Варэнне з пялёсткаў ружы

Для аматараў арыгінальных прысмак: гатуем беларускія дэсерты з ружы

40
(абноўлена 10:02 28.06.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра карысныя ўласцівасці адной з самых прыгожых кветак і вучыць гатаваць з яе салодкія прысмакі.

Ружа са старажытных часоў лічыцца каралевай кветак не столькі з-за прыгажосці бутонаў розных адценняў і форм, колькі з-за вельмі пахучага алею, што па сваёй каштошнасці параўноўваўся з золатам і выкарыстоўваўся ў парфумерыі, народнай медыцыне і кулінарыі.

Ружа – кветка-сімвал, якая была ўведзена ў культуру ў глыбокай старажытнасці. Яна здаўна лічылася сімвалам жаночай прыгажосці, а калючыя галінкі атаясамліваліся з перашкодамі, што стаяць на шляху ў дасягненні высокага, дасканалага, прыгожага.

У беларускай фальклорнай спадчыне ружа атаясамліваецца з дзявоцкасцю, хараством і росквітам. З ружай параўноўваюць нявесту-паненку: "У гародчыку, на прасотчыку не мак, ружа расцвітала, красна паненка пахаджала". У сімволіцы вясельнага вянка, ў які абавязкова ўплецены ружы, кветка атаясамліваецца з маладым: "З чырвонай рожы – жаніх прыгожы". Галоўны атрыбут вяселля– каравай і амаль заўсёды ён упрыгожваецца выпечанымі з цеста ружамі. У вёсцы Гальшаны, што ў Гродзенскай вобласці, так і казалі: "Каравай наверх убіралі ружамі, птушкамі".

Ружа - кветка цесна звязаная і з колернай сімволікай. Ружа дала назву ружоваму колеру, а вось у беларускай народнай традыцыі самым лепшым колерам ружы лічыўся чырвоны. Гэта адлюстравана ў купальскіх, валачобных, лірычных песнях. Архаічная беларуская назва кветкі – рожа, таму ў фальклорных тэкстах сустракаецца: "Чырвоная рожа, не стой пры дарозе! Хто йдзе, той розорве" або "Як гэта рожа, чырвона, прыгожа".

Выкарыстанне ружы ў народнай медыцыне

Ружа – сонечная кветка. Бутоны распускаюцца вельмі рана, прыкладна ў 4-5 гадзін і закрываюцца ў 19-20 гадзін. Таму, каб атрымаць духмяны алей, пялёсткі ружы падчас цвіцення пачынаюць збіраць амаль на досвітку, паколькі ў сярэдзіне дня ў іх значна менш эфірнага алею. Для гэтага выкарыстоўваюць розныя гатункі ружы, але найбольш каштоўнымі, асабліва ў медыцыне, лічацца крымская або французская ружа. Яе плантацыі ёсць у многіх паўднёвых краінах свету.

Культывуецца ружа ў Францыі, Швейцарыі, Балгарыі, Грэцыі, Турцыі, Марока, у Крыме. Вырошчвалі яе і на поўдні Беларусі ў шляхецкіх фальварках і не толькі для прыгажосці.

Памешчыца і аўтар кулінарна-гаспадарчай энцыклапедыі ў першай палове ХІХ стагоддзя вучыла гатаваць сухое варэнне з пялёсткаў ружы. У Францыі пялёсткі ружы выкарыстоўваюць як вітамінны, супрацьгельмінтны сродак. Таксама ўжываюць яе пры дыярэі, гемароі і як агульны танізуючы сродак, а таксама для прыгатавання канфіцюра. У Балгарыі з лекавымі мэтамі выкарыстоўваюць іншыя гатункі руж. Дамаскую ружу з чырвонымі пялёсткамі выкарыстоўваюць як антысептык пры запаленчых працэсах жалудачна-кішэчнага тракту, пры ангінах і каньюнктывітах.

Розы на выставке
© Sputnik / Сергей Мальгавко
Ружавы алей па каштоўнасці параўноўвалі з золатам

Пялёсткі белай ружы, ў якой утрымваюцца слізістыя рэчывы, у невялікіх дозах лечаць гельмінтоз, а ў Арменіі захворванні сэрца. А ў Салерна са старажытнасці ружа ўваходзіла ў склад многіх лекавых мазяў. Так алеем у спалучэнні з воцатам лячылі інфіцыраваныя раны, пялёсткамі ружы настоянымі на віне лячылі дыярэю і жаночыя захворванні, пялёсткамі, змяшанымі з мёдам, лекавалі захворванні дзёснаў, пялёсткі,змяшаныя з мядовай вадой, выкарыстоўвалі як жарапаніжаючы сродак.

Як зрабіць ружавую ваду для прамывання вачэй

Дробна нашаткаваць 5-10 г пялёсткаў, заліць 400 мл кіпячай вады, астудзіць да пакаёвай тэмпературы і выкарыстоўваць у выглядзе прамыванняў і кампрэсаў.

Чайные и розовые цветки роз
© Sputnik / Александр Шурмелев
Карысныя уласцівасці залежаць ад пэўнага гатунку

У народнай медыцыне ўсходніх славян таксама шырока ўжываліся прэпараты з пялёсткаў ружы. Ружовы алей мае супрацьзапаленчае дзеянне пры абсцэсах, гангрэне. Ужываюць яго і пры лячэнні бранхіяльнай астмы, гепаціце, грыпе, іншых прастудных захворваннях. Дробна стоўчаным парашком з пялёсткаў гэтай кветкі пасыпаюць язвы і накладаюць на месцы, пашкоджаныя рожыстым запаленнем. Лучаць з дапамогай ружы з чырвонымі пялёсткамі і захворванні печані.

У мінулыя часы ў аптэках з пялёсткаў ружы гатававлі ружавую ваду, ружавы мёд, кансервы, ружавы сіроп і ружавы алей. Алей выкарыстоўвалі для паляпшэння смаку і паху ў леках і з касметычнымі мэтамі, а ў кулінарыі варылі розныя віды варэнняў, кісялёў і іншай слодычы. Вось некалькі цікавых рэцэптаў слодычы з пялёсткаў хатняй ружы, якія магчыма прыгатаваць самастойна, каб адчуць смак старадаўняй беларускай кухні ад Вінцэнты Завадскай.

Ружа

Інгрыдыенты:

  • 1 кг ружы
  • 2 кг цукру
  • 650 мл шклянкі вады
  • 1 лімон

Як гатаваць:

1 кг пялёсткаў ружы з адных бутонаў з выдаленымі жоўтымі часткамі апарыць кіпячонай вадой і некалькі разоў абліць халоднай вадой пакуль вада не стане празрыстай. Пасля гэтага пакласці пялёсткі ў кіпячы сіроп з цукру і варыць на малым агні. Пад канец варкі выціснуць у варэнне сок лімона, каб яно набрала колеру, і яшчэ трошкі праварыць.

Варенье из лепестков роз
© Sputnik Людмила Янковская
Ружовыя пялёсткі трэба збіраць вельмі акуратна

Ружа па-манастырску

Інгрыдыенты:

  • 100 г ружавых пялёсткаў
  • 400 г дробнага цукру
  • 2 лімона
  • 1 шклянка вады

Як гатаваць:

Ружу з паловай цукру расцерці ў гліняным гаршчку ў аднародную масу, выціснуць туды сок аднаго лімона. Зрабіць сіроп з другой паловы цукру і шклянкі вады; калі закіпіць, уліць ружавую масу, перамяшаць і варыць, выціснуўшы сок яшчэ аднаго лімона. Далей варыць як звычайнае варэнне да гатовасці.

Варенье из лепестков роз
© Sputnik Людмила Янковская
Для захавання колеру ў дэсерты з ружы дадаюць лімонны сок

Гатовасць варэння вызначаюць так: калі кропля сіропа не расцякаецца лёгка па талерцы, то варэнне гатова.

40
Тэги:
беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі (52)
Паэтычны батл Вершус прайшоў у Мінску

Тэст: адгадай Колас ці Купала?

433
(абноўлена 10:05 10.07.2020)
Нягледзячы на тое, што вершы двух песняроў беларускай зямлі добра вядомыя кожнаму школьніку, іх даволі часта блытаюць.

Якуб Колас і Янка Купала – дзве асобы, з якімі, сапраўды, асацыюецца беларуская паэзія. Абодва яны шчыра спачувалі нядолі роднай зямлі, абодва заклікалі працаваць, вучыцца і любіць Беларусь і беларускую мову. Вершы, паэмы і празаічныя творы Янкі Купалы і Якуба Коласа добра вядомыя кожнаму беларусу са школы.

Ці зможаце вы пазнаць радкі з вядомых твораў паэтаў – або, калі не памятаеце, паспрабаваць пазнаць стыль?

433
Тэги:
Вершы, тэст, Якуб Колас, Янка Купала
Тэмы:
Беларуская літаратура
По теме
Тэст: ці ведаеце вы беларускія прыказкі
Тэст: ці пазнаеце вы беларускія фразеалагізмы па эмодзі?
Тэст: ці добра вы ведаеце беларускія фразеалагізмы?
Тэст: пазнай Міцкевіча на партрэце
Тэст: якія беларускія творы схаваліся за эмодзі
Тэст: Багдановіч ці не?
Ежа на беларускім стале

Кухня нашых продкаў: гатуем адэльскія капыткі

141
(абноўлена 11:24 11.07.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра адносіны нашых продкаў да ежы і вучыць гатаваць незвычайную страву.

"Каб не ежка ды адзежка, то была бы грошай дзежка", - так у народзе казалі  пра выдаткі на харчаванне. Ад іх пакутавалі не толькі  простыя людзі, але і шляхта – ладзячы пышныя банкеты багачы маглі страціць усю сваю маёмасць.

Этнограф Ларыса Мятлеўская
© Photo : фота з асабістага архіва Ларысы Мятлеўскай

Да ежы ва ўсе часы было своеасаблівае стаўленне. У нашых продкаў нават існавала свая адмысловая тэрміналогія. Так, згодна с "Маленькім маскоўска-беларускім (крывіцкім) фразеалагічным слоўнікам Яна Станкевіча", вылучалі "емя" і "еміну".

Емя і еміна –  ўсё тое, з чаго можа быць прыгатаваная ежа. Крупы, сырая гародніна, сырое мяса і падобнае – гэта ўсё еміна. Так калісці харчовая крама і харчовыя прадукты гучалі б як емінныя тавары, емінная крама. Меню гучала б па-беларуску як  емінная карта або ліст.

Станкевіч піша "...ежа і яда гэта ўжо еміна прыгатаваная да ядзення. Спечаны хлеб, вараная бульба, розная істрава, бліны, верашчака і пад., - гэта ўсё ежа, або яда. Апрача таго яда яшчэ значыць "працэс едзення". Напрыклад кажуць: "Гэта бульба на емя, а гэта на семя".

Слова "наедак" азначае як ежу наогул, так і ежу, якой можна добра наесціся, сытную ежу. У народзе і цяпер можна пачуць: "Бульба не наедак, сала – во гэта наедак".

Народны соннік пра ежу

  • Абаранкі есці – абнова, грошы;
  • Абед даваць, частаваць абедам – сваты будуць, клікаць на вясельнае застолле;
  • Абедаць у сне – добра ўродзіць скацінка, будзе добры ураджай;
  • Варыць ежу – сварка будзе;
  • Аб’есціся ў сне – надта нягодна, кажуць – утопішся;
  • Галоднаму быць – добра, нужды не будзе; хораша, здароў будзеш;
  • Ядомінай запасацца – падарожжа або асцярога перад галадоўкай;
  • Пірог есці - будзеш пацешаны.

Адэльскія капыткі

Капытка, капыткі, капытцы - страва з бульбы, блізкая сваячка клёцак. Гатуюць страву як з сырой, так і з варанай бульбы. Існуе шмат рэцэптаў прыгатавання гэтай стравы. Той, што хачу вам прапанаваць вышукала ў мястэчку Адэльск, што на Гарадзеншчыне. Капыткі добрая страва як самастойная з разнастайнымі соусамі, заскварай з цыбуляй так і ў выглядзе гарніру да мяса.

Інгрыдыенты:

  • 1 кг бульбы
  • 250 г бульбянога крухмалу
  • 3 яйкі
  • Каля 50 г солі
  • Чырвоны востры перац па смаку

Як гатаваць:

Зварыць бульбу ў мундзірах, гарачую пачысціць і добра стаўчы, каб не было камячкоў, дадаць яйкі, перамяшаць, дадаць шчопаць вострага  чырвонага перцу, крухмал, перамяшаць, скачаць клёцку і уткнуць у сярэдзіну пальцам, бо капытцы мелі сваю назву менавіта з-за гэтай дзіркі. Закіпяціць ваду, пасаліць яе і варыць у ёй  капытцы 10-15 хв.

Падаваць са смятанай або цыбуляй, падсмажанымі на сале або з грыбным соусам.

Грыбны соус

Інгрыдыенты:

  • 1 ст лыжка масла
  • 1 ст лыжка мукі
  • Соль
  • 5-8 грыбоў
  • 1 шклянка смятаны
  • 3-4 жаўткі
  • 1-2 цыбуліны

Як гатаваць:

Растапіць лыжку масла, падсмажыць у ім муку, развесці грыбным адварам з цыбуляй, пакласці некалькі лыжак смятаны, закіпяціць. Узбіць з жаўткамі, нагрэць і заліць страву з круп, бульбяныя катлеты ці штосьці іншае.

Можна дадаць да соуса некалькі дробна нарэзаных грыбкоў.

141
Тэги:
беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі (52)