Курыныя яйкі, архіўнае фота

Не толькі яечня: гатуем стравы з яек па народных рэцэптах

82
(абноўлена 16:39 25.04.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская дзеліцца незвычайнымі рэцэптамі салёных і салодкіх страў з яек.

Нашы продкі святкавалі Вялікдзень цэлы тыдзень і ў народзе яго называлі Праводным. У панядзелак і аўторак гаспадары адпачывалі, выконваючы толькі самую неабходную працу, і нават не палілі ў печы, а елі стравы, якія былі нарыхтаваныя загадзя.

Чырвоныя яйкі працягвала быць цэнтрам святкавання. Іх варылі вялікую колькасць, таму менавіта з іх пачыналі сняданак, частавалі блізкіх і суседзях, забаўляліся і выкарыстоўвалі ў абрадах.

Народны каляндар сведчыць, што з серады, пасля працы пачыналі "ганіць" зіму, жадаючы найхутчэйшага надыходу цяпла. З гэтай мэтай на поўдні Беларусі кідалі шкарлупінне яек на ваду, або цэлыя чырвоныя яйкі на вароты і клікалі: "Ідзі, зіма бо ты нам хлеб выела, пошла зіма до Кіева, а нам лето покінула"! Білі і качалі яйкі з лубкоў і ў чацвёрты дзень святкавання Вялікадня, а ў некаторых мясцовасцях ішлі на могілкі, каб пакінуць там чырвонае яечка продкам. Ну, і пэуна ж  у астатнія дні працягвалі гатаваць і ласавацца стравамі з яек.

Што прыгатаваць з яек

У старабеларускай або, як кажуць на Міёршчыне, "ліцьвяцкай" кухні стравы з яек займаюць вялікае месца. Толькі ў асобных раздзелах старых кулінарных кніг, прысвечаных яйкам можна налічыць да пяцідзесяці арыгінальных рэцэптаў. А далей ідуць стравы, ў якіх яны з’яўляюцца важным інгрыдыентам і выкарыстоўваюцца ў вялікай колькасці.

Выпускныя яйкі або пярдуты

Страва будзе асабліва цікавая тым, хто зараз знаходзіцца ў вёсцы ці на лецішчы. У гэтай страве яйкі з’яўляюцца гарнірам да гародніны, паколькі ў ХІХ стагоддзі мяса, пячонку, грэнкі і выпускныя яйкі лічылі менавіта гарнірам. Гэты падвойны рэцэпт добры яшчэ і тым, што стравы ў ім могуць быць абсалютна самастойнымі.

Інгрыдыенты:

  • Яйкі
  • Воцат

Як гатаваць:

Закіпяціць у рондалі падсоленую ваду, дадаць 2-3 сталовыя лыжкі воцату. Асцярожна разбіць вострыя канцы яек і выпусціць іх у кіпень, трымаючы над самай вадой, адно за другім. Як толькі бялкі зацвярдзеюць, выняць яйкі друшляковай лыжкай ці шумоўкай.

Разбитое куриное яйцо, архивное фото
© Pixabay
З курыных яек можна прыгатаваць шмат страў

Варта адзначыць, што жаўткі ў такіх яек павінны заставацца вадкімі.

Шпінат або лебяда

Інгрыдыенты:

  • 800 г шпінату або лебяды
  • 1 ст лыжка мукі
  • Соль па смаку
  • 1 ст лыжка масла
  • 1 шклянка булёну або малака
  • 1 ч лыжка цукру

Як гатаваць:

Шпінат або лебяду перабраць, памыць, абтрэсці ад вады. Укінуць у кіпячую падсоленую ваду і варыць да мяккасці, перакласці яго ў халодную ваду, апаласнуць, адціснуць і перацерці праз сіта. Распусціць лыжку масла, змяшаць з такой жа колькасцю мукі, развесці булёнам або малаком і закіпяціць. Пакласці ў гэтую вадкасць адвараныя шпінат або лебяду, перамяшаць, пасаліць і пасаладзіць, моцна нагрэць але не кіпяціць, бо страва счарнее і падаць з выпускнымі яйкамі, падсмажанымі ў масле грэнкамі або падсмажанай цялячай пячонкай.

Крышаная лебяда
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Крышаная лебяда

Для прыгатавання гэтай стравы можна таксама выкарыстаць маладую крапіву, салату, бацвінне радыскі, але ў гэтым выпадку разводзіць страву трэба не малаком , а толькі булёнам.

Салата з выпускнымі яйкамі і крапівой

Каб прыгатаваць такую салату, яйкі трэба пакрышыць і змяшаць з маладой зялёнай гароднінай. Напрыклад, маладую крапіву трэба вымыць, адварыць да мяккасці, адціснуць і нарэзацью Да крапівы варта дадаць зялёнае пер’е часнаку і пятрушку. Запраўляць лепш алеем.

Амлет скручаны

Інгрыдыенты:

  • 6 яек
  • 1 шклянка масла
  • 1 шклянка вяршкоў
  • 0,75 шклянкі мукі
  • Соль па смаку
  • Некалькі сталовых лыжак варэння ці мармеладу

Як гатаваць:

Шэсць жаўткоў размяшаць з лыжачкай растопленага масла, уліць крыху вяршкоў і густа змяшаць з мукой, пасаліць і злучыць з пенай з узбітых бялкоў. Наліваць тоўста на вялікую патэльню і пячы перад агнём у печы або ў духоўцы, каб амлет згатаваўся без пераварочвання.

Варенье варим до тех пор, пока его консистенция полностью вас не устроит
© Sputnik Людмила Янковская
Варэнне можна абраць на свой смак

Як будзе гатовы, адразу намазаць варэннем або мармеладам і гарачым скруціць у трубку, парэзаць на кавалкі наўскос і заліць шадо або вяршковым соусам з ваніллю.

Соус вяршковы з ваніллю да дэсертаў і кашак

Інгрыдыенты:

  • 0,5 л вяршкоў
  • 6 жаўткоў
  • 200 г цукру
  • Кавалачак стручка ванілі

Як гатаваць:

Ваніль растаўчы і загарнуць у палатно. Вяршкі закіпяціць з ваніллю і астудзіць. Ваніль выняць. Расцерці жаўткі з цукрам, змяшаць з кіпячонымі вяршкамі і нагрэць, увесь час памешваючы, да загусцення.

Шадо

Інгрыдыенты:

  • 5 жаўткоў
  • 1 шклянка цукру
  • 1,5 шклянкі лёгкага віна

Як гатаваць:

Расцерці жаўткі з дробным цукрам да белага, развесці лёгкім белым кіслым віном, паставіць на невялікі агонь і, узбіваючы калатоўкай ці блэндэрам, награваць пакуль соус не пачне гусцець і не ўзабецца ў пену.

Соус нельга даводзіць да кіпення, інакш соус не атрымаецца.

82
Тэги:
Ларыса Мятлеўская, беларуская кухня
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі (77)
Балетнае лета ў Вялікім

Вялікі тэатр кліча на “Балетнае лета”

43
(абноўлена 15:09 10.06.2021)
Сёлета сярод удзельнікаў гала-канцэрта шмат артыстаў балета, якія пачыналі ў Мінску, але сапраўднымі зоркамі сталі ў Расіі.

Фестываль пачнецца 11 чэрвеня і завершыцца 17-га гала-канцэртам зорак сусветнага балета. Традыцыйна на працягу тыдня публіка ўбачыць выключна прэм’еры, якія з’явіліся ў афішы тэатра на працягу гэтага года.

Адкрые "Лета" "Лебядзінае возера" Пятра Чайкоўскага ў пастаноўцы Валянціна Елізар’ева. На ролю Зігфрыда запрошаны прэм’ер маскоўскага Вялікага Дзяніс Родзькін. На наступны дзень выканаўцамі стануць выключна беларускія артысты.

14 чэрвеня ў "Лета" уварвецца калядная казка - "Шчаўкунок". У кастрычніку 2020-га балет Чайкоўскага вярнуўся - у новай аўтарскай рэдакцыі Елізар'ева. Харэограф не раз прызнаваўся, што з зачараваннем працаваў над балетам, а першы акт спектакля наогул ўбачыў у сне. Гледачы заўсёды з захапленнем ідуць за бліскучым харэографам, цалкам яму давяраючы, апускаючыся ў гэтую казку і ў неверагоднай прыгажосці музыку.

15 чэрвеня ў тэатры зноў будзе гучаць Чайкоўскі. Вольга Костэль прапануе сваю версію "Ганны Карэнінай". Як запэўнілі ў Вялікім, на працягу ўсяго года спектакль праходзіў з аншлагамі. Харэаграфія Костэль чаруе сваёй неардынарнасцю.

У перадапошні дзень "Лета" - пастаноўка харэографа Сяргея Мікеля, якая адкрыла гэты 88-ы сезон у Вялікім, - балет "Пер Гюнт".

Завершыцца фестываль традыцыйным гала-канцэртам зорак сусветнага балета. Публіка прызвычаілася, што на дэсерт іх заўсёды чакае феерверк самых розных, але выключна яркіх нумароў - як класічнай, так і сучаснай харэаграфіі. Арганізатары і пастаноўшчык канцэрта Вольга Костэль абяцаюць не падмануць надзеі і сёлета.

Любоў Андрэева, Алег Габышаў (Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны акадэмічны тэатр балета Барыса Эйфмана), Кацярына Пярвушына (тэатр "Крамлёўскі балет"), Юрый Выбарнаў (МАМТ ім. К.С. Станіслаўскага і Ул.І. Неміровіча-Данчанкі), Ганна Ціхамірава , Аляксандр Смальянінаў (Вялікі тэатр Расіі), Ігар Колб, Аксана Скорык, Андрэй Ермакоў (Марыінскі тэатр), Дзяніс Клімук, Дар'я Паўленка (Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны акадэмічны тэатр балета імя Леаніда Якабсона) – сярод удзельнікаў шмат добра знаёмых прозвішчаў. Некаторыя з іх свой шлях на вялікай сцэне пачыналі менавіта ў Мінску, але сапраўднымі зоркамі сталі ў Расіі. З вялікай удзячнасцю да сваіх педагогаў яны вяртаюцца на беларускую сцэну. На жаль, толькі на адзін вечар.

Дарэчы, 25-27 чэрвеня Вялікі запрашае на традыцыйныя чароўныя вечары ў Нясвіж. Рэзідэнцыя роду Радзівілаў даўно стала для беларускага тэатра другім домам і галоўнай фестывальнай пляцоўкай фармату open-air. Не стане выключэннем і 2021-ы.

Чытайце таксама:

43
Тэги:
зоркі, Мінск, балет, артыст, Вялікі тэатр оперы і балета РБ
Гаршчок у печы

Гаршчочак, вары! Або простая ежа на нашым стале

71
(абноўлена 11:13 27.05.2021)
Этнограф Ларыса Мятлеўская узгадвае традыцыі, дзе не апошнюю ролю граў звычайны гаршчок, а таксама дае некалькі рэцэптаў прыгатавання страў у ім.

Гатуючы звыклыя для сябе стравы вяскоўцы лічаць, што перш за ўсё ежа павінна быць пажыўная і смачная. Гэта  спалучэнне для селяніна робіць яе яшэ і прыгожай. Пагутарыць аб тым, якую смакату спрадвек гатавалі ў сям’і - прыемная справа.  Аб стравах, гатаваных маці ў печы, распавядаюць з нейкай асаблівай цеплынёй. Маўляў, смачней за іх няма нічога ў свеце, і яны, як магніт, прыцягваюць разляцеўшыхся па свеце дзяцей у родную хату. Просьба прыгатаваць штосьці асаблівае выклікае радасць у сэрцы маці і жаданне дзейнічаць. Звычайна найлюбімымі лічацца стравы, звыклыя з маленства.

"Мама, звары яду простую"

Кухню звычайнага чалавека часта так і называюць - "простай". Не, гэта зусім не значыць, што яна прымітыўная, не складаная. Наадварот, у народнай кухні вядома немала цікавых і няпростых у прыгатаванні страў. Вялікая ўвага надаецца цеплавой апрацоўцы прадуктаў, традыцыям ужывання ежы: у якім парадку, у які час дня, у які сезон, што з чым і як ядуць. Стравы падзяляюцца на будзёныя і святочныя, нядзельныя. Звычайна для прыгатавання святочных страў затрачваюць больш часу і  бяруць лепшыя прадукты, а для кожнага дня (у залежнасці ад сезона) яны прасцейшыя, але абавязкова пажыўныя і смачныя.

У народзе кажуць, што печ - сэрца хаты. Для таго, каб умець у ёй гатаваць, трэба мець пэўныя навыкі і веды аб пабудове печы, якасці дроў, разумець тое-сёе аб начынні з гліны і розных металаў, ведаць для чаго каля печы чапяла, качарга і некалькі розных памераў вілак. У народнай культуры як сама печ так і пячныя прылады маюць сакральнае значэнне і часта ўдзельнічаюць у розных народных абрадах. Такіх, як вяселле, радзіны, хаўтуры і інш. Не выключэнне і пячны посуд, напрыклад гаршчок.

Гаршчок-бобэныкі
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
У горадзе ў наш час часцей выкарыстоўваюць такія гліняныя гаршчкі

Беларускі этнограф Таццяна Валодзіна лічыць, што гаршчок у шматлікіх рытуальных практыках сімвалічна рэпрэзентаваў сабой чалавека - яго галаву і чэрава. Так пра не надта разумную, цяжкую да думак галаву ў Драгічынскім раёне казалі, што "мазгоўня бы гаршок стоўбуноваты", старога, нядужага чалавека параўноўвалі з разбітым гаршчком, а бруднага, счарнелага ад працы аратага - з закопчаным гаршчком і інш.

Як і чэрава жанчыны, гаршчок  уяўляўся крыніцай жыцця. Так у радзінна-хрэзбінным абрадзе пшоную кашу варылі ў новым керамічным гаршчку. Гаршчок пры гэтым разбівалі, што мусіла сімвалізаваць нараджэнне новага жыцця. Існаваў і такі звычай, калі на вяселлі пасля першай шлюбнай ночы разбівалі гаршчок, гэта азначала пераход маладой ад дзявоцкасці ў жаночы статус.

Таямніцы перавернутага гаршчка

Не раз даводзілася бачыць, як у добрых гаспадынь, нацёртыя да бляску гаршчкі акуратна перавернуты  на паліцах у клеці. Можа падацца, што гэта робіцца для таго, каб у гаршчок выпадкова не трапляла смецце і гэта справядліва. Але ёсць у пустым, не перавернутым гаршчку нешта забытае, таемнае, што прымушае жанчын не пакідаць пусты посуд на стале і абавязкова закрываць яго накрыўкай, пераварочваць гаршчкі і каструлі.

Справа ў тым, што з найстаражытнейшых часоў у народным усведамленні гаршчок выступаў як умяшчальня душы памерлага. Яго пераварочванне ўстанаўлівала мяжу паміж процілеглымі сферамі. Лічылі, што небяспечная пустата можа быць запоўнена смерцю. Дарэчы нябачным гаспадаром хаты лічылі Дамавіка, цесна звязанага з печчу і ў новы дом яго быццам бы пераносілі ў гаршчку з вуголлем.

Асаблівая, магічная рэч - дзіравы гаршчок. На ўсходнеславянскай тэрыторыі ён выконваў ролю курынага бога*. Дзіравы  гаршчок трымалі над чараўніцай, якая ніяк не магла памецці, ім кідалі ў шкоднага духа «хлеўніка», які мучыў жывёлу, выганяючы з гаспадаркі і інш.

*Курыны бог — каменчык з адтулінай ў цэнтры або гарлачык ад разбітага посуду. Яго вешалі ў куратніку каля седала, каб куры не хварэлі і былі пладавітыя.

Стары мерны гаршчок для куцці
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Стары мерны гаршчочак для куцці.

Але вернемся на кухню. Вядома ж, толькі ў казках гаршчок "варыць" сам, а ў кашу з сякеры, якую варыў хітры салдат, трэба было пакласці і крупы, і сала. Што ж казаць пра гаспадыню, якая штодня гатавала ежу для сваёй сям’і. Нягледзячы на тое, што колькасць прадуктаў была часта абмежавана, трэба было прытрымлівацца разнастайнасці ў меню.

Смажанка па-сялянску

З чаго гатаваць:

  • 600г мяса,
  • 6-8 бульбін,
  • 1 морква,
  • 1-2 цыбуліны,
  • 1,5 ст лыжкі мукі,
  • 1,5 ст лыжкі здору,
  • 0,5 шклянкі смятаны,
  • соль, перац, лаўровы ліст.

Як гатаваць. Мяса нарэзаць невялікімі кавалкамі (па 30-40г), злёгку адбіць, пасаліць, паперчыць, укачаць у муку і абсмажыць на здоры да ўтварэння румянай скарынкі. Пакласці мясаў чыгунок, дадаць пачышчаныя і нарэзаныя цыбулю, моркву, бульбу, уліць булён або ваду і тушыць на слабым агні ў сярэдне гарачай печы  каля гадзіны да гатовасці мяса. Калі мяса будзе амаль гатова, дадаць лаўровы ліст, соль, уліць смятану і патушыць 10хв разам.

Запяканка са свініны па-хатняму

З чаго гатаваць:

  • 500г свініны,
  • 1 кг бульбы,
  • 2 цыбуліны,
  • 1 ст лыжка тлушчу або масла,
  • 500 г маянэзу,
  • соль, перац па смаку.

Як гатаваць. Свініну нарэзаць невялікімі кавалкамі, пасаліць, паперчыць, пакласці на дно шырокага гаршчка або глыбокай патэльні з растопленым тлушчам. Затым накрыць мяса слоем цыбулі, нарэзанай колцамі і зверху пакласці загадзя абабраную і нарэзаную кружкамі бульбу. Дадаць соль, заліць маянэзам і ўставіць у сярэдне гарачую печ на 1,5 гадзіны.

Заўвага. Соус накшталт сучаснага маянэзу беларускім кухарам быў добра знаёмы. Яго рабілі ў хатніх умовах з яек, алею, гарчыцы і воцату або сока лімона. Вядома ж такі соус часцей выкарыстоўвалі на кухні не ў вёсцы, а ў мястэчках і фальварках. Што ж тычыцца простай кухні, то маянэз часта замянялі смятанай, у якую дадавалі для вастрыні крыху гарчыцы.

Смачна есці!

71
Лячэнне хворых з COVID-19 у рэзервовым шпіталі ў АТЦ Масква

Cабянін назваў сітуацыю з COVID-19 у Маскве драматычнай

0
(абноўлена 13:28 16.06.2021)
За мінулыя суткі ў расійскай сталіцы было выяўлена 5 782 новыя выпадкі COVID-19, памерлі больш за 70 пацыентаў.

МІНСК, 16 чэр - Sputnik. Мэр Масквы Сяргей Сабянін назваў развіццё сітуацыі з каронавірусам у расійскай сталіцы драматычным. Пра гэта ён напісаў у сваім блогу.

"Сітуацыя з каронавірусам працягвае развівацца драматычна", - заявіў Сабянін.

Ён удакладніў, што ў цяперашні час у шпіталях знаходзіцца больш за 12 тысяч чалавек з рознай ступенню цяжкасці хваробы.

"Па захворванню мы ўжо на ўзроўні мінулагодніх пікаў", - канстаціраваў маскоўскі мэр.

Паводле яго слоў, толькі апошнія 24 гадзіны ў Маскве ад каронавіруса памерлі больш за 70 чалавек.

Масавая вакцынацыя

Сабянін заявіў, што трагічных выпадкаў можна было б пазбегнуць, калі б грамадзяне своечасова прышчапіліся ад COVID-19. Разам з тым, ён дадаў, што вакцынацыя - гэта асабістая справа кожнага.

"У Маскоўскім рэгіёне пражывае каля 20 млн чалавек. Масква знаходзіцца на ростанях усіх дарог. Менавіта па нас прыпадаюць самыя страшныя ўдары пандэміі.

Менавіта таму нам у першую чаргу патрэбна надзейная абарона ад небяспечнай хваробы, ад гібелі тысяч масквічоў. Такая абарона ёсць - гэта вакцынацыя", - упэўнены Сабянін.

Паводле яго слоў, больш за 1.8 мільёны масквічоў прышчапіліся ад COVID "адной з лепшых і надзейных вакцын".

"Мы проста абавязаны зрабіць усё, каб у самыя кароткія тэрміны правесці масавую вакцынацыю і спыніць страшную хваробу. Спыніць гібель тысяч людзей", - дадаў Сабянін.

У сувязі з гэтым сёння маскоўскімі ўладамі было прынята рашэнне аб абавязковай вакцынацыі людзей, якія працуюць у сферы паслуг.

"Прашу зразумець правільна і падтрымаць гэта вельмі цяжкае, няпростае, але неабходнае і адказнае рашэнне", - сказаў на заканчэнне Сабянін.

Чытайце таксама:

0
Тэги:
COVID-19, сітуацыя, Масква, Сяргей Сабянін
Тэмы:
Каронавірус COVID-19