Блін са скабкамі на Масленіцу

Масленічныя гульні моладзі або самы час для вяселляў

40
(абноўлена 09:01 13.03.2021)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра зімовы мясаед і раскрывае сакрэты моладзевых гулянак.

Нашы продкі лічылі, што чалавеку, які дрэнна і сумна правёў Масленіцу, не будзе шанцаваць на працягу ўсяго года. У народзе тыдзень, на якім сустракаюць гэта свята, называюць Мясаедам. Мясаед – перыяд часу, калі ўжываецца мясная і малочная ежа. Мясаеды бываюць у кожную пару года, але зімовы Мясаед – асаблівы!

Рыхтуючыся да мясапуснай суботы разважала, што прыгатаваць да святочнай вячэры. Справа сур'ёзная, будзем памінаць дзядоў і баб, і ўсіх, каго няма. У размове з мамай гаворка зайшла аб Мясаедзе і раптам яна ўсміхнулася і заспявала:

"Хутка, хутка мясаед, я паеду ў сельсавет.
У сельсавеце разбяруць, ухажорчыка дадуць!"
Дубровенскія бліны на Масленіцу
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Дубровенскія бліны на Масленіцу

Ды гэта ж бабуліна прыпеўка часоў калектывізацыі! Пацешна, парадкі новыя, а памяць аб народных традыцыях – стойкая, жывая.

Калісьці ад Каляд да Масленіцы быў самы спрыяльны час для вяселляў. Па першае, яшчэ не ўсе прыпасы з’едзеныя і ёсць што падаць на стол, а па другое, як пачнуцца звыклыя земляробчыя клопаты – будзе не да гулянак. Чакай тады восені, калі збяруць ураджай, а птушка і скаціна нагуляе тлушчу на свежай траўцы. Вось чаму яшчэ якіх гадоў з восемдзесят таму так важна было ўзяць шлюб менавіта ў зімовы Мясаед. Хоць сабе і з дапамогай сельсавета!

Ад старажытнасці і да сёння Масленіца – любімае народнае свята. Такі своеасаблівы антыдэпрэсант супраць існавання ва ўмовах цемры і халадэчы, калі толькі і забава, што схадзіць да суседкі "на сяло". А на Масленіцы, што ні дзень, то свята. Весяліцца трэба так, каб было ўсім чуваць. Не дарма ж у народзе казалі: "Якая ж гэта Масленіца, калі яе ніхто не чуе"! Вось і весяліліся ад душы паколькі ў межах народных традыцый можна было максімальна разняволіцца.

Бабскія розбрыкі на Масленку
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Бабскія розбрыкі на Масленку

Гуляюць усе: ходзяць адзін да аднаго ў госці, цешча афіцыйна любіць зяця, зяць частуе цешчу, бабы, намазаўшы шчокі бураком, а бровы ў сажу, куляюць у снег дагары нагамі трапіўшагася ім на сваю бяду мужычка, дзеўкі робяць набегі на хату сяброўкі-маладзіцы і трасуць яе падушкі, а тая мусіць адкупацца ад іх пачастункамі, пасля ўсе разам катаюцца на санках, бабы з’язджаюць з гары на пралках і вераць, што з гэтага будзе дужа добры лён, мужыкі катаюць жонак на санях і дораць ім падарункі… І ад усяго гэтага ў паветры зашкальвае каханнем. І ўсё гэта звязана з жаданнем наблізіць вясну з яе вечным адраджэннем плодных сіл зямлі, забяспечыць багаты ўраджай і дабрабыт у гаспадарцы. Вось такая яна Масленка.

А што ж моладзь? У моладзі свае задачы і звязаныя з імі забавы.

"Любіў хлопец дзеўку…"

Ёсць думка, што ў мінулым дзяцей жанілі бацькі, не прыслухоўваючыся да іх пажаданняў у выбары сабе пары. У большасці выпадкаў так і было, бо каханне лічылася не галоўнай падставай для жаніцьбы. Словы з народнай песні яскрава сведчаць аб гэтым: "Любіў хлопец дзеўку, любіў ды не ўзяў".

І ўсё ж бацькі былі не супраць, каб дзеці мелі магчымасць знаёміцца, сябраваць. Дарэчы для гэтага ў тагачаснай вясковай моладзі было не мала магчымасцей для знаёмства і збліжэння. Гэтаму садзейнічала ўся сістэма каляндарных святаў і абрадаў, якія былі той самай нагодай для сустрэч. Праз традыцыйныя нормы паводзін у нязмушаных абставінах хлопцы і дзяўчаты выяўлялі свае сімпатыі і антыпатыі.

Масленіца, якая звычайна адбывалася ў прадвесні, была поўная рамантычных адносін. Але моладзь сустракалася не толькі падчас абрадавых дзей і гулянняў. Таксама выглядалі жаніхоў і нявест у царкве, на базары, на вечарынках (попрадкі, вячоркі) у час сумеснай працы на талоках.

Паводле народнага меркавання, выгадным жаніхом лічыўся працавіты, спакойны, "няп’юшчы" хлопец з заможнай сям’і. Выгаднай нявестай – працавітая, здаровая дзяўчына, за якую давалі багатае прыданае: новую хату, грошы, карову, каня, пчол, зямлю.

Каб усё нарэшце склалася найлепшым чынам над складаннем лёсу працавалі ўсе: бацькі, самі маладыя, сваякі, запрошаныя сваты, аднавяскоўцы.

"А ты ж маладзенькі не скупіся, за калодачку расплаціся!"

Перадвясельныя гульні моладзі ў Масленіцу

Калодка.

Як масленічная забава некаторыя з гэтых старажытных гульняў працягваюць сваё існаванне ў  святочных праграмах і цяпер. Найбольш папулярная гульня "калодка".  Калодка не столькі гульня, колькі своеасаблівы знак – напамін усім хлопцам і дзеўкам, якія адкладаюць шлюб у доўгую скрыню, паспяшацца з жаніцьбай, замужжам.

Перад запальваннем вогнішча на Масленку
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Перад запальваннем вогнішча на Масленку

Гульня заўсёды суправаджаецца жартоўнымі прыпеўкамі любоўна-шлюбнага характару. Так у Хоцімскім раёне можна было пачуць:

"А ты Масленіца – белы сыр,
А хто не жаніўся – сукін сын.
А хто ажаніўся – зыдавіўся,

А хто замуж пайшоў, тэй с ума сыйшоў".

Існавала калодка "ад дзевак" і калодка "ад хлопцаў". На Магілёўшчыне калодка "ад дзевак" уяўляла сабой кавалак нятоўстага дрэва ў 30-40 см даўжынёй, упрыгожаны стужкамі і кветкамі з рознакаляровай паперы. Падчас гульні нежанатаму хлопцу знянацку навешвалі на шыю або прымацоўвалі да нагі драўляную калодку. Цягай яе пасля, пакуль не адкупішся ад вясёлай і несуцішнай дзявоцкай і нават жаночай кампаніі. Да нядаўняга часу ў Чавускім раёне дагэтуль памятаюць гэты масленічны звычай:

"На Масленіцу хлопцам, каторыя ня жэнюцца і ўжэ ў гадах, дзеўкі калодку чапляюць на шыю. Збяруцца пяць-шэсць, здолеюць хлопца і прывяжуць калодку. А ён тады ўжо адкупляіцца".

Калодка "ад хлопцаў" іншая. У Шклоўскім раёне рабілі так:

"На Масленку весела было. Хлопцы цягалі калодку – бервяно вялікае. Украсяць бутылку цвятамі з бумагі, кругом абараначкаў нацапляюць і ленту, а адзін хлопіц абаранкі цераз плячо надзеніць, і ў хату ідуць да дзеўкі. А бервяно нясуць чалавек сем. Бервяно ў парозе кінуць, бутылку на стол, і бацька той дзеўкі, к каму прышлі, знаіць, што дзелаць: закуску на стол, шчэ й гарэлкі, а тады гуляюць, песні пяюць. А як пачастунка не даш, бервяно кінуць у хаце – выцягвай як хочаш сам".

Дарэчы, гадоў сто таму на кірмашах Віцебшчыны маглі прыспешыць і незгаворлівых нявест. Як? Ды вельмі проста. У натоўпе, непрыкметна прышпільвалі да спадніцы ганарліўкі  сапраўднага салёнага селядца проста з бочкі! Вось такія забавы.

Выкраданне лялькі.

З кавалка тканіны рабілася лялька і ставілася на двары ў хлопца. Потым дзеўкі кралі яе і неслі ў двор дзяўчыны, якую кахаў хлопец. Гэта азначала, што хутка паміж імі павінна быць вяселле.

Цягаць доўбню*.

Дзяўчаты выкрадалі доўбню з той хаты, дзе жыў нежанаты  хлопец. Прывязвалі да яе абору (шнур ад лапця) і цягнулі па зямлі ў суседнюю вёску.  Іншы раз чаплялі да воза. Калі хлопцы заўважалі, то стараліся выхапіць доўбню ад выкрадальніц.

Лічылася, што хлопец паедзе сватацца ў тую вёску, дзе знаходзіцца доўбня.

Група дзяўчат выкрадала на чыім-небудзь двары доўбню, абносіла яе вакол вёскі і накіроўвалася ў суседнюю. Там яны яе хавалі.

Гэта рабілася для таго, каб у суседняй вёсцы дзяўчаты сядзелі як доўбні, а іх хутка ўзялі добрыя хлопцы.

Але пакінем у баку чытаць аб сямейнах-любоўных клопатах моладзі і ўспомнім, што час падысці да стала, на якім красуюцца жоўценькія і круглыя блінцы. Яны так нагадваюць цёплае вясновае сонейка!

Несумнай вам Масленкі, сябры!

*Доўбня – гэта спецыяльнае метровае паленка, з аднаго боку патончанае для зручнасці трымання ў руках. Яе выкарыстоўваюць пры колцы тоўстых дроў, б’ючы па абуху сякеры.

40
Тэги:
Ларыса Мятлеўская, этнограф, Вяселле, моладзь, Гульні
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (109)

Незвычайны планетарый працуе на борце самалёта - відэа

175
(абноўлена 10:09 30.03.2021)
Незвычайны рэйс StarFlyer адпраўляе пасажыраў "у космас". У Японіі функцыянуе першы ў свеце планетарый, дзе зорнае неба адлюстроўваецца на паверхнях салона самалёта. Глядзіце на відэа, як праходзіць прадстаўленне ў кіламетрах над зямлёй.

Дзясяткі пасажыраў выстройваюцца ў чэргі, каб атрымаць доступ да самалёта StarFlyer з унікальнай здольнасцю прайграваць зорнае неба.

У аэрапорце японскага горада Кітакюсю працуе першы ў свеце лятаючы планетарый. На борце самалёта ўстаноўлена шэсць праектараў, здольных праецыраваць па мільёне зорак кожны.

Абсталяванне размешчана ўздоўж праходу, каб стварыць праекцыю зорнага неба на паверхнях салона, якое, як сцвярджаюць прадстаўнікоў авіякампаніі, па якасці малюнка параўнальна з вялікімі мадэлямі, што выкарыстоўваюцца ў стацыянарных планетарыях.

Падчас першага палёту пасажыры фатаграфавалі праекцыю зорнага неба на столі салона, а таксама слухалі тлумачэнні і каментары распрацоўніка і стваральніка незвычайнага планетарыя Такаюкі Ахіры.

Пасажыр Міа Ікеда па завяршэнні 30-хвіліннага прадстаўлення сказала, што была вельмі ўражаная і нібы "пабывала ў космасе".

Паведамляецца, што на вышыні некалькіх кіламетраў над зямлёй асвятленне ў салоне падчас працы планетарыя цямнейшае, чым падчас звычайных палётаў, таму пасажыры могуць атрымліваць асалоду ад відаў зорнага неба ў камфортнай абстаноўцы.

У 1998 годзе MEGASTAR стала першай у свеце кампаніяй, якая выпусціла на рынак прылада для дэманстрацыі праекцыі Млечнага Шляху як групы зорак агульнай колькасцю больш за мільён.

Глядзіце таксама:

175
Тэги:
Космас, пасажыр, відэа, самалёт, планетарый, Японія

Астраномы выявілі ў атмасферы Венеры фасфін. Што гэта значыць - відэа

42
(абноўлена 12:03 27.03.2021)
У кіслотных аблоках Венеры знайшлі намёкі на жыццё - навукоўцы выявілі ў атмасферы планеты газ фасфін. Ён хоць і атрутны, але з'яўляецца маркерам наяўнасці жыцця.

Навукоўцы выявілі малекулу фасфіна ў атмасферы Венеры, што павышае верагоднасць таго, што асноўныя формы жыцця могуць хавацца прама над паверхняй планеты.

На роліку, апублікаваным на сайце Еўрапейскай паўднёвай абсерваторыі, відаць планета, што верціцца па арбіце, а таксама падпісаныя тлумачэнні да вынікаў.

Навукоўцы апублікавалі даследаванне ў часопісе Nature Astronomy. Аўтары не сцвярджаюць, што фасфін - надзейны доказ наяўнасці жыцця. На іх думку, гэта кажа пра невядомыя геалагічныя або хімічныя працэсы на планеце.

Адкрыццё было зроблена з дапамогай магутных тэлескопаў, яго вынікі выкладзеныя ў адкрыты доступ, што дазваляе іншым навукоўцам ацэньваць і аспрэчваць атрыманыя дадзеныя.

Венера - другая планета ад Сонца - падобная на Зямлю сваімі памерамі, масай, арбітальнай хуткасцю. Аднак умовы на Венеры непрыдатныя для жыцця чалавека. Сярэдняя тэмпература на яе паверхні складае прыкладна +462°С, планету акружае шчыльная газавая абалонка, якая складаецца ў асноўным з вуглякіслага газу і азоту. У атмасферы знаходзіцца шмат злучэнняў серы і практычна адсутнічаюць вадзяная пара і кісларод.

Глядзіце таксама:

42
Тэги:
відэа, фасфін, Венера, атмасфера, астраномы, Космас
Які сёння дзень: 13 красавіка

Які сёння дзень: 13 красавіка 2021 года

0
(абноўлена 17:32 12.04.2021)
Гэты дзень з'яўляецца сто трэцім па грыгарыянскім календары, да канца года засталося 262 дні.

Якія яшчэ падзеі адбыліся 13 красавіка і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 13 красавіка

  • У 1991 годзе былі ўтвораны Мінска-Магілёўская каталіцкая архідыяцэзія і Гродзенская дыяцэзія.
  • У 1992 годзе Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Італіяй.

Хто нарадзіўся 13 красавіка

  • 1966 год: Юрась Барысевіч, беларускі эсэіст, перакладчык і мастак.

Таксама сёння нарадзіліся самы вядомы ўдзельнік Парахавой змовы Гай Фокс і рускі паэт Дзям'ян Бедны.

13 красавіка ў народным календары

Сёння праваслаўныя вернікі шануюць памяць вялебнага Іпація Цудатворца, які быў вядомы цудамі ацалення сляпых і хворых. Акрамя таго, Іпацію моляцца цяжарныя жанчыны і тыя, хто марыць пра дзіця.

У даўніну ў гэты дзень расчышчалі месца пад ворыва, высякалі лес, палілі галінкі і лісце і на гэтым месцы сеялі зерне.

Калі 13 красавіка цёпла і сонечна, лета будзе цёплым. Нізкія аблокі прадвяшчаюць хуткае пахаладанне.

0
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень
Тэмы:
Які сёння дзень: каляндар знакавых падзей