Падзямелля Сеньёра: у сакрэтным бункеры пасялілі прывідаў

Падзямеллі "Сеньёра": у сакрэтным бункеры пасялілі прывідаў

24
(абноўлена 14:22 15.05.2019)
У Беларусі арганізавалі экскурсіі ў сакрэтны падземны бункер - адзін з пяці камандных пунктаў ВПС, пабудаваных на тэрыторыі былога Савецкага Саюза.

Да нядаўняга часу не ўсе мясцовыя жыхары ведалі, што ў пары кіламетраў ад Шчучына знаходзіцца сакрэтны бункер. Падчас "халоднай вайны" адсюль мог быць дадзены сігнал аб запуску ядзерных ракет. Сёння пабываць тут можа кожны жадаючы. Карэспандэнт Sputnik Іна Грышук адправілася ў Шчучынскія падзямелли.

30 сутак поўнай аўтаноміі

Трапіць сюды лягчэй, чым можа здацца на першы погляд. Дастаткова ўвесці ў навігатар "Бункер-77".

Попасть в Бункер-77 помогут навигатор и указатели на подъезде к объекту
© Sputnik / Инна Гришук
Патрапіць у "Бункер-77" дапамогуць навігатар і паказальнікі на пад"ездзе да аб"екта

Апошнія 1,5 кіламетры перад аб'ектам - прасёлкавая дарога з дадатковымі паказальнікамі. Дарога ўпіраецца ў плот з калючым дротам. На варотах - чырвоная савецкая зорка. За імі - будынак КПП і чорны сабака на прывязі.

Бывший КПП переоборудовали под домик сторожа
© Sputnik / Инна Гришук
Былы КПП пераабсталявалі пад домік вартаўніка

"У нас экскурсія ідзе, ўжо трэцяя група за сёння, я вас правяду", - выходзіць насустрач вартаўнік.

Даведка Sputnik. Аб'ект пад назвай "Бункер-77" - запасны камандны пункт ваенна-паветраных сіл СССР, быў узведзены ў 1977 годзе. На ўвесь Савецкі Саюз было ўсяго пяць падобных аб'ектаў. На тры паверхі ён сыходзіць пад зямлю.

Яго плошча складае 941,1 квадратнага метра, а ўвесь комплекс размешчаны на плошчы прыкладна 8,5 гектараў. Аб'ект мог працягнуць функцыянаванне нават у выпадку нанясення непрамога ядзернага ўдару.

У выпадку ваенных дзеянняў менавіта з гэтага бункера павінна было ажыццяўляцца камандаванне 95-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіяй.

О временах холодной войны сейчас напоминает забор с колючей проволокой и ворота с красной звездой
© Sputnik / Инна Гришук
Пра часы халоднай вайны цяпер нагадвае плот з калючым дротам і вароты з чырвонай зоркай

Камандны пункт быў абсталяваны ўласным магутным камп'ютарам, які кантраляваў усю працу заглыбленага каманднага пункта (ЗКП), або электронна-вылічальнай машынай, як яго звалі ў савецкую эпоху. Бункер пад Шчучынам выходзіў на сувязь з пазыўным "Сеньёр".

Згодна з ваенным стандартам СССР, у выпадку пачатку ядзернай вайны савецкая армія павінна была альбо атрымаць верх у канфлікце, альбо загінуць на працягу 30 дзён. Менавіта столькі ў рэжыме поўнай аўтаномнасці мог праіснаваць бункер пад Шчучынам.

Бункер-77 полностью находится под землей, гора снаружи – это пять метров качественного бетона, объясняет сторож
© Sputnik / Инна Гришук
"Бункер-77" цалкам знаходзіцца пад зямлёй, гара звонку - гэта пяць метраў якаснага бетону, тлумачыць вартаўнік

Гэтую тэрыторыю вайскоўцы пакінулі 16 гадоў таму. 8 гектараў зямлі зараз пустуюць. Калі б не плот, аб наяўнасці падземнага горада складана было б здагадацца. Паміж дрэвамі - невялікія ўзгоркі, з якіх зачымсьці тырчаць трубы.

"Аб'ект немагчыма ўбачыць на карце, нават калі ведаеш яго дакладныя каардынаты. Мы спрабавалі з самалёта знайсці, таксама вельмі складана. Так добра яго замаскіравалі", - распавядае кіраўнік самага незвычайнага ў Беларусі музея, дырэктар турыстычнай кампаніі Ларыса Ваўчок і паказвае непрыкметны ўваход у галоўны аб'ект у засакрэчанай часці. Ён пафарбаваны ярка-зялёнай фарбай, побач працуе генератар.

За спиной экскурсовода Ларисы Волчек – металлические двухъярусные кровати, на которых отдыхали как простые солдаты, так и офицеры
© Sputnik / Инна Гришук
За спіной экскурсавода Ларысы Ваўчок - металічныя двух"ярусныя ложкі, на якіх адпачывалі як простыя салдаты, так і афіцэры

Пяць метраў якаснага бетону

Звонку бункер - проста вялікая горка. Побач яшчэ некалькі пагоркаў, толькі паменш. Паміж імі - зарослыя дарожкі, бярозы і старыя яблыні, вакол якіх дыван з гнілых леташніх пладоў.

"Бункер знаходзіцца пад зямлёй, а ўзвышэнні звонку - гэта пяць метраў якаснага бетону", - тлумачыць экскурсавод.

На стенах – когда-то секретные карты
© Sputnik / Инна Гришук
На сценах - калісьці сакрэтныя карты

Бункер будавалі ва ўмовах поўнай сакрэтнасьці, будаўніцтва вялося з 1974 па 1977 гады. Кажуць, што нават не выкарыстоўвалі пад'ёмныя краны, каб не прыцягваць лішняй увагі. Трываласць канструкцыі, здольнай вытрымаць нават прамы бомбавы ўдар, ствараюць масіўныя цюбінгі, такія, як цяпер выкарыстоўваюцца пры будаўніцтве метро.

Чаму для будаўніцтва сакрэтнага аб'екта была абраная менавіта пляцоўка пад Шчучынам, дакладна сказаць ніхто не можа. Хутчэй за ўсё, таму што побач праходзіла савецкая мяжа, а па суседстве размяшчаўся ваенны аэрадром.

Секретный бункер располагался недалеко от военного аэродрома, на котором были не только самолеты, но и ядерные ракеты
© Sputnik / Инна Гришук
Сакрэтны бункер размяшчаўся недалёка ад ваеннага аэрадрома, на якім былі не толькі самалёты, але і ядзерныя ракеты

"Ядзерныя ракеты стаялі ў Шчучыне на мясцовым аэрадроме, у бункера была прамая сувязь з ім. Па сігнале трывогі камандаванне бункера магло даць каманду на ўзлёт гэтых ракет", - дадае экскурсавод.

Паводле яе слоў, шчучынскі бункер не быў разлічаны на тое, што яго ў прынцыпе могуць бамбіць. Тут размяшчаўся абаронены камандны пункт ВПС. Ён быў старанна замаскіраваны, планавалася, што сюды і блізка нікога не падпусцяць.

Савецкі шарм

Сам бункер знаходзіцца за масіўнымі металічнымі дзвярыма. Усярэдзіне - больш за 50 розных памяшканняў і кабінетаў з загадкавымі абрэвіятурамі на дзвярах. І летам, і зімой тут захоўваецца пастаянная тэмпература - плюс 15 градусаў.

В бункере более 50 помещений, на некоторых дверях остались таблички с загадочными аббревиатурами
© Sputnik / Инна Гришук
У бункеры больш за 50 памяшканняў, на некаторых дзвярах засталіся шыльды з загадкавымі абрэвіятурамі

На другім паверсе знаходзяцца пакоі для адпачынку, сталовая, санвузел і службовыя кабінеты. На першым - розныя тэхнічныя памяшканні, медпункт і сэрца бункера - абаронены камандны пункт, або пункт кіравання. Гэта вялікі пакой, дзе кругласутачна дзяжурылі вайскоўцы - аналізавалі сітуацыю ў небе.

Насупраць камандзірскага стала пад столлю раней размяшчаліся радыёлакацыйныя планшэты, цяпер замест іх устаноўлены празрыстае шкло. Тут знаходзіцца немалая калекцыя савецкай тэхнікі - тэлефоны, розныя апараты, па якіх ваенныя перадавалі і атрымлівалі інфармацыю. Можна ўбачыць ларынгафонную гарнітуру савецкай пары і апараты, якія выкарыстоўваюць азбуку Морзэ, ваенны магнітафон, які запісваў гук не на магнітную стужку, а на дрот таўшчынёй з волас.

Среди экспонатов музея истории холодной войны – раритетная военная аппаратура тех лет
© Sputnik / Инна Гришук
Сярод экспанатаў музея гісторыі халоднай вайны - рарытэтная ваенная апаратура тых гадоў

На вялікім стале - скураныя тэчкі з паперамі, побач вісіць партфель, на сцяне - некалькі некалі сакрэтных карт, па суседстве - намёртва прыклееная аб'ява аб з'ездзе камуністаў у Берліне.

Вайскоўцы пакінулі "Бункер-77" у 2002 годзе. Большая частка абсталявання была вывезена. Захавалася частка мэблі, такіх-сякіх рэчаў, плакаты на сценах, а самае галоўнае - атмасфера і той самы савецкі шарм.

Вид на командный пункт управления, белая лента под потолком – копия длинной телеграммы Кэннана, состоящей из 8 тысяч слов и написанной в феврале 1946 года
© Sputnik / Инна Гришук
Від на камандны пункт кіравання. Белая стужка пад столлю - копія доўгай тэлеграмы Кэннана, якая складаецца з 8 тысяч слоў і напісана у лютым 1946 года

Праз 15 гадоў Шчучынскі райвыканкам вырашыў перадаць пустуючы аб'ект мясцовай турыстычнай фірме. Новы ўласнік прыняў рашэнне практычна нічога не мяняць. Толькі прыбралі смецце, а абстаноўку дапоўнілі некаторымі экспанатамі. Дзе аўтэнтычнымі, а дзе і бутафорскімі.

"Пра гэта бункеры мала інфармацыі. Усё, што мы расказваем, даводзілася збіраць літаральна па крупінках. Высветлілася, што пра "Бункер-77" ведаюць толькі рэдкія ваенныя гісторыкі, а людзі, якія тут служылі, неахвотна згаджаюцца распавядаць усе падрабязнасці", - адзначыла Ваўчок.

Детям предлагают примерить противогазы тех лет
© Sputnik / Инна Гришук
Дзецям прапануюць прымерыць супрацьгазы тых гадоў

Экскурсія па "Бункеру-77" доўжыцца не менш за гадзіну. Калі шмат пытанняў - можна і на тры гадзіны затрымацца. Прыязджаюць сюды і групы школьнікаў, і дарослыя. Сярод іх даволі шмат замежных турыстаў, былых вайскоўцаў. Экскурсавод шмат гадоў вывучала тэму, таму гатова адказваць на самыя складаныя пытанні, расказваць цікавыя факты не толькі пра бункер, але і пра гісторыю халоднай вайны.

Пры наведванні каманднага пункта дзецям прапануюць прымерыць супрацьгазы, якія музею падарыў адзін з першых наведвальнікаў.

Во время сна в бункере полагалось снимать лишь обувь и ремни, чтобы как можно быстрее собраться в случае тревоги
© Sputnik / Инна Гришук
Падчас сну ў бункеры належыла здымаць толькі абутак і рамяні, каб як мага хутчэй сабрацца ў выпадку трывогі

На другім паверсе можна ўбачыць дакладную копію пакою адпачынку. Тут стаяць жалезныя двух'ярусныя ложкі. На іх адпачывалі як простыя салдаты, так і афіцэры. Спалі ў вопратцы, здымаючы толькі абутак і рамяні, каб у любы момант хутка сабрацца па сігнале трывогі.

У выпадку трывогі 50 чалавек маглі жыць месяц

Захавалася і такое-сякое інжынернае абсталяванне. Як і ўсякі аб'ект, разлічаны на аўтаномнае існаванне, бункер быў забяспечаны ўсім неабходным - тут была помпавая станцыя, якая забяспечвала збудаванне тэхнічнай і пітной вадой, уласны размеркавальны шчыт, ёсць нават балоны з сутачным запасам паветра, на выпадак, калі зламаецца асноўная сістэма ачысткі. У выпадку паломкі або няспраўнасці якой-небудзь сістэмы спецыяльнае абсталяванне падавала сігнал трывогі.

Поступающий в бункер воздух проходил несколько ступеней очистки
© Sputnik / Инна Гришук
Паветра, якое паступае ў бункер, праходзіла некалькі прыступак ачысткі

"Гэта вельмі непрыемны гук. Ад яго некаторым нават хочацца выйсці вон. Мы яго не для ўсіх груп уключаем, толькі для больш моцных душой", - тлумачыць Ваўчок і дадае, што многія адчуваюць сябе ў падзямеллі і без трывожных сігналаў дыскамфортна - падземныя калідоры моцна прыгнятаюць.

Сейчас некоторые комнаты используются для квестов
© Sputnik / Инна Гришук
Зараз некаторыя пакоі выкарыстоўваюцца для квэстаў

У памяшканні мясцовай сталовай з антуражу - толькі вайсковы металічная посуд. На пытанне аб тым, як у невялікім пакойчыку маглі нармальна снедаць, абедаць і вячэраць дзясяткі чалавек, экскурсавод тлумачыць: "Харчавацца прыходзілі па чарзе". У звычайны час ежу прывозілі з горада, у вайскоўцаў было першае, другое і кампот. Калі ж па сігнале трывогі бункер закрываўся, асабісты склад пераходзіў на сухі паёк і гарбату. Тут захоўваўся запас ежы з разліку месяц аўтаномнага пражывання для 50 чалавек.

Питались военные тех лет исключительно из алюминиевой посуды
© Sputnik / Инна Гришук
Елі ваенныя тых гадоў выключна з алюмініевага посуду

Прывід лейтэнанта і падземны тунэль

Падчас экскурсіі турыстам расказваюць не толькі пра маштабы і опцыі былога ваеннага аб'екта. Каб школьнікі не сумавалі, у экскурсію дададзены некаторыя забаўляльныя элементы, напрыклад, байкі. Экскурсантам распавядаюць аб прывідзе лейтэнанта, які нібыта знік на тэрыторыі сакрэтнага аб'екта, і маленькай дзяўчынкі, якую таксама бачылі тут асабліва ўражлівыя.

Эта игрушка принадлежит девочке Алисе, местному привидению, которое вместе с пропавшим лейтенантом бродит по темным коридорам
© Sputnik / Инна Гришук
Гэтая цацка належыць дзяўчынцы Алісе, мясцоваму прывіду, які разам са зніклым лейтэнантам блукае па цёмных калідорах

Ёсць і яшчэ адна мясцовая байка, якая так і не знайшла пацверджання, пра тое, што з бункера выходзіла цэлая сетка падземных хадоў, якімі ён быў злучаны з аэрадромам і чыгуначнай станцыяй. Маўляў, па іх ваенныя маглі накіраваць пад зямлю вагоны з дэталямі самалётаў, сабраць іх у тунэлях, а затым у сабраным выглядзе даставіць на авіябазу.

"Бункер-77" - адзіны ў Беларусі аб'ект падобнага роду, адкрыты для свабоднага наведвання турыстаў. Тут не толькі праводзяць экскурсіі, але і арганізуюць квэсты. І гэта выклікае немалую цікавасць. У будучыні наведвальнікаў плануюць карміць сухімі вайсковымі пайком савецкай пары і нават прапаноўваць начлег у закрытым бункеры.

24

Стыль жыцця