтварэння новай беларускай назвы месяца моватворцы ўзялі не працэс, а назву яго пабочнага прадукта "кастрыцы".

Дарэчы паздзернікам гэты восеньскі месяц і цяпер месяц называюць не толькі палякі, але і сербы, а само слова "паздзіркі" беларусам было калісці добра вядома.

Так у ХІХ стагоддзі філолаг-славіст і этнограф Іван Іванавіч Насовіч у "Слоўніку беларускіх гаворак" паведамляе: "Паздзéрникъ и паздэрникъ – древнее славянское название месяца октября, слово употребляемое простолюдинами и шляхтою. Паздерникъ паздзираець лисце зъ дзеревъ". Яшчэ раней за Насовіча "паздзернік" узгадваецца ў паэзіі Андрэя Рымшы, які пісаў на старабеларускай мове ў ХVІ стагоддзі. А вось Францыск Скарына гэты месяц называў лістапад і октяврий.

З гэтай даўняй назвай месяца нечакана давялося сустрэцца падчас чарговай кулінарнай вандроўкі. У пошуках новых кулінарных рэцэптаў у Мінскім раёне завітала ў невялікую вёскау Паздзіркі. Старажылы патлумачылі, што калісці тут займаліся вытворчасцю льняных нітак. Іх вазілі на продаж у Мінск і Ракаў. Вытрапаны пры дапамозе церніцы і трапла лён часалі драўляным грэбенем, а апалае з пад яго валакно называлі "паздзіркі". Гэта слоўца і дала назву вёсцы ў якой і цяпер можна ўбачыць стары калаўрот, а гаспадыня гасцінна запросіць да стала, засланага ільняным абрусам, тканым яшчэ ў пазамінулым стагоддзі. У гэтай вёсцы шануюць традыцыйную сялянскую кухню. Першыя стравы, такія як малочны або засквараны фасолевы суп, буракі, капуста і крупнік заўсёды густыя. Як раней, так і цяпер гэтай стравы было дастаткова, каб земляроб добра пад’еў у абед і працягнуў гаспадарчыя справы да вячэры. Увечары ж гаспадыня даставала з печы разнастайныя тушанкі і кашы, якія запівалі кіслым або салодкім малаком, а ўзімку зёлкавай гарбатай.

Крупнік

Інгрыдыенты:

  • 1 шклянка ячных круп або проса
  • 4 бульбіны
  • 80 г сала
  • 2 цыбуліны
  • Соль
  • Лаўровы ліст
  • Зеляніна кропу

Як гатаваць:

Спосаб прыгатавання гэтай стравы ў печы розніцца ад яе прыгатавання на пліце тым, што гаспадыня ўкладае ў гаршчок адразу ўсе прадукты, акрамя засквары, соліць і пакідае варыцца. Засквару дадаюць, калі крупы амаль гатовыя, а працягласць гатавання залежыць ад тэмпературы ў печы. Вядома ж смак такой стравы з печы непаўторны, але і на пліце можна прыгатаваць смачна.

Каб прыгатаваць крупнік, крупы трэба перабраць, памыць, усыпаць у каструлю з кіпенем і варыць, час ад часу перамешваючы. Калі  крупы будуць амаль гатовы, пакласці нарэзаную кубікамі бульбу, падсмажаную на сале цыбулю. За 5 хвілін да канца варкі дадаць лаўровы ліст і соль.

Густую першую страву пасыпаць дробна скрышанай зелянінай кропу.

Пончыкі бульбяныя

Інгрыдыенты:

  • 1,2 кг бульбы
  • 1 шклянка мукі
  • 0,5 шклянкі малака
  • 2 яечныя жаўткі
  • 1 ст лыжка масла
  • 12 г дражджэй
  • Соль
  • Тлушч для смажання

Як гатаваць:

Бульбу пачысціць, натаркаваць, дадаць, разведзеныя ў цёплым малацэ дрожджы, муку, замясіць цеста. Паставіць яго на паўтары гадзіны ў цёплае месца. Пасля гэтага дадаць жаўткі, расцёртыя з маслам і соллю, зноў вымесіць і даць крыху пастаяць.

Лыжкай аддзяляць кавалачкі цеста і смажыць іх у тлушчы да ўтварэння румянай скарынкі.

Падсмажыць на тлушчы дробна нашаткаваную цыбулю і пакласці яе на пончыкі перад падачай.

53
Тэги:
Ларыса Мятлеўская, беларуская кухня
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі

Першы ў свеце планетарый адкрыўся на борце самалёта - відэа

7
(абноўлена 10:11 21.10.2020)
Незвычайны рэйс StarFlyer адпраўляе пасажыраў "у космас". У Японіі адкрыўся першы ў свеце планетарый, дзе зорнае неба адлюстроўваецца на паверхнях салона самалёта. Глядзіце на відэа, як праходзіць прадстаўленне ў кіламетрах над зямлёй.

Дзясяткі пасажыраў выстройваюцца ў чэргі, каб атрымаць доступ да самалёта StarFlyer з унікальнай здольнасцю прайграваць зорнае неба.

У аэрапорце японскага горада Кітакюсю зарабіў першы ў свеце лятаючы планетарый. На борце самалёта ўстаноўлена шэсць праектараў, здольных праецыраваць па мільёне зорак кожны.

Абсталяванне размешчана ўздоўж праходу, каб стварыць праекцыю зорнага неба на паверхнях салона, якое, як сцвярджаюць прадстаўнікоў авіякампаніі, па якасці малюнка параўнальна з вялікімі мадэлямі, што выкарыстоўваюцца ў стацыянарных планетарыях.

Падчас першага палёту пасажыры фатаграфавалі праекцыю зорнага неба на столі салона, а таксама слухалі тлумачэнні і каментары распрацоўніка і стваральніка незвычайнага планетарыя Такаюкі Ахіры.

Пасажыр Міа Ікеда па завяршэнні 30-хвіліннага прадстаўлення сказала, што была вельмі ўражаная і нібы "пабывала ў космасе".

Паведамляецца, што на вышыні некалькіх кіламетраў над зямлёй асвятленне ў салоне падчас працы планетарыя цямнейшае, чым падчас звычайных палётаў, таму пасажыры могуць атрымліваць асалоду ад відаў зорнага неба ў камфортнай абстаноўцы.

У 1998 годзе MEGASTAR стала першай у свеце кампаніяй, якая выпусціла на рынак прылада для дэманстрацыі праекцыі Млечнага Шляху як групы зорак агульнай колькасцю больш за мільён.

7
Тэги:
Японія
ЛЭП ў Беларусі

Літва спыніць імпарт электраэнергіі з Беларусі пасля пуску БелАЭС

4
(абноўлена 09:24 27.10.2020)
Аператар ужо праінфармаваў аб сваім рашэнні партнёраў - членаў еўрапейскай энергетычнай біржы Nord Pool.

МІНСК, 27 кас - Sputnik. Літва больш не будзе набываць электрычнасць у Беларусі пасля запуску Беларускай АЭС, гаворыцца ў паведамленні літоўскага аператара сістэмы перадачы электраэнергіі Litgrid.

Па дадзеных кампаніі, аператар ужо атрымаў ліст ад "Белэнерга", у якім гаворыцца, што пачатак выпрацоўкі энергіі на станцыі запланаваны на перыяд з 1 па 10 лістапада.

"Litgrid ўсталюе нулявую магутнасць для імпарту электраэнергіі з Беларусі з моманту пачатку вытворчасці электраэнергіі на Астравецкай АЭС у рамках рэалізацыі Закона аб неабходных мерах па абароне ад пагрозаў з боку небяспечных атамных электрастанцый у трэціх краінах", - заявілі ў кампаніі.

Там таксама адзначылі, што аператар ужо праінфармаваў аб сваім рашэнні партнёраў - членаў еўрапейскай энергетычнай біржы Nord Pool.

Нагадаем, літоўскі сойм у чэрвені 2017 года абвясціў, што Астравецкая атамная электрастанцыя (АЭС) з'яўляецца небяспечнай і ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі Літвы, а таксама для аховы навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва. Быў прыняты адпаведны закон, якім, у прыватнасці, забаронена купля энергіі з краін, дзе дзейнічаюць небяспечныя АЭС.

Беларуская АЭС - найбуйнейшы расійска-беларускі эканамічны праект, генпадрадчыкам яе будаўніцтва з'яўляецца "Атамбудэкспарт" (уваходзіць у "Расатам"). Запуск першага рэактара папярэдне запланаваны на 7 лістапада бягучага года.

Станцыя з двума рэактарамі ВВЭР-1200 сумарнай устаноўленай электрычнай магутнасцю 2400 МВт будуецца ў Астраўцы (Гродзенская вобласць). Для першай у краіне АЭС абраны перадавы расійскі праект пакалення 3+, які цалкам адпавядае міжнародным нормам і рэкамендацыям МАГАТЭ па бяспецы. Увод у прамысловую эксплуатацыю энергаблока №2 запланаваны на 2022 год.

4
Тэги:
БелАЭС, Літва
Тэмы:
Будаўніцтва БелАЭС у Астраўцы