Лазуткін і чырвоная жыга

Рыхтуй сані летам, а Гедройца зімой: Лазуткін пра перамогу Казько

193
(абноўлена 16:54 06.11.2015)
Хутка скончваецца літаратурны забег-2015, і тыя аўтары, якія паспеюць выдаць нешта новае да канца снежня, патрапяць у спіс намінантаў: напрыканцы года ў выдавецтвах друкуюць і давёрстваюць тое, што пісалася цэлы год.

Андрэй Лазуткін, спецыяльна для Sputnik

У хуткім часе свет пабачаць новыя і, як звычайна, чаканыя кніжкі Бахарэвіча і Марціновіча, але пакуль звернемся да больше фартовага пераможцы мінулага года.

Адзін з канонаў савецкага белліта — гэта, у першую чаргу, тэма "вайны і немцаў". Вайны ў беларускіх кніжках і фільмах было аж занадта — напісалі і наздымалі на дзесяцігоддзі наперад, з роўнай ступенню шчырасці і жорсткаці. Напрыклад, у фільме найвядомейшага беларускага рэжысёра Віктара Турава "Я родом из детства", ёсць сцэна публічнага пакарання эсасаўцаў, якіх пры вялізарным натоўпу, зачытваючы праз гукаўзмацняльнік імёны, званні і прысуд, вешаюць на аўтаплатформах. Падобныя паказальныя суды — частка рэалій пасляваеннай БССР, якую нам, сучаснікам, цяжка ўявіць.

І калі адразу пасля вайны вешалі збольшага немцаў, супрацоўнікаў спецкаманд СС і СД, то напрацягу дваццаці і болей гадоў пасля МДБ і КДБ выкрывала "сваіх" ваенных злачынчаў, жыхароў СССР. У 1978 годзе, калі выйшаў "Суд у слабадзе" Віктара Казько, Алесь Адамовіч працаваў над мастацкім раманам «Каратели», дакументальную частку якога склалі матэрыялы крымінальнага справаводства па злачынствах былых супрацоўнікаў паліцыі. Згодна з пратаколамі допытаў, шмат хто з іх нядрэнна ўладкаваўся пасля вайны ці нават зрабіў кар'еру.

У рэцэнзіі на "Гедройца" між радкоў можна прачытаць нейкую кан'юнктурнасць Казько, а Дзяржпрэмія БССР 1982 за "Суд" (гісторыя пра хлопчыка-вязня лагера, выхаванца дзіцячага дома, які не памятае свайго мінулага, але памірае падчас трыбунала над супрацоўнікамі лагера) ставіцца Казько нібыта ў папрок. Сапраўды, "антываенны" канон беларускй прозы тут вытрыманы, але ведаючы біяграфію самога Казько, з прэтэнзіямі складана пагадзіцца.

Казько – ў сіняй кофце. Чорны прадмет – “Гліняны Вялес”
© Photo : news.21.by
Казько – ў сіняй кофце. Чорны прадмет – “Гліняны Вялес”

З Казько, дзякуючы СБП, мне давялося сустрэцца. Віктар Апанасавіч трохі расказаў пра сваё жыццё. У лагер чатырохгадовы Казько трапіў перад самым вызваленнем БССР. З якога менавіта лагера спісана гісторыя хлопца Лецечкі з "Суда", невядома, але лагераў па забору крыві ў Беларусі было некалькі, самы вялікі — дзіцячы донарскі канцлагер "Чырвоны бераг". Пунктаў паменш таксама было шмат, акупацыйная адміністрацыя звычайна рабіла донарскія пункты на базе савецкіх дзетдамаў.

Але Казько пашчасціла двойчы. У лагер ён трапіў выпадкова, проста згубіўся, прыбіўшыся да натоўпу — немцы ўцякалі ад лініі фронту, і лагер не функцыянаваў. Забіраць Казько з лагера прыйшла бабка.

І тут будучаму пісьменніку пашчасціла яшчэ раз — бабка з унукам на плячах, каб зрэзаць, пайшла праз поле, якое было замініравана, і прайшла яго наўпрост. "Расказвала, ідзе, а далёка наперадзе нейкі мужык бабцы нешта крычыць і шапкай маша. Тая так нічога і не зразумела, пакуль не дайшла да краю поля. Пэўна, камусьці я ўсё-такі спатрэбіўся, калі так выйшла", — жартуе Казько.

Пасля вайны пісьменнік гадаваўся ў дзетдамах, і гэты вопыт лёг у аснову біяграфічных "Повести о беспризорной любви" і "Хроніцы дзетдомаўскага сада".

Шорскі ГУЛАГ

Скончыўшы Кемераўскі горны індустрыяльны тэхнікум, малады Віктар Казько з канца 50-х працаваў  на Алтаі спачатку ў геолагавыведцы, а пасля — у часопісе "Чырвоная Шорыя". Зараз неіснуючая рэспубліка Горная Шорыя — частка Кемераўскай вобласці, Кузбаса.

Казько расказваў, што ў Шорыі было шмат чаго незразумелага — Алтаі насялялі старажытныя плямёны шорцаў, якія пакнулі пасля сабе шмат загадак. Напрыклад, старажытныя мнагатонныя бронзавыя пліты, пакрытыя сімваламі, якія невядома хто ставіў і якія ўвогуле немагчыма было зрушыць — самы сапраўдны алтайскі стоўнхенжд, які давялося назіраць пісьменніку. Віктар Казько расказваў таксама, як будучы ў геалагічнай партыі, аднойчы ўбачыў вялізныя свежыя адбіткі басых ног на пяску, і, вядома, страшна напалохаўся. "І зараз не ведаю, што гэта было. Нейкі алтайскі еці? Сустрэць такія сляды ў тайге немагчыма", — расказаў Віктар Казько.

Але адзін з самых яркіх успамінаў пра Алтай — гэта так званы "Шорскі ГУЛаг", пакінуты і закансерваваны сталінскі лагер.

— Усё стаяла зачыненае, але цэлае — хоць зараз, адчыняй і пускай. Баракі, вышкі, гаспадарчыя пабудовы. А побач з лагерам былі могілкі. І там, на іх, стаялі шэрагі аднолькавых шыльдачак з надпісамі па-руску "Прах невостребован", — распавёў пісьменнік.

Гэты "невостребованный прах" Казько пранёс праз амаль 50 гадоў: у 2009 выйшаў раман "Бунт незапатрабаванага праху", за які Казько атрымаў "Глінянага Вялеса". Галоўны герой шукае свайго роднага бацьку, якога арыштавалі ў 1937, але знаходзіць толькі даведку "Скончался от сердечной недостаточности в 1954 году. Прах не востребован. Похоронен…»  Дарэчы, у архівах НКУС і МДБ пад "сердечную недостаточность" маскіраваліся як звычайны лагерныя смерці, так і выкананне смяротных прысудаў для тых, хто атрымліваў свой тэрмін "без права перписки".

Дарэчы, у артыкуле 5 Крымінальнага кодэкса БССР 1928 года, які дзейнічаў у той перыяд, была дадзена агульная класіфікацыя злачынстваў, у аснову якой быў пакладзены палітычныя крытэрыі. Злачынствы афіцыйна дзеліліся на дзве катэгорыі:

а) накіраваныя супраць асноў савецкага ладу

б) усе астатнія.

Адпаведна, за здачынствы першай катэгорыі усталёўвалася толькі мінімальная мяжа пакарання. Адсюль і знакамітая фармулёўка "да высшай меры сацыяльнай абароны", якая азначала звычайную "вышку".

Але, на мой погляд, самы ўдалы твор Казько — гэта "чарнобыльская" аповесць "Выратуй і памілуй нас, чорны бусел". Існуе, дарэчы, аднайменная экранізацыя таго ж Віктара Турава 1993 года, якая стала ці не адзіным прыкладам "перабудоўчага" кіно ў Беларусі — фільм, быццам бы, з нейкай прэтэнзіяй, але выглядае, як бытавуха. Кніга глыбей. І там, разам з перабудоўча-бээсэсэраўскімі рэаліямі: механізатарамі, танным шмурдзяком, цыгарэтамі і шкарпэткамі, якіх не купіць, і дзеяннем, якое, здаецца, круціца ад адной п'янкі да іншай, — атрымаўся ў Казько злепак эпохі, трывожных дзевяностых гадоў, калі ўсё трывалае становіцца хісткім і знікае.

Ад аповесці цягне такім страшным песімізмам і безвыходнасцю, які, здаецца, мог бы намаляваць толькі ва ўсім расчараваўшыся чалавек. Але, гледзячы на біяграфію Казько, цяжка знайсці больш жыццясцвярджальнага чалавека. "Чорны бусел" выйшаў у 1993 годзе. Здаецца, тое была моцная контркультурная кніга свайго часу. Мне чамусьці нават узгадаўся Ірвін Уэлш з ягонымі "Кошмарами аиста марабу" 1995 года. Проза, вядома, больш брутальная, але і аіст чорны, і настрой такі ж самы.

Адказ белліта Ірвіну Уэлшу
© Sputnik
Адказ белліта Ірвіну Уэлшу

Але "Гедройца" Казько нарэшце далі за "Час збіраць косці" ў 2014. Прычым, як вядома, са сканадамі сёлета прайшоў як "Гедройц", так і новая альтэрнатыўная "Кніга года". Папярэдні на сайце прэміі Гедройца з'явлася рэцэнзія Марыі Мартысевіч, у якой тая прадказала перамогу Казько "за выслугу лет" — так, здаецца, і адбылося. У фэйсбуку адразу ж паднялася дыскусія наконт таго, што можна і што нельга пісаць у рэцэнзіях, па выніках якой вырашылі, што можна ўсё харошае, а нельга ўсё кепскае. Напэўна, гэта чарговая перамога пісьменніцай дэмакратыі над галоснасцю; але нагадаем, што журы Гедройца прымае закрытае рашэнне, статут прэміі нязменны і ўсе разборы палётаў праходзяць ужо па факце. З Мартысевіч, аднак, цяжка не пагадзіцца ў адным — савецкае стаўленне да пісьменнікаў знікла, разам з няблагімі матэрыяльнымі бонусамі, а савецкая іерархія па інэрцыі засталася, але аб яе рэлевантнасці цяжка казаць.

З "Кнігай году" Казько пашчасціла меней.

Нагадаем, што згодна з рэгламентам, кнігу года пісьменнікі абіралі самі. Пісменнікаў-выбрашчыкаў, такім чынам, набралася аж паўсотні, а вынік атрымалі, выставіўшы балы ў закрытым галасаванні. Алексіевіч, як бачым, апынулася недзе ў фарватары, але па выніках абедзьвух прэмій можна хутчэй меркаваць пра групавую псіхалогію пісьменнікаў, чым пра іх творы. Пошук нейкай універасальнай лінейкі, каб памераць талент, канешне, працягнецца, але для некаторых тутэйшых літаратараў-позераў ужо і "нобелеўка" нібыта нічога не вартая. Толку тады сварыцца вакол рэгламентаў?

Дарэчы, сам Віктар Казько трывала выказаўся ў падтрымку Алексіевіч: «Мастак таму і мастак, што мае сваё меркаваньне. І толькі праз адлюстраваньне гэтага меркаваньня можа адбывацца творчасьць. Мастакі ня хочуць быць у статку, брахаць на загад».

Вядома, не хочуць "брахаць на загад" і літаратурныя крытыкі, і таму пасля леташняга сканадала будучы "Гедройц" абацае быць, як мінімум, не менш цікавы.

PS. Віктару Казько — добрага здароўя з вялікай павагай! 

 

193
Тэги:
прэмія Гедройца, Віктар Казько, Беларусь, Увесь свет
По теме
Дзе закапаная сабака Лазуткіна: экскурсія па месцах "Паліталогіі"
Дэмакратычна і празрыста: палітолаг аб галасаванни па папраўках у Канстытуцыю

Дэмакратычна і празрыста: палітолаг аб галасаванні па папраўках у Канстытуцыю

4
(абноўлена 17:11 02.07.2020)
Частка людзей выказвалася супраць паправак у Канстытуцыю Расіі, яны і атрымалі магчымасць абазначыць сваю пазіцыю афіцыйна, лічыць член Савета па міжнацыянальных адносінах пры прэзідэнце Расіі Багдан Бязпалька.
Демократично и прозрачно: политолог о голосовании по поправкам в Конституцию РФ

Большасць жыхароў Расіі падтрымлівае папраўкі ў Канстытуцыю Расіі, рэферэндум толькі пацвердзіў гэты факт, адзначыў у інтэрв'ю радыё Sputnik Багдан Бязпалька. Ён нагадаў, што для прыняцця паправак зусім не абавязкова было праводзіць народнае галасаванне.

"У нас адбылася дэмакратычная працэдура па ухвалнні грамадзянамі тых зменаў у Канстытуцыю, якія распрацоўваліся апошнія некалькі месяцаў. Так, частка людзей была супраць, частка выказвалася і раней супраць. Вось, уласна, яна і рэалізавала сваё права прагаласаваць. На самай справе з пункту гледжання юрыспрудэнцыі неабходнасці ў адабрэнні на ўсенародным галасаванні не было. З пункту гледжання канстытуцыйнага права, дастаткова было адабрэння ў парламенце", - разважае Бязпалька.

Паводле яго слоў, на сам працэс галасавання аказала ўплыў пандэмія каронавіруса. На ўчастку неабходна было надзець маску і пальчаткі, медыкі вымяралі тэмпературу.

"Пашпарт я паказваў дыстанцыйна, але так, каб было бачна фатаграфію і нумар. Усё прайшло будзённа на самай справе, што не можа не радаваць. Таму што для многіх, скажам так, палітыкаў маргінальнага характару, для людзей, якія прытрымліваюцца антыдзяржаўных поглядаў, гэта была нагода да хаосу, унясенню нестабільнасці ў розумы грамадзян. Тым не менш, галасаванне прайшло зусім спакойна", - кажа эксперт.

Нагадаем, галасаванне па папраўках у Канстытуцыю РФ праходзіла ў Расіі з 25 чэрвеня па 1 ліпеня. Пасля апрацоўкі 100% пратаколаў за прыняцце паправак прагаласавалі 77,92% расейцаў, супраць - 21,27%. Па дадзеных кіраўніка ЦВК Элы Памфілавай, яўка склала каля 65%. Высокая цікавасць да галасавання па папраўках у канстытуцыю, па словах Памфілавай, чаканая. Але такую найвышэйшую яўку і падтрымку спрагназаваць было вельмі складана.

Каментар члена Савета па міжнацыянальных адносінах пры прэзідэнце Расіі Багдана Бязпалькі слухайце ў аўдыёзапісы на радыё Sputnik Беларусь.

4
Тэги:
Расія, Канстытуцыя
Член прэзідыума Альянсу турыстычных агенцтваў РФ Алексан Мкртчан

Ці адкрые Расія межы для турыстаў з 15 ліпеня - прагноз тураператараў

6
(абноўлена 12:18 01.07.2020)
На прыкладзе авіязносінаў з Турцыяй, якія аднаўляюць Казахстан, Беларусь і Украіна, член прэзідыума Альянсу турыстычных агенцтваў РФ Алексан Мкртчан прагназуе даты, калі адпачывальнікі змогуць прыляцець і вылецець з Расіі.
Откроет ли Россия границы для туристов с 15 июля ― прогноз туроператоров

Як адзначае суразмоўца Sputnik, ён не бачыць пачатку авіязносін з Турцыяй менавіта з 15 ліпеня, хоць Турцыя гатова прымаць вылеты з Расіі ўжо з 24 чэрвеня. Акрамя таго, вядома, што першыя рэйсы з Казахстана ў Турцыю ўжо паляцелі, цяпер на старце Беларусь і Украіна, дадае эксперт.

"Цяпер бяруцца пробы на каронавірус ва ўсіх турэцкіх аэрапортах - у Стамбуле, у Анталіі, у Мармарысе, і ўсе, чые тэсты паказваюць адмоўны вынік, дапускаюцца на курорты, практычна ўсе гатэлі ўжо адкрыты, тэмпература прымальная для купання", - распавядае Мкртчан.

Пры гэтым эксперт выказвае сумнеў у тым, што вылеты з Расіі будуць адкрыты з 15 ліпеня, хоць перамовы адносна гэтага пытання яшчэ не завершаны. Нагадаем турыстычныя вылеты з Расіі, у тым ліку, і ў Турцыю, раней карысталіся папулярнасцю як у саміх расіян, так і ў грамадзян іншых краін, у тым ліку беларусаў.

"Ці адкрые Расія межы з 15 ліпеня - вядома, не. Зараз ідзе перамоўны працэс, па маіх звестках, гэта адбудзецца не раней за канец жніўня", - рэзюмуе Мкртчан.

6
Тэги:
Турызм і адпачынак, Расія

Шэсце, ускладанне, ветэраны: Дзень Незалежнасці адзначылі ў Мінску - відэа

0
(абноўлена 16:06 03.07.2020)
Урачыстасць стартавала з патрыятычнага шэсця "Беларусь памятае!", у якой прыняў удзел Аляксандр Лукашэнка з сынамі. Як пачалося свята ў Мінску, глядзіце на відэа Sputnik.

Дзень Незалежнасці штогод адзначаецца ў Беларусі 3 ліпеня - у гонар вызвалення Мінска ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў у 1944 годзе.

Па ўсёй краіне традыцыйна праходзяць урачыстыя мерапрыемствы, але найбольш значныя і маштабныя з іх праводзяцца ў беларускай сталіцы.

Урачыстасць распачалася на праспекце Незалежнасці з патрыятычнага шэсця "Беларусь памятае!". У ім бралі ўдзел сыны прэзідэнта, чыноўнікі, медыйныя асобы, актывісты і ветэраны. Аляксандр Лукашэнка сустракаў калону на Плошчы Перамогі.

Па традыцыі да падножжа манумента ўсклалі кветкі.

0
Тэги:
Мінск, Дзень Незалежнасці Рэспублікі Беларусь