Карп у расоле

Посцім смачна: смачныя народныя рэцэпты на Пятроў пост

31
(абноўлена 17:41 19.06.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская дзеліцца сваімі сакрэтамі аб тым, як зрабіць посны стол смачным і разнастайным.

У праваслаўных пачаўся Пятроў пост, прысвечаны апосталам Пятру і Паўлу. У гэтым годзе пост прыпадае на тэрмін ад 15 чэрвеня да 12 ліпеня.

Працягласць посту кожны год розная і пачынаецца ён заўсёды праз тыдзень пасля Сёмухі. Цікава, што самая кароткая Пятроўка або Петравіца цягнецца ўсяго 8 дзён, а самая працяглая – 42 дні.

Не гледзячы на тое, што гэты пост лічыцца не строгім, яго невыпадкова называлі Пятроўка-галадоўка. Новы ўраджай яшчэ на полі, а ад старога амаль нічога не засталося. У Ельскім раёне калісці так і казалі: "Летом у Петроўку весілля не робяць... Петроўка – галадоўка, потому што старый хліб поелі, а нового не нажалі".

Яшчэ не так даўно амаль кожны вясковы падворак меў карову і коней, авечак і коз і назапасіць на зіму сена было важнай справай. На Палессі  казалі: "Хто ў Пятроўку сена не косіць, той зімою ў сабак просіць". Касьба – мужчынская справа і вядома ж, галодны чалавек шмат не накосіць.

Цяпер у гаспадыні няма праблем у выбары прадуктаў для прыгатавання любой стравы, а даўней яна магла разлічваць толькі на тое, што было ў гаспадарцы. Таму стравы Пятроўскага посту у вёсцы былі не мудрагелістыя і не вызначаліся разнастайнасцю. І тым не менш у беларускай кухні шмат цікавых рэцэптаў посных страў. Вось некаторыя з іх.

Пражанец

Інгрыдыенты:

  • 200 г пшанічнай мукі
  • 200 г грэцкай мукі
  • 2 цыбуліны
  • 60 г алею
  • Соль

Як гатаваць:

На патэльні падрумяніць прасеяную муку, усыпаць у каструлю, заліць туды прыкладна 0,5 літра падсоленай вады, якая кіпіць, хутка перамяшаць і старанна расцерці, каб не было камякоў, паставіць на палову гадзіны ў негарачую печ, або ва ўмерана нагрэтую духоўку, каб пражанец даварыўся.

Пасмажыць на алеі дробна нашаткаваную цыбулю. Лыжку абмакваць у алей і выкладаць на падагрэтую талерку невялікія клёцкі, паліваючы алеям з цыбуляй.

Заўвага руплівай гаспадынькі: Пражанец можна гатаваць толькі з пшанічнай або грэцкай мукі і, калі няма посту, то замест алею можна выкарыстаць растопленае свежае сала.

Карп, тушаны з цыбуляй

Інгрыдыенты:

  • 1 кг карпа
  • 3 ст лыжкі алею
  • 1 ст лыжка мукі
  • 2 ст лыжкі воцату
  • 1 ст лыжка цукру
  • 4 цыбуліны
  • Перац чорны і духмяны гарошкам
  • Лаўровы ліст
  • 2-3 шт гваздзікі
  • Соль

Як гатаваць:

Карпа пачысціць ад лускі, выдаліць плаўнікі і вантробы, прамыць, нарэзаць на кавалкі, пасыпаць іх соллю, перцам, абцерці мукой і абсмажыць на алеі.

З галоў і плаўнікоў зварыць булён. Злёгку абсмажыць на алеі нашаткаваную цыбулю, палову яе пакласці ў жароўню, дадаць гваздзіку, лаўровы ліст, перац чорны і духмяны, воцат і цукар. На гэтыя прадукты пакласці кавалкі рыбы, пасыпаць яе цыбуляй, якая засталася, заліць булёнам і паставіць тушыць у духоўку на палову гадзіны.

Рачная рыба, вараная з агароднінай

Інгрыдыенты:

  • 1 кг рыбы (судак, лін, карп, стромга)
  • 1 цыбуліна
  • 1 морква
  • 1 корань пятрушкі
  • 3-4 бульбіны
  • 200 г квяцістай капусты
  • 1 ст лыжка алею або сметанковга масла
  • Перац гарошкам
  • Лаўровы ліст
  • Соль

Як гатаваць:

Падрыхтаваную рыбу нарэзаць кавалкамі, пакласці ў каструлю разам з нарэзанай бульбай, морквай, цыбуляй, пятрушкай. Дадаць разабраную на суквецці квяцістую капусту, лаўровы ліст, перац гарошкам, соль, уліць 1 літар вады і варыць пад накрыўкай на невялікім агні каля гадзіны.

Рыбу падаць разам з агароднінай, паліўшы алеям або растопленым маслам.

31
Тэги:
беларуская кухня, Пятроў пост
Паэтычны батл Вершус прайшоў у Мінску

Тэст: адгадай Колас ці Купала?

433
(абноўлена 10:05 10.07.2020)
Нягледзячы на тое, што вершы двух песняроў беларускай зямлі добра вядомыя кожнаму школьніку, іх даволі часта блытаюць.

Якуб Колас і Янка Купала – дзве асобы, з якімі, сапраўды, асацыюецца беларуская паэзія. Абодва яны шчыра спачувалі нядолі роднай зямлі, абодва заклікалі працаваць, вучыцца і любіць Беларусь і беларускую мову. Вершы, паэмы і празаічныя творы Янкі Купалы і Якуба Коласа добра вядомыя кожнаму беларусу са школы.

Ці зможаце вы пазнаць радкі з вядомых твораў паэтаў – або, калі не памятаеце, паспрабаваць пазнаць стыль?

433
Тэги:
Вершы, тэст, Якуб Колас, Янка Купала
Тэмы:
Беларуская літаратура
По теме
Тэст: ці ведаеце вы беларускія прыказкі
Тэст: ці пазнаеце вы беларускія фразеалагізмы па эмодзі?
Тэст: ці добра вы ведаеце беларускія фразеалагізмы?
Тэст: пазнай Міцкевіча на партрэце
Тэст: якія беларускія творы схаваліся за эмодзі
Тэст: Багдановіч ці не?
Ежа на беларускім стале

Кухня нашых продкаў: гатуем адэльскія капыткі

141
(абноўлена 11:24 11.07.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра адносіны нашых продкаў да ежы і вучыць гатаваць незвычайную страву.

"Каб не ежка ды адзежка, то была бы грошай дзежка", - так у народзе казалі  пра выдаткі на харчаванне. Ад іх пакутавалі не толькі  простыя людзі, але і шляхта – ладзячы пышныя банкеты багачы маглі страціць усю сваю маёмасць.

Этнограф Ларыса Мятлеўская
© Photo : фота з асабістага архіва Ларысы Мятлеўскай

Да ежы ва ўсе часы было своеасаблівае стаўленне. У нашых продкаў нават існавала свая адмысловая тэрміналогія. Так, згодна с "Маленькім маскоўска-беларускім (крывіцкім) фразеалагічным слоўнікам Яна Станкевіча", вылучалі "емя" і "еміну".

Емя і еміна –  ўсё тое, з чаго можа быць прыгатаваная ежа. Крупы, сырая гародніна, сырое мяса і падобнае – гэта ўсё еміна. Так калісці харчовая крама і харчовыя прадукты гучалі б як емінныя тавары, емінная крама. Меню гучала б па-беларуску як  емінная карта або ліст.

Станкевіч піша "...ежа і яда гэта ўжо еміна прыгатаваная да ядзення. Спечаны хлеб, вараная бульба, розная істрава, бліны, верашчака і пад., - гэта ўсё ежа, або яда. Апрача таго яда яшчэ значыць "працэс едзення". Напрыклад кажуць: "Гэта бульба на емя, а гэта на семя".

Слова "наедак" азначае як ежу наогул, так і ежу, якой можна добра наесціся, сытную ежу. У народзе і цяпер можна пачуць: "Бульба не наедак, сала – во гэта наедак".

Народны соннік пра ежу

  • Абаранкі есці – абнова, грошы;
  • Абед даваць, частаваць абедам – сваты будуць, клікаць на вясельнае застолле;
  • Абедаць у сне – добра ўродзіць скацінка, будзе добры ураджай;
  • Варыць ежу – сварка будзе;
  • Аб’есціся ў сне – надта нягодна, кажуць – утопішся;
  • Галоднаму быць – добра, нужды не будзе; хораша, здароў будзеш;
  • Ядомінай запасацца – падарожжа або асцярога перад галадоўкай;
  • Пірог есці - будзеш пацешаны.

Адэльскія капыткі

Капытка, капыткі, капытцы - страва з бульбы, блізкая сваячка клёцак. Гатуюць страву як з сырой, так і з варанай бульбы. Існуе шмат рэцэптаў прыгатавання гэтай стравы. Той, што хачу вам прапанаваць вышукала ў мястэчку Адэльск, што на Гарадзеншчыне. Капыткі добрая страва як самастойная з разнастайнымі соусамі, заскварай з цыбуляй так і ў выглядзе гарніру да мяса.

Інгрыдыенты:

  • 1 кг бульбы
  • 250 г бульбянога крухмалу
  • 3 яйкі
  • Каля 50 г солі
  • Чырвоны востры перац па смаку

Як гатаваць:

Зварыць бульбу ў мундзірах, гарачую пачысціць і добра стаўчы, каб не было камячкоў, дадаць яйкі, перамяшаць, дадаць шчопаць вострага  чырвонага перцу, крухмал, перамяшаць, скачаць клёцку і уткнуць у сярэдзіну пальцам, бо капытцы мелі сваю назву менавіта з-за гэтай дзіркі. Закіпяціць ваду, пасаліць яе і варыць у ёй  капытцы 10-15 хв.

Падаваць са смятанай або цыбуляй, падсмажанымі на сале або з грыбным соусам.

Грыбны соус

Інгрыдыенты:

  • 1 ст лыжка масла
  • 1 ст лыжка мукі
  • Соль
  • 5-8 грыбоў
  • 1 шклянка смятаны
  • 3-4 жаўткі
  • 1-2 цыбуліны

Як гатаваць:

Растапіць лыжку масла, падсмажыць у ім муку, развесці грыбным адварам з цыбуляй, пакласці некалькі лыжак смятаны, закіпяціць. Узбіць з жаўткамі, нагрэць і заліць страву з круп, бульбяныя катлеты ці штосьці іншае.

Можна дадаць да соуса некалькі дробна нарэзаных грыбкоў.

141
Тэги:
беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі