Урок у школе ў Хойніках

Пашыраць "тарашкевіцу" на сённяшні дзень немэтазгодна

116
Браніслаў Тарашкевіч фактычна сістэмазаваў беларускую мову, але адбыліся тыя працэсы і змены, якія не дазваляюць сёння вярнуцца да "тарашкевіцы".

МІНСК, 19 сту — Sputnik. Пытанне актуальнасці ўжывання "тарашкевіцы" на пісьме рэгулярна становіцца тэмай для дыскусій у грамадстве. Пра сучасны стан беларускай мовы і "тарашкевіцу" спецыяльна для Sputnik распавёў дырэктар Інстытута мовазнаўства імя Я. Коласа Ігар Капылоў.

Згодна яго словаў, "правапіс — гэта дамоўленасць аб перадачы слоў і граматычных форм мовы на пісьме. У аснову сучасных арфаграфічных і граматычных норм пакладзены нормы, замацаваныя ў граматыцы Тарашкевіча. Але прайшло амаль сто гадоў з часу выхаду граматыкі. Мова ў значнай ступені змянілася, як і змянілася сацыялінгвістычнае становішча. Зараз тарашкевіца выкарыстоўваецца вельмі абмежавана".

Таксама дырэктар Інстытута мовазнаўства ўпэўнены, што "з мэтай захавання стабільнасці сістэмы беларускай мовы тарашкевіцу ўводзіць абсалютна немэтазгодна. Дыскусіі на гэту тэму праводзіліся неаднаразова, але свайго плёну не далі. Тым больш трэба думаць, як гэта адлюструецца на сістэме адукацыі, СМІ, рабоце выдавецтваў і, галоўнае, як будзе ўспрынята грамадствам у сённяшняй моўнай сітуацыі".

Ігар Капылоў лічыць, што "на сённяшні дзень пашыраць тарашкевіцу нематазгодна". Браніслаў Тарашкевіч зрабіў у свой час вялікую справу, фактычна сістэмазаваў беларускую мову. Для таго часу гэта была рэвалюцыйная і патрэбная з'ява. Але за 100 гадоў адбыліся тыя працэсы і змены, якія не дазваляюць сёння вярнуцца да "тарашкевіцы".

116
Тэги:
Беларуская мова, Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа, Браніслаў Тарашкевіч, Беларусь
Латвійскі сцяг

Латвія апублікавала "чорны спіс" беларускіх чыноўнікаў

15
(абноўлена 16:14 25.09.2020)
Прыбалтыйскія краіны ў ходзе кансультацый прадставілі свае санкцыйныя спісы, куды ўвайшлі службовыя асобы з Беларусі.

МІНСК, 25 вер - Sputnik. Міністэрства замежных спраў Латвіі апублікавала "чорны спіс", куды ўключыла 101 службовую асобу з Беларусі, якія маюць дачыненне да гвалту і рэпрэсій у адрас жыхароў рэспублікі.

"Беларускія ўлады не змянілі сваіх адносінаў да мірных пратэстаў. Па-ранейшаму непрапарцыйна ўжываецца сіла, ажыццяўляецца блакіроўка сайтаў незалежных СМІ, узбуджаюцца крымінальныя справы і канфіскуюцца носьбіты дадзеных", - сказана ў паведамленні МЗС.

У санкцыйны спіс, які быў сфармаваны ў ходзе кансультацый паміж трыма краінамі Балтыі (Латвія, Літва і Эстонія), увайшлі кіраўнікі і вышэйшыя службовыя асобы з адміністрацыі прэзідэнта, сілавых структур рэспублікі і іншых устаноў. Людзям з гэтага спісу будзе забаронены ўезд у Латвію, Літву і Эстонію.

Кіраўнік МЗС Латвіі Эдгар Рынкевіч звярнуў увагу, што спіс можа быць пашыраны.

Разам з Рыгай свой спіс прадставілі і эстонцы. Афіцыйны Талін пашырыў свой санкцыйных спіс, уключыўшы ў яго яшчэ 98 чалавек. Раней, нагадаем, у яго ўваходзілі 30 службовых асоб.

Раней кіраўнік МУС Літвы Рыта Тамашунене падпісала загад, які забараняе ўезд у краіну 30 грамадзянам Беларусі, уключаючы прэзідэнта Аляксандра Лукашэнку.

Чытайце таксама:

15
Тэги:
санкцыі, Беларусь, Латвія
Востраў Альхон на возеры Байкал

Губернатар Іркуцкай вобласці патлумачыў, чаму прасеў гандаль з Беларуссю

24
(абноўлена 15:20 25.09.2020)
Расійскі рэгіён сярод прыярытэтных напрамкаў супрацоўніцтва з Беларуссю вызначыў для сябе сельскую гаспадарку, закупкі тэхнікі і аднаўленне лесу.

МІНСК, 25 вер - Sputnik. Зніжэнне аб'ёмаў гандлю звязана ў тым ліку з пандэміяй каронавіруса, сказаў журналістам губернатар Іркуцкай вобласці Ігар Кобзеў пасля сустрэчы з прэзідэнтам Беларусі, перадае карэспандэнт Sputnik.

Расійскі рэгіён і рэспубліка ў рамках ужо падпісанага ў 2016 годзе пагаднення сфармавалі напрамкі, якія сёння развіваюцца далей. У першую чаргу гэта звязана з развіццём сельскай гаспадаркі, і гэты кірунак будзе развівацца далей.

"Нам гэта цікава, мы бачым перспектывы добрага доўгатэрміновага супрацоўніцтва", - канстатаваў губернатар Іркуцкай вобласці.

Ігар Кобзеў таксама адзначыў, што ў ходзе размовы з беларускім прэзідэнтам уздымалася такое пытанне, як аднаўленне лесу. Дэлегацыі Іркуцкай вобласці прапанавалі азнаёміцца з беларускім вопытам будаўніцтва лесагадавальніка.

"Мы гатовыя ў гэтым кірунку супрацоўнічаць, таму што сёння Іркуцкая вобласць зацікаўлена ў маштабным лесааднаўленні. Для гэтага ў нас будуюцца лесагадавальнікі", - звярнуў увагу ён.

Пры гэтым губернатар выказаў меркаванне, што ў рэгіёне да гэтага ставяцца не проста, як экалагічнага праекта, але і як да захавання нацыянальнага набытку.

"У нас два ўнікальных прыродных помніка: Сібірская тайга і возера Байкал", - заявіў кіраўнік Іркуцкай вобласці.

Пасля чаго дадаў, што яшчэ адным напрамкам супрацоўніцтва з'яўляецца камунальная тэхніка. Дэлегацыя наведае ў сувязі з гэтым прамысловыя кластэры ў Беларусі, тут таксама ёсць перспектывы супрацоўніцтва.

"Працоўная група сфарміравана, на наступным тыдні мы паўдзельнічаем у вашай выставе (Белагра - Sputnik), якая будзе праходзіць тут. Паглядзім перспектыўныя напрамкі развіцця, у тым ліку, вытворчасць. Будзем яго развіваць у рамках сумеснага супрацоўніцтва", - запэўніў Ігар Кобзеў.

Іркуцкая вобласць цяпер зацікаўлена ў тэхніцы Мінскага трактарнага завода, беларускіх ліфтах, тым больш на тэрыторыі рэгіёну ўжо ёсць сумесную вытворчасць.

Праўда, сітуацыя ў гандлёва-эканамічных адносінах складваецца такім чынам, што калі ў мінулым годзе ўзаемны тавараабарот склаў 283,4 мільёна долараў, то ў гэтым годзе ўсяго 46,6 мільёна долараў.

Кіраўнік расійскага рэгіёну патлумачыў гэта тым, што ў мінулым годзе былі кантракты па лініі дзяржабаронзаказу (пастаўкі Су-30см - Sputnik) і па лініі прамысловасці.

"Сёння мы бачым невялікае (2,4 разы - Sputnik) памяншэнне, але ёсць чым замяніць. Гэта ў тым ліку і бізнес-працэс. Мы бачым, што на гэтым адбілася і эпідэмія", - сказаў Ігар Кобзеў.

24
Тэги:
Іркуцк, Беларусь
Лес, архіўнае фота

Святкуем узвіжанне і гатуем пачастунак для Вужынага Цара

0
(абноўлена 12:37 25.09.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра сённяшняе містычнае свята і вучыць гатаваць калдуны.

27 верасня адзначаецца адно са значных хрысціянскіх святаў у гонар Крыжа, які сімвалізаваў сабой выратаванне роду чалавечага. Ушаноўваючы яго ў гэты дзень вяскоўцы ставілі крыжы на ростанях.

Свята Уздзвіжанне Крыжа Гасподня ў Народным календары пазначана як Здзвіжанне, Уздзвіжанне, Звіжанне, Часнэйка і мае глыбокія старажытныя карані. Лічылася, што гэта свята "закрывання" зямлі на зіму. Згодна з народнымі ўяўленнямі, замыкаюць яе птушкі, якія, адлятаючы ў вырай, забіраюць з сабой ключы на неба. Аб гэтых падзеях нашы продкі казалі: "Уздвіжанне лета замыкае, ключык шызая галачка за мора панесла". Падчас гукання вясны гэтыя ключы просяць вярнуць з неба святога Георгія, каб адамкнуць зямлю і выпусціць цёплае лета.

У народных уяўленнях у прыродзе ўсё прыходзіць у рух або "здзвігаецца". Гэтым тлумачацца і назвы свята. Адна з іх – Здзвіжанне звязана з назіраннямі за сонцам, якое ў час блізкі да восеньскага раўнадзенства быццам рухаецца, купаецца, пераліваецца ўсімі колерамі вясёлкі, "іграе і дрыжыць", "грае, здзвігаецца". Такую з’яву можна назіраць толькі на Дабравешчанне, Вялікдзень і Купалле.

Іншае тлумачэнне – у прыбіранні рэшткаў ураджаю з палеткаў, у прадчуванні блізкіх прымаразкаў: "Усё ў хату ўздзвігаецца, каб мароз не пабіў".

Яшчэ адна назва – Дзвіжанне, звязана са змеямі, якія быццам бы менавіта ў гэты дзень пачынаюць выпаўзаць з нораў, каб рушыць на зімовы сон да вясны: "Дзвіжанне – гадзюкі здвігаюцца ў кучу".

З даўніх часоў вужам пакланяліся як істотам, ад якіх залежала пладароддзе зямлі, а значыць і само жыццё. Беларусы ў вужах бачылі пасланцоў добрых багоў. Яны нібыта прыйшлі на зямлю з нябёс. Да іх звярталіся з малітвамі аб хуткім дажджы, добрым ураджаі, а таксама з просьбамі аб прыватным шчасці.

Уздзвіжанне – чароўны дзень, у які, згодна з легендамі, можна было паспрабаваць здабыць для сябе звышнатуральныя здольнасці, атрымаўшы залатую карону або ражок з яе ад Вужынага Цара. Чалавек, у якога гэта атрымлівалася, з падобным дарункам станавіўся відушчым, мог угадваць чужыя думкі, надзяляўся моцным здароўем, незвычайнай мудрасцю, шчасцем і багаццем. Яму станавіліся бачны ўсе схаваныя скарбы, а таксама ён быццам бы мог здымаць усе замкі і засаўкі. Чалавека, які хацеў здабыць карону Вужынага Цара, чакалі сур’ёзныя выпрабаванні, якія патрабавалі кемлівасці, пачцівасці і вытрымкі. Трэба было, прыхапіўшы з сабой чысты рушнік і хлеб-соль, адважыцца ісці ў лес тады, калі гэта было вельмі небяспечна, нарэшце сустрэцца ў непралазных лясных нетрах з жахлівай вужынай працэсіяй, каб прапанаваць Вужынаму Цару пачастунак і чакаць, калі той скіне сваю карону ці хаця б ражок з яе.

Тыя, хто ў лес ісці не хоча, можа проста якую-небудзь смачную страву і ўявіць, што да яго ў госці прыедзе Вужыны Цар.

Булён з калдунамі

Інгрыдыенты:

для булёна:

  • 250 г мяса ялавічыны
  • 250 г мяса свініны
  • 1 цыбуліна
  • 1 морква
  • 1 корань пятрушкі
  • Соль
  • Лаўровы ліст

Для калдуноў:

  • 1,5 шклянкі мукі
  • 500 г мяса (мякаць)
  • 1 яйка
  • 1 цыбуліна
  • Соль
  • Перац

Як гатаваць:

Зварыць мясны булён, дадаўшы карэнне і цыбулю. Каб булён быў празрысты, трэба варыць яго на слабым агні і напрацягу гатавання, некалькі разоў падліваць па чвэрці шклянкі халоднай вады, у канцы варкі пасаліць, укласці лаўровы ліст. Гатовы булён працадзіць.

Мяса разам з цыбуляй двойчы прапусціць праз мясарубку, уліць трошкі вады або булёну, дадаць молаты перац, соль, старанна перамяшаць.

З прасеянай мукі, яйка, солі і вады замясіць крутое цеста, тонка раскачаць яго. Выразаць кубачкам кружкі, пакласці на сярэдзіну кожнага фарш, краі зашчыпаць.

Падрыхтаваныя калдуны на некалькі секунд апусціць у кіпень, затым перакласці ў булён і варыць на слабым агні 6-8 хвілін.

0
Тэги:
Узвіжанне, беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская