Сняданак

Сняданак па-беларуску: гатуем амлет па народных рэцэптах

129
(абноўлена 12:51 06.06.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская дзеліцца незвычайнымі рэцэптамі прыгатавання страў з яек – менавіта такія елі нашы продкі. А вы каштавалі салодкі амлет?

Сучасныя дыетолагі кажуць, што сняданак – галоўная ежа за ўвесь дзень. Не пагадзіцца з гэтым складана: ад смачнага сняданку палепшваецца настрой і з’яўляюцца сілы на новыя справы. Прапануем некалькі рэцэптаў сапраўднага беларускага сняданку.

Яечня вясковая

Інгрыдыенты:

  • 8 яек
  • 0,5 шклянкі малака
  • 80 г сала
  • 1 цыбуліна
  • Соль

Як гатаваць:

Сала нарэзаць маленькімі кубікамі, падсмажыць разам з нарэзанай цыбуляй. Яйкі ўзбіць з малаком, пасаліць і заліць гэтым сала з цыбуляй. Пасыпаць зверху зялёным кропам і запячы ў духоўцы або печы.

Сала з хлебам
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Сала з хлебам - незаменны інгрыдыент сняданка, калі потым чакае цяжкая праца

Такую страву можна падаваць на стол з чорным хлебам, свежымі агуркамі ці памідорамі. Калі ёсць час, можна нават прыгатаваць салату.

Амлет па-сялянску з карыцай

Інгырдыенты:

  • 6-8 яек
  • Шчопаць кропу альбо пятрушкі
  • Соль
  • 1 ст лыжка масла
  • 0,5 ст лыжкі мукі
  • 1 ст лыжка цукру
  • 1,5 шклянкі смятаны
  • 3 жаўткі
  • Карыца

Як гатаваць:

Яйкі ўзбіць, усыпаць крыху пакрышанага кропу альбо зялёнай пятрушкі, пасаліць. Растапіць на вялікай патэльні альбо блясе паўлыжкі масла, уліць узбітыя яйкі, паставіць у печ або духоўку.

Куриные яйца, архивное фото
© Pixabay
Самы смачны амлет - са свежых яек

Калі падрумяняцца перакласці ў форму для запякання. Узяць палову сталовай лыжкі масла, столькі ж цукру і мукі, 1,5 шклянкі смятаны, 3 жаўткі і ўсё гэта моцна нагрэць на патэльні, крыху памешваючы. Калі загусцее, заліць яечню, абсыпаць цукрам і карыцай і запякаць 15 хвілін.

Амлет венскі з варэннем

Інгрыдыенты:

  • 4 яйкі
  • 4 ст лыжкі малака
  • Соль
  • 0,25 ст лыжкі масла
  • 1 ст лыжка мармеладу
  • 1 ст лыжка цукру

Як гатаваць:

Узяць 3 або 4 яйкі і моцна ўзбіць з малаком і шчопаццю солі. Распусціць на патэльні крыху масла так, каб амлет не прыстаў, выліць яйкі з малаком на патэльню і пячы ў гарачай печы або духоўцы пакуль ніз не зарумяніцца. Калі амлет будзе гатовы, трэба яго акуратна зняць, дапамагаючы сабе нажом або адмысловай лапаткай на аркуш паперы (не перакульваючы патэльню), намазаць павідлам або мармеладам. Скруціць у трубачку і, падаючы на стол шчодра абсыпаць цукрам.

129
Тэги:
Ларыса Мятлеўская, Нацыянальная кухня
Паэтычны батл Вершус прайшоў у Мінску

Тэст: адгадай Колас ці Купала?

433
(абноўлена 10:05 10.07.2020)
Нягледзячы на тое, што вершы двух песняроў беларускай зямлі добра вядомыя кожнаму школьніку, іх даволі часта блытаюць.

Якуб Колас і Янка Купала – дзве асобы, з якімі, сапраўды, асацыюецца беларуская паэзія. Абодва яны шчыра спачувалі нядолі роднай зямлі, абодва заклікалі працаваць, вучыцца і любіць Беларусь і беларускую мову. Вершы, паэмы і празаічныя творы Янкі Купалы і Якуба Коласа добра вядомыя кожнаму беларусу са школы.

Ці зможаце вы пазнаць радкі з вядомых твораў паэтаў – або, калі не памятаеце, паспрабаваць пазнаць стыль?

433
Тэги:
Вершы, тэст, Якуб Колас, Янка Купала
Тэмы:
Беларуская літаратура
По теме
Тэст: ці ведаеце вы беларускія прыказкі
Тэст: ці пазнаеце вы беларускія фразеалагізмы па эмодзі?
Тэст: ці добра вы ведаеце беларускія фразеалагізмы?
Тэст: пазнай Міцкевіча на партрэце
Тэст: якія беларускія творы схаваліся за эмодзі
Тэст: Багдановіч ці не?
Ежа на беларускім стале

Кухня нашых продкаў: гатуем адэльскія капыткі

141
(абноўлена 11:24 11.07.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра адносіны нашых продкаў да ежы і вучыць гатаваць незвычайную страву.

"Каб не ежка ды адзежка, то была бы грошай дзежка", - так у народзе казалі  пра выдаткі на харчаванне. Ад іх пакутавалі не толькі  простыя людзі, але і шляхта – ладзячы пышныя банкеты багачы маглі страціць усю сваю маёмасць.

Этнограф Ларыса Мятлеўская
© Photo : фота з асабістага архіва Ларысы Мятлеўскай

Да ежы ва ўсе часы было своеасаблівае стаўленне. У нашых продкаў нават існавала свая адмысловая тэрміналогія. Так, згодна с "Маленькім маскоўска-беларускім (крывіцкім) фразеалагічным слоўнікам Яна Станкевіча", вылучалі "емя" і "еміну".

Емя і еміна –  ўсё тое, з чаго можа быць прыгатаваная ежа. Крупы, сырая гародніна, сырое мяса і падобнае – гэта ўсё еміна. Так калісці харчовая крама і харчовыя прадукты гучалі б як емінныя тавары, емінная крама. Меню гучала б па-беларуску як  емінная карта або ліст.

Станкевіч піша "...ежа і яда гэта ўжо еміна прыгатаваная да ядзення. Спечаны хлеб, вараная бульба, розная істрава, бліны, верашчака і пад., - гэта ўсё ежа, або яда. Апрача таго яда яшчэ значыць "працэс едзення". Напрыклад кажуць: "Гэта бульба на емя, а гэта на семя".

Слова "наедак" азначае як ежу наогул, так і ежу, якой можна добра наесціся, сытную ежу. У народзе і цяпер можна пачуць: "Бульба не наедак, сала – во гэта наедак".

Народны соннік пра ежу

  • Абаранкі есці – абнова, грошы;
  • Абед даваць, частаваць абедам – сваты будуць, клікаць на вясельнае застолле;
  • Абедаць у сне – добра ўродзіць скацінка, будзе добры ураджай;
  • Варыць ежу – сварка будзе;
  • Аб’есціся ў сне – надта нягодна, кажуць – утопішся;
  • Галоднаму быць – добра, нужды не будзе; хораша, здароў будзеш;
  • Ядомінай запасацца – падарожжа або асцярога перад галадоўкай;
  • Пірог есці - будзеш пацешаны.

Адэльскія капыткі

Капытка, капыткі, капытцы - страва з бульбы, блізкая сваячка клёцак. Гатуюць страву як з сырой, так і з варанай бульбы. Існуе шмат рэцэптаў прыгатавання гэтай стравы. Той, што хачу вам прапанаваць вышукала ў мястэчку Адэльск, што на Гарадзеншчыне. Капыткі добрая страва як самастойная з разнастайнымі соусамі, заскварай з цыбуляй так і ў выглядзе гарніру да мяса.

Інгрыдыенты:

  • 1 кг бульбы
  • 250 г бульбянога крухмалу
  • 3 яйкі
  • Каля 50 г солі
  • Чырвоны востры перац па смаку

Як гатаваць:

Зварыць бульбу ў мундзірах, гарачую пачысціць і добра стаўчы, каб не было камячкоў, дадаць яйкі, перамяшаць, дадаць шчопаць вострага  чырвонага перцу, крухмал, перамяшаць, скачаць клёцку і уткнуць у сярэдзіну пальцам, бо капытцы мелі сваю назву менавіта з-за гэтай дзіркі. Закіпяціць ваду, пасаліць яе і варыць у ёй  капытцы 10-15 хв.

Падаваць са смятанай або цыбуляй, падсмажанымі на сале або з грыбным соусам.

Грыбны соус

Інгрыдыенты:

  • 1 ст лыжка масла
  • 1 ст лыжка мукі
  • Соль
  • 5-8 грыбоў
  • 1 шклянка смятаны
  • 3-4 жаўткі
  • 1-2 цыбуліны

Як гатаваць:

Растапіць лыжку масла, падсмажыць у ім муку, развесці грыбным адварам з цыбуляй, пакласці некалькі лыжак смятаны, закіпяціць. Узбіць з жаўткамі, нагрэць і заліць страву з круп, бульбяныя катлеты ці штосьці іншае.

Можна дадаць да соуса некалькі дробна нарэзаных грыбкоў.

141
Тэги:
беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі