Мікалай Чаргінец

Чаргінец пра Алімпіяду-80: хацелі разам з Мядзведзем "скрасьці" факел

9
(абноўлена 11:59 20.06.2020)
Мікалай Чаргінец у 1980-м годзе працаваў намеснікам начальніка гарадскога ўпраўлення ўнутраных спраў і адказваў за бяспеку правядзення алімпійскіх футбольных матчаў у Мінску.

Мікалай Чаргінец распавядае пра Алімпіяду-80 у Мінску фантастычныя рэчы. Гэта цяпер ён больш вядомы як старшыня Саюза пісьменнікаў Беларусі і аўтар каля паўсотні мастацкіх кніг, напісаных, да слова, у большасці сваёй у жанры міліцэйскага дэтэктыва. А ў 1980-м быў намеснікам начальніка ўпраўлення ўнутраных спраў і адказваў за бяспеку правядзення Алімпіяды. За актыўны ўдзел у падрыхтоўцы і правядзенні Гульняў нават быў узнагароджаны ордэнам Чырвонай зоркі.

"Для мяне гэтая Алімпіяда была знамянальная спробай скрасці факел", - здзіўляе карэспандэнтаў Sputnik Мікалай Іванавіч. І дадае: "скрасьці хацелі мы з Мядзведзем".

Пра тое, навошта два паважаныя чалавекі хацелі "скрасьці" факел, а таксама пра тое, як Мінск рыхтаваўся да Гульняў і прымаў алімпійскія футбольныя матчы (адборачныя і чвэрцьфінальныя матчы праходзілі ў Кіеве, Ленінградзе і Мінску), Sputnik і распытаў Мікалая Чаргінца.

Мовы і псіхпадрыхтоўка

Міліцэйскі склад да Алімпіяды пачалі рыхтаваць месяцаў за 10, кажа Мікалай Іванавіч. Як толькі стала вядома, што ў Мінску будуць праходзіць адборачныя групавыя гульні, быў складзены план падрыхтоўкі.

Чергинец с руководителями Минска, Минской области и КГБ, архивное фото
© Photo : предоставлено Союзом писателей Беларуси
Падрыхтоўку міліцэйскага складу да Алімпіяды пачалі загадзя - месяцаў за дзесяць

Адабралі найбольш фізічна моцных, падцягнутых - "з пузам не бралі", кажа Чаргінец. Прыйшла новая форма і новенькія імпартныя грамадзянскія касцюмы, аж да кашуль і шкарпэтак, успамінае Мікалай Іванавіч. Частку супрацоўнікаў ж трэба было пераапрануць, як абслугоўваючы персанал.

Для асабістага складу арганізавалі моўныя курсы.

"Павінны былі размаўляць па-французску, па-нямецку, па-ангельску і, па-мойму, па-іспанску. Ішла падрыхтоўка нашых работнікаў па частцы псіхалогіі: забудзься на дубінку, забудзься на тое, што можаш штурхнуць груба чалавека, нават калі ён цябе штурхае. Толькі ветлівае стаўленне да людзей, асабліва да замежнікаў.

Прапрацоўваліся варыянты, як сябе паводзіць, калі раптам патрапіў п'яны замежнік ці раптам паскандаліць замежнік. Ніякіх выцвярэзнікаў", - распавядае Мікалай Іванавіч.

Падрабязна разбіраліся і вучыліся, як рэагаваць на магчымыя правакацыі, да прыкладу, як сябе паводзіць, калі раптам хто-небудзь спрабуе пабіцца з міліцыянерам:

"Нават такія варыянты, што падбег да цябе і ўпаў, маўляў, мяне ўдарыў - як рэагаваць?! Усё гэта прайграюць з дапамогай псіхолагаў. Ні крычаць, ні ў якім разе зброю не агаляць".

Вялікую падрыхтоўчую работу правялі з работнікамі домаўпраўленняў.

"Для чаго гэта было трэба? Па-першае, можна было чакаць, што прыбудуць людзі з дрэннымі намерамі і спыняцца дзесьці на кватэры, у якім-небудзь раёне. Нават дворнікаў інструктавалі: будзьце ўважлівымі, убачылі старонняга чалавека, які выклікае падазрэнне, паведаміце - правераць. Калі чалавек нармальны - нічога не будзе", - успамінае Мікалай Іванавіч.

З асацыяльнымі элементамі таксама папрацавалі загадзя. Нікога, сцвярджае суразмоўца Sputnik, за 101-ы кіламетр не вывозілі, абмежаваліся размовамі.

"Ніводнага мы не вывозілі. Адзіна, папрацавалі з медыцынай, каб не выпускалі з псіхлячэбніцы, кантралявалі ЛПП, каб адтуль не выпускалі ў гэтыя дні. Дзяўчынак таксама не хапалі і не вывозілі. У нас дастаткова добра адсочваліся месцы жыхарства. Калі яны дзесьці там спрабавалі засвяціцца, іх вельмі хутка вылічалі. Былі групы ў цывільным адзенні: падышлі, пару слоў сказалі, яна ўжо ідзе за імі, разумеючы, што ёй нікуды не падзецца. Рэпрэсіўных мер не было супраць іх. Проста выдалялі, і ўсё", - расказвае былы намеснік начальніка Мінскага ГУУС.

Бяспека стадыёна

Вакол мінскага стадыёна "Дынама", дзе праходзілі футбольныя матчы, было створана некалькі бар'ераў абароны.

Вид на стадион Динамо в городе Минск, фотография 1981 года
© Sputnik / Евгений Коктыш
Вакол мінскага стадыёна "Дынама", дзе праходзілі футбольныя матчы, было створана некалькі бар"ераў абароны

"Першы - гэта транспарт. Там жа магла быць цісканіна, таму павялічылі колькасць транспарту. Далей адсочвалі, хто выйшаў з транспарту, ці не нясе нешта падазронае, ці няма п'яных. Другая мяжа - кантроль на ўваходзе і старанная праверка: куды ідзеш, пакажы квіток. Трэці - ужо ўнутры: ідзеш ты на свой сектар або ў іншае месца, размяркоўвалі патокі па сектарах, каб менш было цісканіны. На стадыёне "Дынама" тады паставілі металашукальнікі, і ручныя мы тады ўпершыню атрымалі. Да гэтага не было" , - успамінае суразмоўца.

Глабальных здарэнняў за гэтыя 10 дзён Гульняў не было, але пару небяспечных элементаў на ўваходзе, па словах Мікалая Іванавіча, удалося затрымаць. Адзін ішоў з нажом, другі - з пісталетам. З яшчэ адным выйшла камічная сітуацыя: думалі - тэрарыст, а апынулася - выпівака.

"Затрымалі аднаго з незразумелай вадкасцю. Адразу думалі, што запальная. Апынулася - самагон. Мужык нёс у бутэльцы на стадыён самагон, а мы яму сапсавалі маліну. Але наогул скажу, гэта Алімпіяда выклікала велізарны прыліў энергіі і гонару людзей і міліцыі, усе, хто быў задзейнічаны, разумелі: гэта наш горад, у нас парадак, столькі гасцей прыехала, і любыя зносіны дазваляліся", - кажа Мікалай Іванавіч.

Сын Николая Чергинца Игорь на олимпийских матчах в Минске подавал мячи
© Sputnik / Виктор Толочко
Сын Мікалая Чаргінца Ігар на алімпійскіх матчах у Мінску падаваў мячы

Не памятае ён і глабальных праблем з фарцоўшчыкам. Памятае толькі, як хлапчукі клянчылі аўтографы ў замежнікаў, а тыя разам з подпісам дарылі 5-доларавыя банкноты. Дзяцей не абрывалі, але з бацькамі тады гутарку прыйшлося правесці.

"Яшчэ быў адзін выпадак, калі два яшрэя - муж і жонка - хацелі ўручыць петыцыю пратэсту, што ім не даюць права выезду. Ён тады працаваў на сакрэтным вытворчасці і не меў права, тады яшчэ не прайшоў тэрмін, які дазваляў, каб ён выязджаў. Але яны хацелі такім чынам заявіць пратэст - ну сапсаваць свята. Не атрымалася. Тут мы спрацавалі і перахапілі", - успамінае Мікалай Іванавіч.

Факел

Гучным НЗ магла б стаць прапажа алімпійскага факела. Чаргінец сцвярджае, што яны са шматразовым алімпійскім чэмпіёнам барцом Аляксандрам Мядзведзем, які завяршаў эстафету ў Мінску і запальваў агонь на "Дынама", хацелі гэты факел "скрасьці".

Николай Чергинец дружил с Александром Медведем. Говорит, вместе даже факел Олимпиады хотели украсть
© Sputnik / Виктор Толочко
Мікалай Чаргінец сябраваў з Аляксандрам Мядзведзем. Кажа, разам нават факел Алімпіяды хацелі "скрасьці"

"Мы з Мядзведзем сябравалі. Сядзелі - ён прыехаў да мяне - абмяркоўвалі, і прыйшлі да ідэі, што трэба стырыць факел у музей Мінска. Дамовіліся, што Саша забягае ў чару, бяжыць па дарожцы, міма ўсіх трыбун, падымаецца па лесвіцы, запальвае факел, вяртаецца - і назад. Ён павінен быў аддаць факел прадстаўнікам МАК, але па шляху ён павінен быў прабегчы пад трыбунай, дзе было памяшканне, у якім знаходзіліся дзве запасныя групы міліцыі - на ўсялякі выпадак. Дык вось мы дамовіліся, што Саша падбягае да гэтага месцы, там яго сустрэне чалавек, скажа: "Я ад Чаргінца", ён аддасць факел і пабяжыць далей. Саша спрацаваў на пяцёрку", - успамінае Чаргінец.

Падвялі міліцыянеры, кажа іх тагачасны камандзір. Ён папярэдзіў падначаленага, што трэба перахапіць Мядзведзя, сказаць пароль "я ад Чаргінца" і ўзяць факел. Гэтую частку задання падначаленыя выканалі.

Николай Чергинец в своем рабочем кабинете в Доме литератора
© Sputnik / Виктор Толочко
Нават праз 40 гадоў Мікалай Чаргінец можа намаляваць схему, што і дзе размяшчалася на стадыёне "Дынама" ў год Алімпіяды

"Саша пабег - той: "Я ад Чаргінца"- ён яму аддае факел. Сам працягвае бегчы, падбягае да прадстаўнікоў алімпійскага камітэта, яны чакаюць: "Дзе факел?!" Ён: "Дык я ж ужо аддаў". Гэта значыць ён усё зрабіў, як трэба. Адзіна мае нягоднікі: сабралася плойма, стаяць і разглядаюць гэты факел", - смяецца Мікалай Іванавіч.

Факел вярнулі прадстаўнікам МАК, а Аляксандру Мядзведзю падарылі копію. Так сцвярджае Мікалай Чаргінец.

Паводле яго слоў, як мяркуецца, гэтая копія зараз і захоўваецца ў музеі НАК.

"Дзе мая каўбаса?"

Яшчэ адзін цікавы эпізод, які запомніўся Чаргінцу з той Алімпіяды, быў звязаны з нямецкім рэпарцёрам, які усумніўся ў здольнасцях міліцэйскай аўчаркі. Перад кожным матчам міліцыянеры правяралі стадыён з сабакамі.
"Немец кажа: "Што гэта за праверка? Я схаваю, і нічога яна не знойдзе". Мы далі яму гільзу ад патрона, кажам: "Ідзі хавай", але было дамаўленне: калі знойдзе, ён аддае пяць кілаграмаў каўбасы для сабакі. А калі мы прайграем, то абяцалі яму, не памятаю, ледзь не скрыню гарэлкі. Ён схаваў. Пусцілі аўчарку, яна тут жа знайшла гэты патрон. А далей - хохма, ён не аддае каўбасу. Тады што мы зрабілі: напісалі на нямецкай мове таблічку "Аддай маю каўбасу". А перад трыбунай было шкло: раптам за шклом з таго боку з'яўляецца сабака з гэтай таблічкай на шыі. Усе рэпарцёры рагаталі... "- дзеліцца пацешным эпізодам Мікалай Чаргінец.

Але наогул Алімпіяда-80 з пункту гледжання адпрацоўкі пытанняў бяспекі дала беларускай міліцыі велізарны досвед, прызнаецца Мікалай Іванавіч. Паводле яго слоў, яны былі гатовыя да ўсяго - аж да масавых пратэстаў, хоць, кажа, і намёку на іх не было. Але ўсё гэта прадугледжвалася і выпрацоўвалася.

"Гэта таксама прадугледжвалі, зыходзячы з таго, што дзесьці могуць падыграць правакатары. Калі стрэл раптам дзесьці пачуўся, хто павінен рэагаваць - не ўсё ж кідаліся. Былі пэўныя людзі, пэўныя групы: адны ехалі, атачалі мясцовасць, другія заязджалі, разбіраліся хто і што, а трэція вартавалі. Калі трэба, іх падлучалі на пошук на бліжэйшых вуліцах", - распавядае Чаргінец.

Былі пралічаныя ўсе маршруты і час, за які міліцыя павінна прыбыць на выклік. Але, паўторымся, ніякіх глабальных здарэнняў у тыя дні ў Мінску не было.

Николай Чергинец
© Sputnik / Виктор Толочко
Усе ганарыліся, што ў нас праходзіць Алімпіяда, успамінае Мікалай Чаргінец

"У тыя дні, калі праводзілася Алімпіяда, не было амаль ніякіх здарэнняў вулічнага характару, нейкіх гучных рабаванняў, разбояў. Крадзяжы былі - гэта як раз звычайная справа, але добра спрацоўвала і міліцыя. Усе былі настроены да мяжы. Усе ганарыліся. Цікавая дэталь: і насельніцтва, і міліцыя - усё ганарыліся, што ў нас праходзіць Алімпіяда", - заключае Мікалай Чаргінец.

9
Тэги:
Мінск, Алімпіяда-1980, Мікалай Чаргінец
Тэмы:
Алімпіяда - 80 (29)
Карціна Хаіма Суціна Ева

Хаім Суцін: жабрацтва ў Парыжы і самая дарагая карціна ў Беларусі

307
(абноўлена 16:30 13.01.2021)
Сёння спаўняецца 128 гадоў са дня нараджэння беларускага мастака-экспрэсіяніста Хаіма Суціна.

Выбітны прадстаўнік Парыжскай школы нарадзіўся ў 1893 годзе ў мястэчку Смілавічы, пад Мінскам, у сям'і яўрэйскага краўца. Дзяцінства Суціна прайшло ў беднаце: хлопчыку пастаянна не хапала ежы і калі-некалі ён краў са стала бульбу і збягаў у лес, каб падсілкавацца і вярнуцца да хаты за пакараннем.

Змагацца з серасцю будняў будучаму мастаку дапамагала фантазія. Яна ж дапамагла "выбіцца ў людзі": маці заўважыла здольнасці хлопчыка і адправіла яго ў Мінск да мясцовага мастака Кругера. Вучыцца Хаім Суцін адправіўся разам з Міхаілам Кікоіным, які пазней таксама ўвайшоў у кагорту Парыжскай школы. Пасля Мінска была Вільня, а потым — Парыж.

З 1912 года пачынаецца французская гісторыя Суціна: ён працуе ў міжнародный творчай камуне "Вулей" у Пасажы Данцыг. Сярод новых знаёмых — Марк Шагал, Рабер Дэланэ, Фернан Лежэ.

Мастак не хацеў капіраваць чужыя працы, там хутка кінуў акадэмічнае навучанне і цэлымі днямі прападаў у Луўры. Сярод яго творчых дзівацтваў называюць яшчэ і тое, што ён ніколі не маляваў эскізаў алоўкам: рабіў пару штрыхоў вуглем і адразу ж браўся за фарбы. Вядома, што карціны Суціна сталі натхненнем для Джэксана Полака і Фрэнсіса Бэкана.

Суцін спрабаваў праявіць свой талент па ўсіх напрамках: кубізм, футурызм, дадаізм і сюрэалізм. Адным з галоўных матываў яго творчасці стала адчуванне жыцця як пастаяннага душэўнага болю. Напрыклад, у дваццатыя гады мастак Хаім Суцін намаляваў серыю карцін з мертвымі жывеламі. Вядома, што маляваў ён з натуры: бычыя тушы віселі ў яго масцярской, гнілі і збіралі вакол сябе мух. Мастак не звяртаў на гэта аніякай увагі і толькі калі-некалі паліваў мяса свежай кроўю.

Мастак вельмі неардынарна ставіўся да творчага працэсу і некаторыя свае карціны маляваў голым. Але, некаторыя кажуць, што гэта дзіўнасць тлумачылася даволі празаічна: ён не хацеў пэцкаць адзенне, таму што вольных грошай  на новае не было.

Адзін з самых вядомых твораў Суціна — карціна "Ева" — была прададзеная за 1.805.000 долараў і таму прызнана "самай дарагой карцінай Беларусі".

Хаім Суцін як сапраўдная творчая натура паводзіў сябе з астатнімі не вельмі ветліва і яго лічылі грубым і замкнёным чалавекам. Ён часта мяняў кватэры, не звяртаў увагі на чысціню і хатнія дробязі. Сучаснікі казалі, што ён "ажаніўся з мастацтвам", таму аб адносінах з жанчынамі не магло быць размовы. Адзінай жанчынай стала немка Герда Грот, што з'явілася ў яго жыцці ў 1937 годзе, але ўжо ў 1943 годзе Хаім Суцін памёр ад язвавай хваробы страўніка.

Зараз творы мастака прадстаўлены ў найбуйнейшых музейных зборах Еўропы і ЗША. Напрыклад, у 1997 г. Эрмітаж (Санкт-Пецярбург) набыў "Аўтапартрэт" Суціна, а ў Парыжы, недалёка ад вакзала Манпарнас, Суціну ўсталяваны бронзавы помнік скульптара А. Блатаса.

307
Тэги:
Хаім Суцін, Францыя, Беларусь
Калядныя песні: сеем, веем, падсяваем, з Новым годам паздраўляем!

Калядныя песні: я каза-страказа, за тры грошы куплена, паўбока аблуплена

3755
(абноўлена 12:42 05.01.2021)
Рэпертуар калядоўшчыкаў складаецца як з жартаўлівых прыпевак, у якіх яны заклікаюць гаспадароў падзяліцца прысмакамі, каб у хаце ўвесь будучы год быў лад і дабрабыт, так і з сапраўдных рэлігійных гімнаў.

Калядаваць, або шчадраваць, было прынята ў кожнай беларускай вёсцы, а зараз і ў гарадах маладыя людзі пераапранаюцца ў кажухі навыварат, хаваюць твары пад маскамі і ходзяць па кватэрах сяброў. Sputnik ужо пісаў, як зрабіць сапраўдны беларускі калядны касцюм, а сёння мы прапануем вам пазнаёміцца з традыцыйнымі спевамі, якія этнограф Таццяна Кухаронак сабрала па ўсёй Беларусі.

Мы захавалі асаблівасці беларускіх гаворак, распаўсюджаных на той ці іншай тэрыторыі, каб вы ўбачылі калядкі ў тым выглядзе, у якім іх, магчыма, і зараз спяваюць на Кобрыншчыне, Слонімшчыне, Камянеччыне і іншых мясцінах.

Чытайце таксама:

3755
Тэги:
Беларуская мова, Каляды
Тэмы:
Беларускія Каляды
Які сёння дзень: 17 студзеня 2021 года

Які сёння дзень: 17 студзеня 2021 года

0
(абноўлена 10:53 28.12.2020)
Гэты дзень з'яўляецца сямнаццатым па грыгарыянскім календары, а да канца года засталося 348 дзён.

Якія падзеі адбыліся 17 студзеня і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 17 студзеня

  • У 1971 годзе адчыніўся Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр.

Хто нарадзіўся 17 студзеня

  • 1732 год: Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, апошні кароль Рэчы Паспалітай.
  • 1904 год: Аляксандр Якімовіч, беларускі дзіцячы пісьменнік.
  • 1917 год: Антон Бархаткоў, беларускі савецкі мастак-жывапісец.
  • 1964 год: Андрэй Федарэнка, беларускі пісьменнік.

Таксама сёння нарадзіліся адзін з заснавальнікаў ЗША Бенджамін Франклін, рускі тэатральны дзеяч Канстанцін Станіслаўскі, амерыканскі гангстэр Аль Капонэ і амерыканскі баксёр Мухамед Алі.

17 студзеня ў народным календары

Сёння праваслаўныя вернікі шануюць памяць вялебнага Феактыста і пакутніка Зосіма, якога таксама называлі Пчаляром. У гэты дзень на стол абавязкова ставілі мёд, каб яго ураджай быў добрым.

У некаторых мясцінах на Феактыстаў дзень з вёсак "праганялі чорта": адзін з мужыкоў апранаўся ў кажух навыварат, і яго "білі" і "выганялі" ўсёй вёскай. Таксама палілі кастры і скакалі праз іх. Лічылася, што ў гэты дзень асаблівае раздолле нячыстай сіле.

17 студзеня лічылася прыдатным для варажбы. Дзяўчыны ўвечары выходзілі на вуліцу і глядзелі на неба. Калі Вялікая Мядзведзіца справа, жаданне спраўдзіцца.

Калі 17 студзеня неба яснае, яшчэ доўга будуць маразы.

0
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень
Тэмы:
Які сёння дзень: каляндар знакавых падзей