Глушанскі хутарок-2018

Праводзім Масленіцу смачна: смажым кумпяк і гатуем пражонку

35
(абноўлена 16:39 04.03.2020)
Этонграф Ларыса Мятлеўская распавядае як прыгатаваць простыя беларускія стравы з незабыўным смакам.

У каталікоў ужо распачаўся пост, а праваслаўныя пакуль працягваюць радавацца Масленіцы. У гэтыя дні кожная раніца на вёсцы раней пачыналася з блінцоў і яечні. Не абыходзілася на стале без смажанай бульбы, пражаніны і хатняй каўбаскі з хрусткай апетытнай скарынкай.

Гэтыя стравы вядомыя многім, але для абазначэння пэўнага дзеяння нашы продкі выкарыстоўвалі два дзеяслова – пражыць і смажыць. Ці абазначаюць яны адно і тое ж?

У беларуска-рускім слоўніку пражыць і смажыць гэта дзеясловы, якія аднолькава адносяцца да смажання (па-руску "жарения" – Sputnik) чаго-небудзь. Кухарскія даведнікі тлумачаць, што аб’яднаныя ў адно "смажанне" і "пражанне" – адзін з дзевяці асноўных кулінарных працэсаў прыгатавання любога віда сыравіны, якую награваюць ў алеі, масле або іншых тлушчах.

І ўсё ж адрозненне паміж імі ў так званым народным слоўніку ёсць і заключаецца яно не толькі ў гучанні, а ў працягласці самаго дзеяння і інвентары, які выкарыстоўвае гаспадыня.

Пражанне – гэта хуткі працэсс, падчас якога задзейнічаны глыбокі металічны посуд накштал чыгункоў, неглыбокіх каструль і рондаляў. Смажанне адбываецца на патэльні і скаварадзе.

Што тычыцца падсмажання сала, то для абазначэння гэтага працэсу выкарыстоўвалі яшчэ адзін цікавы дзеяслоў – скварыць. Калі гаспадыня дадавала ў булён скваркі, яго называлі "засквараным".

Смажаны кумпяк

Інгрыдыенты:

  • 400 гр свініны (кумпяк)
  • 3-4 шт цыбулі
  • 1 ст лыжка здору
  • Соль і перац па смаку

Як гатаваць:

Свіны кумпяк нарэзаць упоперак валокнаў, злёгку адбіць, пасаліць і паперчыць. Абсмажыць з абодвух бакоў да ўтварэння румянай скарынкі. Асобна падсмажыць цыбулю, нарэзаную кольцамі. Пры выкарыстанні салодкай мясістай цыбулі варта не наразаць яе дробна і сачыць, каб не перасмажылася.

Глушанскі хутарок 2019
© Sputnik Альфрэд Мікус
Пах у такой стравы проста неверагодны!

Пры падачы  на стол паліць свініну сокам, які ўтварыўся пры смажанні, зверху пакласці смажаную цыбулю.

Да мяса, прыгатаванага такім спосабам, падаюць практычна любы гарнір, тое, што ёсць пад рукой: вараная або смажаная бульба, каша з грэцкіх круп, пражаная кіслая капуста, чорны хлеб і свежая гародніна.

Пражонка

Інгрыдыенты:

  • 3 яйкі
  • 2 ст. лыжкі малака
  • 50 г сметанковага масла
  • Соль

Як гатаваць:

У глыбокай патэльні або каструлі растапіць масла, сюды ж убіць яйкі, уліць малако, пасаліць, узбіць. Паставіць патэльню на сярэдні агонь і пражыць, увесь  час памешваючы, да загушчэння. Падобную да рэдкай кашы яешню зняць з агню і яшчэ хвіліну мяшаць.

Яечня на сняданак
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Смажаныя скабкі з цыбуляй

Пражонку звачыйна ядуць у прыкуску з блінам, таму перад прыгатаваннем такой смакаты варта напячы бліноў на сыроватцы або кіслым малацэ.

Каб адчуць увесь смак пражонкі, блін трэба пакласці на талерку і разрэзаць на чатыры часткі. Пражонку трэба браць з агульнай міскі, класці яе на кавалак бліна і скруціўшы, адкусіць.

Чытайце таксама:

35
Тэги:
беларуская кухня, Масленіца
Тэмы:
Танцы і блінцы: як святкуюць Масленіцу на Беларусі (30)
Восень на Палессі

Адкуль пайшла назва месяца "кастрычнік"?

50
(абноўлена 15:06 23.10.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра паходжанне назвы другога восеньскага месяца і вучыць гатаваць стравы, якія сагрэюць душу і цела.

Цяпер мала каму вядома, што другі месяц восені ў даўнія часы меў з дзесятак назваў, якія яго характарызавалі. Пазімнік, гразьнік і брудзень, лістапад і жовцень, акцябр і ріень, паздернік і кастрычнік, хлебнік і вясельнік.

Перадзімовы час, калі з дрэў сыплецца золатам жоўтая лістота, а частыя дажджы брудзяць зямлю, калісці быў поўны не толькі маруднай сезоннай працы, але і прыемных, і радасных падзей у жыцці вясковага чалавека. Традыцыйна ў кастрычніку надыходзіла вясельная пара. Моладзь актыўна рыхтавалася да ўрачыстасцяў, бацькі падлічвалі прыпасы, а гаспадыні браліся за выпечку хлеба са свежай мукі.

Навукоўцы сцвярджаюць, што звыклая для нас назва месяца кастрычнік з’явілася па ініцыятыве беларусаў у прэсе на пачатку ХХ стагоддзя. Кандыдат філалагічных навук Уладзімір Куліковіч у адным са сваіх артыкулаў адзначыў, што назва была скалькавана з польскай мовы, дзе словам "паздзернік" называецца сярэдні месяц восені і азначае працэс апрацоўкі лёну і канопляў. Толькі за аснову ўтварэння новай беларускай назвы месяца моватворцы ўзялі не працэс, а назву яго пабочнага прадукта "кастрыцы".

Дарэчы паздзернікам гэты восеньскі месяц і цяпер месяц называюць не толькі палякі, але і сербы, а само слова "паздзіркі" беларусам было калісці добра вядома.

Так у ХІХ стагоддзі філолаг-славіст і этнограф Іван Іванавіч Насовіч у "Слоўніку беларускіх гаворак" паведамляе: "Паздзéрникъ и паздэрникъ – древнее славянское название месяца октября, слово употребляемое простолюдинами и шляхтою. Паздерникъ паздзираець лисце зъ дзеревъ". Яшчэ раней за Насовіча "паздзернік" узгадваецца ў паэзіі Андрэя Рымшы, які пісаў на старабеларускай мове ў ХVІ стагоддзі. А вось Францыск Скарына гэты месяц называў лістапад і октяврий.

З гэтай даўняй назвай месяца нечакана давялося сустрэцца падчас чарговай кулінарнай вандроўкі. У пошуках новых кулінарных рэцэптаў у Мінскім раёне завітала ў невялікую вёскау Паздзіркі. Старажылы патлумачылі, што калісці тут займаліся вытворчасцю льняных нітак. Іх вазілі на продаж у Мінск і Ракаў. Вытрапаны пры дапамозе церніцы і трапла лён часалі драўляным грэбенем, а апалае з пад яго валакно называлі "паздзіркі". Гэта слоўца і дала назву вёсцы ў якой і цяпер можна ўбачыць стары калаўрот, а гаспадыня гасцінна запросіць да стала, засланага ільняным абрусам, тканым яшчэ ў пазамінулым стагоддзі. У гэтай вёсцы шануюць традыцыйную сялянскую кухню. Першыя стравы, такія як малочны або засквараны фасолевы суп, буракі, капуста і крупнік заўсёды густыя. Як раней, так і цяпер гэтай стравы было дастаткова, каб земляроб добра пад’еў у абед і працягнуў гаспадарчыя справы да вячэры. Увечары ж гаспадыня даставала з печы разнастайныя тушанкі і кашы, якія запівалі кіслым або салодкім малаком, а ўзімку зёлкавай гарбатай.

Крупнік

Інгрыдыенты:

  • 1 шклянка ячных круп або проса
  • 4 бульбіны
  • 80 г сала
  • 2 цыбуліны
  • Соль
  • Лаўровы ліст
  • Зеляніна кропу

Як гатаваць:

Спосаб прыгатавання гэтай стравы ў печы розніцца ад яе прыгатавання на пліце тым, што гаспадыня ўкладае ў гаршчок адразу ўсе прадукты, акрамя засквары, соліць і пакідае варыцца. Засквару дадаюць, калі крупы амаль гатовыя, а працягласць гатавання залежыць ад тэмпературы ў печы. Вядома ж смак такой стравы з печы непаўторны, але і на пліце можна прыгатаваць смачна.

Каб прыгатаваць крупнік, крупы трэба перабраць, памыць, усыпаць у каструлю з кіпенем і варыць, час ад часу перамешваючы. Калі  крупы будуць амаль гатовы, пакласці нарэзаную кубікамі бульбу, падсмажаную на сале цыбулю. За 5 хвілін да канца варкі дадаць лаўровы ліст і соль.

Густую першую страву пасыпаць дробна скрышанай зелянінай кропу.

Пончыкі бульбяныя

Інгрыдыенты:

  • 1,2 кг бульбы
  • 1 шклянка мукі
  • 0,5 шклянкі малака
  • 2 яечныя жаўткі
  • 1 ст лыжка масла
  • 12 г дражджэй
  • Соль
  • Тлушч для смажання

Як гатаваць:

Бульбу пачысціць, натаркаваць, дадаць, разведзеныя ў цёплым малацэ дрожджы, муку, замясіць цеста. Паставіць яго на паўтары гадзіны ў цёплае месца. Пасля гэтага дадаць жаўткі, расцёртыя з маслам і соллю, зноў вымесіць і даць крыху пастаяць.

Лыжкай аддзяляць кавалачкі цеста і смажыць іх у тлушчы да ўтварэння румянай скарынкі.

Падсмажыць на тлушчы дробна нашаткаваную цыбулю і пакласці яе на пончыкі перад падачай.

50
Тэги:
Ларыса Мятлеўская, беларуская кухня
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі

Першы ў свеце планетарый адкрыўся на борце самалёта - відэа

7
(абноўлена 10:11 21.10.2020)
Незвычайны рэйс StarFlyer адпраўляе пасажыраў "у космас". У Японіі адкрыўся першы ў свеце планетарый, дзе зорнае неба адлюстроўваецца на паверхнях салона самалёта. Глядзіце на відэа, як праходзіць прадстаўленне ў кіламетрах над зямлёй.

Дзясяткі пасажыраў выстройваюцца ў чэргі, каб атрымаць доступ да самалёта StarFlyer з унікальнай здольнасцю прайграваць зорнае неба.

У аэрапорце японскага горада Кітакюсю зарабіў першы ў свеце лятаючы планетарый. На борце самалёта ўстаноўлена шэсць праектараў, здольных праецыраваць па мільёне зорак кожны.

Абсталяванне размешчана ўздоўж праходу, каб стварыць праекцыю зорнага неба на паверхнях салона, якое, як сцвярджаюць прадстаўнікоў авіякампаніі, па якасці малюнка параўнальна з вялікімі мадэлямі, што выкарыстоўваюцца ў стацыянарных планетарыях.

Падчас першага палёту пасажыры фатаграфавалі праекцыю зорнага неба на столі салона, а таксама слухалі тлумачэнні і каментары распрацоўніка і стваральніка незвычайнага планетарыя Такаюкі Ахіры.

Пасажыр Міа Ікеда па завяршэнні 30-хвіліннага прадстаўлення сказала, што была вельмі ўражаная і нібы "пабывала ў космасе".

Паведамляецца, што на вышыні некалькіх кіламетраў над зямлёй асвятленне ў салоне падчас працы планетарыя цямнейшае, чым падчас звычайных палётаў, таму пасажыры могуць атрымліваць асалоду ад відаў зорнага неба ў камфортнай абстаноўцы.

У 1998 годзе MEGASTAR стала першай у свеце кампаніяй, якая выпусціла на рынак прылада для дэманстрацыі праекцыі Млечнага Шляху як групы зорак агульнай колькасцю больш за мільён.

7
Тэги:
Японія
Беларускія грошы

Амаль 500$: сярэдні заробак па Беларусі ў верасні склаў 1264,5 рубля

0
(абноўлена 17:11 26.10.2020)
Самыя высокія даходы ў краіне традыцыйна ў Мінску: жыхары сталіцы ў сярэднім зарабілі амаль 1800 рублёў.

МІНСК, 26 кас - Sputnik. Намінальны налічаны сярэдні заробак работнікаў у Беларусі ў верасні склаў 1264,5 рубля. У лідарах традыцыйна Мінск: тут работнікі атрымліваюць у сярэднім 1780,8 рублёў, паведамляе БЕЛТА са спасылкай на Нацыянальны статыстычны камітэт.

У Мінскай вобласці сярэдні заробак у верасні быў на ўзроўні 1239,8 рублёў, у Гомельскай - 1131,4, Гродзенскай - 1102,4, Брэсцкай - 1088,8, Віцебскай - 1061,1, Магілёўскай - 1036,6.

Рэальны заробак (разлічаны з улікам росту цэн на тавары і паслугі) у цэлым па краіне ў студзені-верасні вырасла на 8% у параўнанні з тым жа перыядам мінулага года. Дарэчы, у жніўні сярэдні заробак па краіне складала 1276,4 рублёў, у ліпені - 1287,5.

У чэрвені больш за ўсё атрымлівалі ў сферы інфармацыйнага абслугоўвання - 5503,3 рублёў, паветранага транспарту - 2816,8, дапаможнай дзейнасці ў сферы фінансавых паслуг і страхавання - 2663,2. Менш за ўсё зараблялі працаўнікі цырульняў і салонаў прыгажосці (593,3 рубля), сфера забаў і творчыя работнікі (679,6 руб.), сацработнікі і супрацоўнікі па догляду ў спецыялізаваных установах (703,9 рублёў).

0
Тэги:
Беларусь, заробак