Гарбузы

Кухня нашых продкаў: вучымся выбіраць і гатаваць гарбуз

67
(абноўлена 10:24 16.09.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае, чаму бутэлька з гарбузовым алеем у даўніну каштавала як залаты пярсцёнак і вучыць гатаваць пірог, бліны і аладкі.

Восеньскі каляндар імкліва гартае старонкі дзён і вось ужо час спажываць і нарыхтоўваць  багаты ўраджай разнастайнай агародніны. Вандруючы па Беларусі ў верасні, не магчыма не заўважыць на вясковых агародах жоўтыя гарбузы. Асабліва шмат іх вырошчваюць на поўдні краіны, дзе мяккі клімат спрыяе росту гэтай ураджайнай цеплалюбівай культуры.

Спелыя гарбузы пачынаюць прыбіраць з поля, каб паспець зрабіць гэта да маразоў. Гаспадары ўхвальна аглядаюць гэты скарб і сочаць за надвор’ем, каб не прапусціць першыя прымаразкі, якія маглі б пашкодзіць гародніну. У сухіх, добра праветрываемых памяшканнях гарбузы могуць захоўвацца да новага ўраджаю. Гэта акалічнасць робіць гарбузы, поўныя каштоўных вітамінаў і мікраэлементаў, незаменнымі ў сістэме харчавання не толькі людзей, але і хатніх жывёл.

У народзе гарбузы заўсёды атаясамліваліся з пачуццём сытасці і здароўя. Можа таму з нейкай асаблівай умільнасцю гарбуз параўноўваюць дагледжанымі, сытымі дзецьмі: "Адзін радзіўся Юзік, і той — як гарбузік ", "Вырасці, бы гарбуз на агародзе". Каб хата поўнілася здаровымі, "кругленькімі" дзеткамі маладым на вяселлі зычылі: "Дару гузікі, каб дзеці былі, як гарбузікі". Пра нешта круглае і вялікае ў народзе казалі— круглае, як гарбуз: свіння, як гарбуз, картопля, як гарбуз, жывот, галава як гарбуз і іншае. Пра чалавека з вялікім жыватом і шырокім тварам насмешліва заўважалі: "Жывот, як гарбуз, а морда, як рэшата".

Як правільна выбраць гарбуз   

Пра выбары гарбуза варта арыентавацца на форму, памер, колер звонку і колер мякаці, вагу, смак. Калі патрэбны семкі, то выбіраюць вялікі і круглы гарбуз ярка аранжавага колеру. Такія гарбузы лічыцца кармавымі. Для выкарыстання ў кулінарыі выбіраюць доўгія і яркія плады, ў якіх мала насення, а мякаць больш далікатнаяі салодкая. Галоўнае гарбуз павінен быць пругкім і цяжкім. Калі гарбуз не выспеў ён будзе без смаку, а мякаць пераспелага будзе валакністай. Хвосцік спелага гарбуза цёмны і сухі.

Тыква
© Pixabay
Добры гарбуз павінен быць ярка аранжавага колеру

Чым гарбуз меньшы, тым ён саладзейшы і менш валакністы, таму лепш купляць гарбуз ад трох да пяці кілаграмаў.         

Мякаць павінна быць пругкая, плотная, мясістая, ярка аранжавага колеру з далікатным і салодкім смакам. Самы смачны гарбуз – малады. У такога скурку можна не абразаць. Каб праверыць "узрост" гарбуза дастаткова падрапаць паверхню гарбуза пазногцем. Калі на скурцы застанецца след, а пад пазногцем не баліць, то гарбуз малады.

Пажадана, каб колер у гарбуза быў раўнамерны, без зялёных плям.

Больш за ўсё мякаці ў мускатным гарбузе. Самы салодкі гарбуз – арэхавы, ён падобны да вялікай ігрушы.

Як выкарыстоўваць гарбуз

Гарбузы выкарыстоўваюць не толькі для прыгатавання смачных страў.  Са старажытнасці вядома, што сокам, семкамі, мякаццю гарбуза і асабліва алеем можна эфектыўна лячыцца.

Гарбузовы алей лічыцца самым дарагім сярод іншых алеяў у свеце. Гэта абумоўлена яго каштоўным складам і чароўным уздзеяннем на арганізм чалавека пры яго рэгулярным ужыванні у ежу.  У Сярэднявеччы маленькая бутэлечка алею каштавала як залаты пярсцёнак. У Еўропе яго называлі "чорным золатам" з-за цёмна-карычневага або цёмна-зялёнага колеру.

Захоўваць і набываць такі алей варта толькі ў бутэльках з цёмнага шкла, а падчас выкарыстання яго трэба трымаць у халадзільніку не больш за месяц.

На гарбузовым алеі нельга смажыць. Яго выкарыстоўваюць толькі для запраўкі страў.

У народзе лічаць, што той, хто рэгулярна ўжывае ў ежу гарбуз, доўгі час захоўвае маладосць, здароўе, актыўнасць і даўгалецце. Стравы з гарбуза паляпшаюць абмен рэчываў, умацоўваюць імунітэт, лечаць хваробы сэрца і сасудаў, хваробы страўніка, нырак і моча-палавой сістэмы. Гарбузом у народнай медыцыне лечаць прастуды, хворыя суставы, варыкоз, цукровы дыябет і іншыя хваробы. Прыгажуні выкарыстоўваюць гарбуз для пахудзення і касметычных працэдур.

Трэба ведаць, што пры ўжыванні сырога гарбуза і сока з яго існуюць пэўныя супрацьпаказанні: гастрыт з паніжанай кіслотнасцю, язва страўніка і дванаццаціперстнай кішкі, цяжкая форма дыябету.

Што прыгатаваць з гарбуза

У беларускай народнай кухні назапашана немала цікавых рэцэптаў страў з гарбуза. Вось некалькі рэцэптаў сабраных у вёсках Капыльскага раёну Мінскай вобласці.

Бліны з гарбуза

Інгрыдыенты:

  • 500-700 г бульбы
  • 500-700 г гарбуза
  • 0,5 чайнай лыжкі соды
  • 1-2 яйкі
  • 50 г манкі
  • 50 г алею
  • Соль па смаку

Як гатаваць:

Нацерці на тарку бульбу і гарбуз, дадаць яйцо, соду, соль і манку, перамяшаць і выпякаць бліны на патэльні.

Гигантскую тыкву вырастил дачник из Гродно
© Sputnik / Инна Гришук
Вось такія вялізныя гарбузы вырошчваюць на поўдні Беларусі

Аладкі з гарбуза па-Семежаўску

Інгрыдыенты:

  • 500 г гарбуза
  • 2 яйкі
  • 2 ст лыжкі цукру
  • Мука
  • Тлушч 100-150 г
  • Соль па смаку

Як гатаваць:

Гарбуз абабраць і ачысціць ад семак, мякаць старкаваць на бульбяную тарку, у  старкаваную масу дадаць яйкі, соль, муку ў такой колькасці, каб цеста павольна сцякала з лыжкі, і добра перамяшаць. Разагрэць на патэльні тлушч і выпякаць аладкі з абодвух бакоў да ўтварэння залацістай скарынкі. Прыгатаваныя аладкі перакласці ў талерку і пасыпаць цукрам. Ядуць з салодкім малаком або вяршкамі.

Беларускія кавуны
© Sputnik Альфрэд Мікус
Выкарыстоўваюць гарбузы і для стварэння восеньскіх кампазіцый

Гарбузовы пірог па-Лоцвінску

Інгрыдыенты:

  • 4 яйкі
  • 1 шклянка цукру
  • 1 шклянка смятаны
  • 1 шклянка мукі
  • 0,5 чайнай лыжкі соды
  • 2 шклянкі гарбузовай масы
  • 50 г сметанковага масла
  • Соль па смаку

Як гатаваць:

Узбіць яйкі з цукрам, дадаць туды смятану, буйна пацёрты гарбуз, соду, соль па смаку, муку. Перамяшаць і выліць у форму, змазаную маслам. Выпякаць пры тэмпературы 180 градусаў 20-30 хвілін.

67
Тэги:
беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі (65)

"Сам сабе гаспадар": сялянка пра плюсы вясковага жыцця - відэа

35
(абноўлена 14:30 15.10.2020)
А вы ведаеце, што існуе Дзень сельскай жанчыны? Гэтае свята ААН афіцыйна зацвердзіла 13 гадоў таму. Шырокага распаўсюджвання яно так і не атрымала, затое стала падставай нагадаць пра сельскіх жыхарак. Глядзіце відэа Sputnik аб простых радасцях жыцця за МКАДам.

Ала Арсянюк прамяняла гарадскі побыт на жыццё вясковае. Жанчына жыве і працуе ў аграгарадку Бальшавік ужо 30 гадоў і ў сталіцу вяртацца не збіраецца.

"Я жыла ў Мінску, на вуліцы Ангарскай, потым у вучылішчы, на другім курсе мама абмяняла кватэру і мы пераехалі сюды ў аграгарадок Бальшавік. Потым я выйшла замуж, мужу далі ўчастак, пабудаваліся і сталі тут жыць", - распавядае Ала аб тым як перабралася ў сельскую мясцовасць.

Жанчына працуе маляром на птушкафабрыцы, у стройцэху, прыводзіць у парадак птушнікі. А дома Ала Іванаўна сама даглядае жыўнасць - трымае курэй і індакачак.

Кожны дзень сялянкі пачынаецца з першымі пеўнямі, а замест фітнесу - абыход агарода і кармленне гаспадаркі. На стале жанчыны ўсё з уласных дваццаці сотак. У гэтую пару, Але яшчэ трэба сабраць ураджай: капусту, моркву і вінаград.

На падворку Але Арсянюк дапамагаюць сыны і мама, а галоўны кантралёр у побыце - кот Вугольчык, нават жарка катлет праходзіць пад яго "наглядам".

Рэдкія паездкі па справах у Мінск прыносяць радасць, але толькі эстэтычную, калі Ала ездзіць у сталіцу заўсёды любуецца краявідамі і вячэрнімі агнямі. Але адзначае, што пасля такіх паездак баліць галава, спасылаючыся на загазаванасць.

Вечарамі Ала ходзіць не па праспектах, а па вуліцах ужо роднага Бальшавіка, але гарадскім сяброўкам не зайздросціць. Жыццё ўдалечыні ад мегаполіса вясковая жыхарка лічыць плюсам - агарод і свой дом, прадукты ўласнай вытворчасці і наогул сама сабе гаспадыня.

35
Тэги:
вёска
Морква - галоўны інгрыдыент класічнага цымесу

Цымес: як гатаваць незвычайны дысерт і чаму на Беларусі ў яго дадаюць мяса

123
(абноўлена 17:25 16.10.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская вучыць гатаваць унікальную страву, якая знаходзіцца ў спісе нематэрыяльных каштоўнасцяў Беларусі.

Калісьці яўрэйскае насельніцтва складала большую палову беларускіх мястэчак. Багатая культура гэтага народа працяглы час узбагачала побытавую і духоўную культуру беларусаў. У беларускай мове ўжо грунтоўна абаснаваліся такія словы як "вэрхал", "кагал" і "цымус". Тое ж можна казаць і пра кухню – на Беларусі здаўна ласуюцца фаршыраваным шчупаком, фаршмакам, паштэтамі, сакавітымі катлетамі і бульбяной бабкай, якая з’яўляецца роднай сястрой яўрэйскага кугеля.

Яўрэйская кухня - найстаражытнейшая ў свеце -  на землях Беларусі ўвабрала ў сябе лепшы вопыт нямецкай і польскай харчовай культуры і значна паўплывала на традыцыі харчавання беларусаў. Многія яўрэйскія стравы беларусы лічаць натуральна сваімі. Напрыклад, усімі любімыя дранікі.

Магчыма прычынай такой папулярнасці страў яўрэйскай кухні за апошнія сто гадоў хаваецца ў паступовым паглынанні беларускай вёскі горадам. У сувязі са зменамі ладу жыцця спосабы прыгатавання ў печы адышлі на другі план, застаўшыся ў вёсцы, а ў гарадах і мястэчках запанавала пліта. Прастата і хуткасць прыгатавання, а таксама прыстасаванасць страў для прыгатавання на пліце і спрыяла шырокаму распаўсюджанню яўрэйскіх страў як на кухнях хатніх гаспадынь, так і ва ўстановах грамадскага харчавання.

Нават спосабы гарачай апрацоўкі прадуктаў у яўрэйскай кулінарыі прыйшліся дарэчы: прыпусканне, адварванне, слабае тушэнне з дадаткам вады і абавязкова не ў духоўцы а на пліце.   

Калі казаць пра пэўныя стравы, то для яўрэяў любімыя першыя стравы – гэта мясныя і курыныя булёны з грэнкамі, прафітролямі, падсмажанай локшынай. З другіх страў перавага аддаецца фаршыраванай рыбе і гусіным шыйкам, а таксама рулетам, тэфлэлям і кнэдлям. Што тычыцца дэсертаў, то тут безумоўным каралём з’яўляецца цымес.

Цымес – гэта святочны дэсерт, які спалучае ў сабе моркву і сухафрукты з дадаткам якой-небудзь заправы. Для гэтага могуць выкарыстоўвацца яйкі з мукой або мука з маслам і нават не вельмі густая манная каша.

Класічны цымес  

Інгрыдыенты:

  • 5 морквін
  • 300 гр чарнасліву
  • 100 гр разынак
  • 120 гр меду
  • 30 гр алею
  • Арэхі і соль па смаку

Як гатаваць

Чарнасліў і разынкі без костачак памыць і намачыць, каб сталі мяккімі. Моркву нарэзаць паўкольцамі, дадаць крыху алею і тушыць на малым агні. Праз 10 хвілін дадаць соль і мёд, тушыць яшчэ 5 хвілін. Здрабніць сухафрукты, засыпаць іх у моркву і дадаць алей, перамяшаць. Перад падачай на сто страву можна пасыпаць арэхамі.

Вишневое варенье с орехами
© Sputnik Людмила Янковская
Арэхі дадаюць страве пікантны смак

Цымес часта выкарыстоўвалі як "антрэмэ", што ў перакладзе з французскай мовы азначае страву, якую падаюць паміж галоўнымі або перад дэсертам. У рускай кухні гэта пірагі, якія падаваліся паміж баршчом і смажанкай, ў французскай – сыры, якія падавалі на прыканцы абеда, перад фруктовым дэсертам. Мэта антрэмэ -  нейтралізаваць смак папярэдняй стравы для лепшага ўспрымання смаку наступнай. 

Але ў некаторых мясцінах цымес гатуюць інакш. Напрыклад, у мястэчку Адэльск Гродзенскай вобласці, у спісе інгрыдыентаў да цымеса абавязкова ёсць мяса. Цікава, што сяляне Віцебшчыны страву не ацанілі, нават лічылі яе брыдкай і таму не гатавалі.

Нязвыкласць для вясковага густу спалучэння ў адной страве салодкага і мяснога не давала магчымасці распаўсюджвання стравы ў асяродку простанароддзя. Інакш да такога цымусу ставіліся ў мястэчках. У Адэльску яе працягваюць гатаваць і зараз, нават адмыслова вырошваюць бручку. Гэтая агародніна па смаку нагадвае нешта сярэдняе паміж рэпай і капустай.

Брюква
Бручка

Дзякуючы сваёй унікальнасці адэльскі цымес атрымаў ачэснае месца ў Спісе нематэрыяльных каштоўнасцяў Беларусі.

Адэльскі цымус з бручкай

Інгрыдыенты:

  • 1 кг бульбы
  • 0,5 кг свініны (грудзінка або шыя)
  • 300 гр  бручкі
  • 2-3 сярэднія морквы
  • 200 гр цыбулі
  • 0,5л вады
  • 1 дэсертная лыжка солі на ёмістасцьу 3 л
  • 1 чайная лыжка сумесі спецый: лаўровы ліст, перац, каляндра, кроп, кмен

Як гатаваць:

Падрыхтаваць карняплоды, памыць і пачысціць. Бульбу парэзаць на чатыры часткі, бручку і моркву пакрышыць кубікамі, цыбулю парэзаць вельмі дробна. Усё перамяшаць і засыпаць у гаршчок. Мяса нарэзаць сярэднімі кавалкамі і ўкласці ў агародніну, пасаліць, дадаць спецыі, заліць вадой і паставіць тушыць у печ або духоўку на малым агні на 2 гадзіны. Калі страва добра ўтушыцца, патаўчы  агародніну ў кашу. Пры жаданні ў гатовую страву дадавалі крышаны зялёны кроп і пер’е цыбулі. Елі ў прыкуску з салёнымі агуркамі.

123
Тэги:
Нацыянальная кухня, Ларыса Мятлеўская
Расппрацоўка вакцыны ад каронавіруса

Больш за 80 мутацый каронавіруса выявілі расійскія навукоўцы

0
(абноўлена 16:09 21.10.2020)
У навуковым цэнтры "Вектар" распавялі, як выяўленыя мутацыі ўплываюць на эфектыўнасць вакцыны ад COVID-19.

МІНСК, 21 кас - Sputnik. Пра тое, што расійскі навуковы цэнтр "Вектар" выявіў больш за 80 мутацый каронавіруса, заявіў яго дырэктар цэнтра Рынат Максюта. Паводле яго слоў, ні адна з гэтых мутацый не аказвае істотнага ўплыву на эфектыўнасць вакцыны ад COVID-19.

"У цяперашні час больш за 80 неклеатыдных замен намі былі выяўлены, якія не фігуруюць у міжнародных базах дадзеных, але гэтыя змены не крытычныя і не ўплываюць на эфектыўнасць распрацаванай пептыднай вакцыны", - сказаў Максюта на пасяджэнні дыскусійнага клуба "Валдай".

Нагадаем, Уладзімір Пуцін на мінулым тыдні абвясціў аб рэгістрацыі яшчэ адной расійскай вакцыны ад каронавіруса. Прэпарат распрацаваў дзяржаўны навуковы цэнтр "Вектар", гэта ўжо другая вакцына ад COVID-19. Яна атрымала назву "ЭпіВакКарона". Пострэгістрацыйныя даследаванні могуць пачацца ў лістападзе, тады ж частка вакцыны могуць запусціць у грамадзянскі абарот.

Першым зарэгістраваным прэпаратам ад COVID-19 у свеце стала вакцына "Спутник V", распрацаваная НДЦМ імя Н.Ф. Гамалеі. У жніўні яна атрымала пасведчанне аб рэгістрацыі. Зараз клінічныя выпрабаванні праводзяцца ў тым ліку ў Беларусі, Венесуэле і ААЭ.

0
Тэги:
каронавірус
Тэмы:
Каронавірус COVID-19