Балетмайстр Валянцін Елізар'еў

Імя беларускага балета

59
(абноўлена 12:56 25.04.2016)
Валянціну Елізар'еву 22 красавіка ўручаць медаль ЮНЕСКА "5 кантынентаў" за важкі ўнёсак у развіццё міжнароднага культурнага супрацоўніцтва. Калумніст Sputnik успамінае сваю сустрэчу з майстрам.

Святлана Ліцкевіч, Sputnik

Мне давялося аднойчы назіраць за працай Елізар'ева. Калі ён яшчэ быў мастацкім кіраўніком Вялікага. У той дзень давалі "Лебядзінае возера" Чайкоўскага. Спектакль, які ў балетных лічыцца адным з самых складаных. Калі прагучаў апошні званок, Елізар'еў ішоў скрозь натоўп да свайго месца за сцэнай. У балерын распраўляліся і без таго бездакорныя спінкі, і гэты невысокі чалавек здаваўся большым за рослых танцоўшчыкаў. Яго сустракалі з аняменнем. Але не баяліся — паважалі.

Хоць было цалкам зразумела, што гэта чалавек па-балетнаму жорсткі, патрабавальны і педантычны. Эфемерная лёгкасць самага прыгожага з мастацтваў даецца цяжкой працай.

Кожны спектакль Елізар'еў абавязкова сядзеў за левай кулісай сцэны, дзе для яго было зроблена адкідное крэсла — як у калідоры купэйнага вагона. З яго ён праглядаў ўсе спектаклі. Як мне сказалі тады ў тэатры, "амаль без пропускаў, хіба што ў камандзіроўцы або захварэў".

Шмат хто з артысаў трупы прыехаў "да Елізар'ева" і застаўся ў Мінску. Напрыклад, японка Мікі Ватанабе — яе гісторыю мне расказвалі як тэатральную легенду. Пасля маскоўскага харэаграфічнага яна папрасілася ў Мінск, хацела танцаваць у Елізар'ева. Мэтр паверыў у юнае дараванне і запрасіў. Вельмі хутка працавітая японка стала салісткай. Яна выйшла замуж за саліста балета. Цяпер яны танцуюць у іншай краіне.

Танцаваць у яго было прэстыжна. Ён любіў паўтараць, што адказвае за ўсё — за кожны рух танцоўшчыка, за гук аркестра, за эмоцыю гледачоў. І тэатральшчыкі жартавалі, што нішто так не паляпшае спектакль, як Елізар'еў, які сядзіць у кулісах.

Валентин Елизарьев
© Sputnik / Драчев
Галоўны балетмайстр дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета БССР Валянцін Елізар"еў.

А потым быў яго шумны сыход з тэатра. Пасля капітальнага рамонту ў выдатным вызалачаным тэатры яму прапанавалі толькі месца мастацкага кіраўніка. У дырэктарскае крэсла, якое Елізар'еў займаў шмат гадоў, сеў чарговы беларускі чыноўнік. Чамусьці наверсе вырашылі, што кіраўнік з ўладнай вертыкалі справіцца з упраўленнем тэатрам лепш.

Елізар'еву, які быў 30 гадоў візітнай карткай беларускага балета і стварыў спектаклі, пасля якіх пра мінскую балетную школу загаварылі як пра велічыню, прапанавалі зноў стаць мастацкім кіраўніком — як у 1973 годзе, калі ён толькі прыйшоў у тэатр. Быццам нагадалі, што час заўсёды ідзе па спіралі.

Харэограф тады сышоў з вялікай крыўдай. Але сказаў, што будзе працаваць з беларускай трупай, калі запросяць. Не запрасілі.

У тэатры ідуць спектаклі ў яго пастаноўцы. У гісторыі тэатра час Елізар'ева застаўся старонкай, якую не вырваць. Хоць хутка перагортваць, не зазіраючы, усё ж такі спрабуюць. На афіцыйным сайце яго роля ў гісторыі тэатра — спехам пералічаныя праз коску спектаклі, якія паставіў.

Знакаміты харэограф ставіць балеты ў іншых краінах, выкладае. Ён запатрабаваны. Хоць у нешматлікіх інтэрв'ю прызнаецца, што сумуе без тэатра, якому прысвяціў столькі гадоў. Сучасны класічны балет — ён імённы. Калі пра спектакль даўно ўжо гаворыць не імя тэатра, а імя яго пастаноўшчыка. І імя беларускага балета — гэта Валянцін Елізар'еў.

59
Тэги:
Балет, Мастацтва, культура і мастацтва, Валянцін Елізар'еў, Беларусь
Святлана Алексіевіч

Святлана Алексіевіч святкуе дзень нараджэння

206
(абноўлена 09:47 31.05.2020)
Таленавітай пісьменніцы, першаму беларускаму лаўрэату Нобелеўскай прэміі па літаратуры сёння спаўняецца 71 год.

Святлана Алексіевіч нарадзілася ва ўкраінскім Івана-Франкаўску ў 1948 годзе ў сям'і вайскоўца.

Пасля таго, як яе бацька быў дэмабілізаваны з войска, уся сям'я пераехала ў Беларусь, дзе Святлана жыве і сёння.

У 60-х працавала выхавацелькай у школе-інтэрнаце ў горадзе Нароўля. Школу будучая пісьменніца скончыла з дзевяццю тройкамі. Па заканчэнні навучальнай установы Алексіевіч працавала карэспандэнтам у раённай газеце. Таксама была настаўнікам нямецкай мовы ў Мазырскім раёне. У 1967 годзе паступіла ў БДУ на факультэт журналістыкі.

Пасля заканчэння ўніверсітэта Алексіевіч год прапрацавала ў Бярозе ў газеце "Маяк камунізму". Пасля да 1976 года працавала ў Мінску ў "Сельскай газеце". З 1976 па 1984 год Алексіевіч была карэспандэнтам і загадчыкам аддзела нарыса і публіцыстыкі ў "Нёмане" — часопісе Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Сама Святлана кажа, што яе маці — украінка, бацька — беларус, а культура — руская.

Літаратура

Літаратурным дэбютам Алексіевіч стала кніга "Я з'ехаў з вёскі", напісаная ў 1975-м, а падрыхтаваная да друку ў 1976 годзе. А першай апублікаванай кнігай стала "У вайны не жаночы твар", напісаная ў 1983 годзе. Далей былі "Апошнія сведкі: кніга недзіцячых апавяданняў" 1985 года, "Цынкавыя хлопчыкі", напісаныя ў 89-м.

У дзевяностых выйшлі кнігі "Зачараваныя смерццю" (1993) і "Чарнобыльская малітва" (1997), агульны тыраж замежных выданняў якой склаў больш за чатыры мільёны асобнікаў. У 2013 годзе свет убачыла таксама нашумелая кніга "Час second-hand".

Святлана Алексіевіч працуе ў жанры нон-фікшн. Усе яе кнігі заснаваныя на рэальных дыялогах з людзьмі, наўпрост звязаных з тэматыкай твора аўтара.

Меркаванні экспертаў, чытачоў і прэсы пра кнігі Святланы Алексіевіч разыходзяцца: адны лічаць, што творы Алексіевіч падымаюць складаныя філасофскія пытанні, іншыя называюць аўтара спекулянткай. Аднак не толькі творчасць, але і выказванні самой Святланы Алексіевіч рэгулярна выклікаюць рэзананс у грамадстве.

На пачатку двухтысячных Алексіевіч эмігравала — жыла ў Германіі, Францыі і Італіі. З 2013 года пісьменніца жыве ў Беларусі.

Узнагароды

У розныя гады Святлана Алексіевіч стала ўладальніцай такіх узнагарод, як прыз чытацкіх сімпатый па выніках чытацкага галасавання прэміі "Вялікая кніга", прэмія Андрэя Сіняўскага "за высакароднасць у літаратуры", расійская незалежная прэмія "Трыумф", а таксама залаты медаль конкурсу "Брэнд года-2013". Акрамя таго, у 2014 годзе Алексіевіч атрымала званне афіцэра французскага ордэна Мастацтваў і літаратуры.

На рахунку Святланы Алексіевіч мноства замежных узнагарод: прэмія Рэмарка, Нацыянальная прэмія крытыкі, прэмія Курта Тухольскага "За мужнасць і годнасць у літаратуры", Лейпцыгская кніжная прэмія "За ўклад у еўрапейскае ўзаемаразуменне", нямецкая прэмія "За лепшую палітычную кнігу", прэмія імя Гердэра. У 2013 годзе Алексіевіч стала лаўрэатам Міжнароднай прэміі міру нямецкіх кнігагандляроў.

У 2013 і 2014 гадах уваходзіла ў лік намінантаў на Нобелеўскую прэмію.

8 кастрычніка 2015 года Святлана Алексіевіч стала лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па літаратуры за "тэксты, якія з'яўляюцца помнікам пакуты і мужнасці ў наш час". Яна стала першым беларускім аўтарам, які быў ганараваны прэстыжнай міжнароднай прэміяй.

206
Тэги:
юбілей, Святлана Алексіевіч
По теме
Алексіевіч прафінансавала выданне біяграфіі Уладзіміра Дубоўкі
Марыя Шарапава ўслед за Сарай Джэсікай Паркер перачытвае Алексіевіч
"Злыдні на тыдні": як Талстая і Алексіевіч пасварыліся ў сацсетках
Святлана Алексіевіч: я Twitter не вяду
Алексіевіч як дэтэктар хлусні: пісьменніцу прадставілі каралю
Святлане Алексіевіч уручылі Нобелеўскую прэмію
Ветэран Вялікай Айчыннай вайны Валянціна Макушава

Пасівела ў 17 гадоў: гісторыя франтавой радысткі, якая прайшла ўсю вайну

20
(абноўлена 13:42 06.05.2020)
На фронце Валянціна Макушава смерці не баялася, шкадавала толькі аб адным: пажыць не атрымаецца, бо яна пайшла на вайну яшчэ зусім дзяўчынкай.

Ветэран Вялікай Айчыннай вайны Валянціна Макушава сышла на фронт у 15 гадоў. А вярнулася дадому цалкам сівая.

Адзін з галоўных успамінаў Валянціны пра вайну - неверагодны і бясконцы холад. Ад марозу ў маладой дзяўчынкі "напіналіся" рукі і ногі. Але было на вайне і месца дабру і радасці.

Сёння Валянціны Макушавой ўжо няма сярод жывых. Але ваенную гісторыю жанчыны запісаў яе сын Юры - каб пра яе памяталі ўнукі і праўнукі. Ён і расказаў яе Sputnik.

Складанае дзяцінства

Нарадзілася Валянціна ў Казахстане, у сяле Тартугай. Яна рана засталася без бацькоў. Таму яе і малодшага брата забралі сваякі, якія жылі ў Алма-Аце.

З 13 гадоў ёй давялося цяжка працаваць. Дзяўчынка ўладкавалася рабочай сувязі.

"Рабочыя сувязі - гэта чорнарабочыя, якія капалі пад слупы ямы. Ямы гэтыя глыбінёй паўтара метра. У Алма-Аце за ўсё лета ні разу не выпадаў дождж - зямля была мураваная. Рукі ўсе былі ў мазолях і ў крыві", - успамінала Валянціна.

"Калі побач хлопцы з ямы крычалі "Валя, ты жывая?", я маўчала. Яны падыходзілі да ямы, глядзелі на мяне, і казалі "Ну што, ты жывая?". Я маўчала. І калі яны ўбачылі мае рукі, і кажуць: "Вылазь, мы за цябе зробім!" - казала жанчына.

Так Валянціна працавала да 15 гадоў, а потым пачалася вайна.

Сотни советских женщин были радистами во время войны
© Sputnik / Борис Вдовенко
Сотні савецкіх жанчын былі радыстамі падчас вайны

На фронт у 15 гадоў

"У 15 гадоў раптам з Масквы атрымліваюць тэлеграму - неадкладна адправіць столькі-то чалавек на фронт сувязістаў. А ў нас мужчыны ўжо былі на фронце. Жанчыны толькі з дзецьмі і малалетнія. Я напісала заяву - у мяне ніхто нават не спытаў пра ўзрост. Што характэрна, у мяне не было дакументаў. А калі стала іх афармляць, дадала сабе год", - дзялілася сваімі ўспамінамі Валянціна Макушава.

Маладая дзяўчынка атрымала накіраванне на Другі Беларускі фронт. Так яна апынулася ў Гомелі.

"Усё было разбурана. Дамоў амаль я не бачыла, толькі адны трубы тырчалі. Правады былі абарваны. Мяне адправілі іх злучаць. У гэты час надвор'е было агіднае. Ужо восень, ішоў снег, і моцны-моцны вецер. Калі я залезла на слуп, у мяне рукі да такой ступені пакалелі, што я пальцаў не адчувала!" - успамінала яна.

Крадзеж у трамваі

Затым маладую дзяўчынку адправілі вучыцца на радыстку ў Маскву. А потым яна зноў вярнулася на Другі Беларускі фронт.Час быў складаны. Валянціна даўно ўжо разлічвала толькі на сябе. Але свет не без добрых людзей. Аднойчы адбылася такая гісторыя: ёй выдзелілі паёк - цэлы мех. Дзяўчына села ў маскоўскі трамвай. Там мех разрэзалі, прадукты скралі.

Валентина Макушева дошла почти до Берлина
© Sputnik / Давид Трахтенберг
Валянціна Макушава дайшла амаль да Берліна

"І мне стала страшна! Я падумала - як жа я буду ехаць? Падышоў эшалон мой. А эшалоны былі такія - тры-чатыры вагоны таварных, ўнутры нары і жалезная печка. На другім шэрагу ўнізе спалі салдаты. Мы праехалі Беларусь, даехалі да Украіны . Салдаты бачаць, што я не ем. Калі пайшлі за абедам, даюць мне кацялок. Я саромелася. Думала - як жа так, я з'ем, а хтосьці галодны застанецца. Яны мне кажуць: "Каб калі мы прыйшлі, кацялок быў пусты!". Так я і даехала", - распавядала Валянціна Макушава.

Сівыя валасы

Да канца свайго жыцця жанчына памятала, як выглядала радыёстанцыя, з якой яна працавала ў час вайны.
"Яна такая маленькая, у скрыначцы была. Мы гэтую радыёстанцыю ставілі ў кабіну, а самі сядзелі ў кузаве. Салдат, сяржант, начальнік радыёстанцыі і я да іх", - казала Валянціна.

Працаваць прыходзілася падчас налётаў. Але салдаты распавялі Валянціне, як ратавацца ў небяспечныя моманты. Дзяўчыне прапаноўвалі хавацца ў варонках і прысыпаць сябе зямлёй. Людзі верылі, што бомба ніколі не трапляе двойчы ў адно і тое ж месца.

Неўзабаве Валянціна апынулася ў Варшаве. Горад быў разбураны. Немец бамбаваў суткі напралёт.

"Страшна не было, але вельмі хацелася жыць. Мы адзінае думалі, што маладыя - памром, нічога не ўбачыўшы. Калі скончылася гэтая бамбёжка, у мяне, 17-гадовай дзяўчынкі, валасы былі ўсе сівыя. І, балазе, я была бландынка: у мяне валасы светлыя, саламянага колеру", - успамінала жанчына.

Газета для параненых салдатаў

У Польшчы Валянціне запомніўся яшчэ адзін эпізод. У яе выдалася вольная хвілінка, і яе папрасілі пачытаць для параненых салдатаў.

"А шпіталь, ведаеце, які? Звычайны разбураны дом. У падвале зрабілі шпіталь. Калі я стала па лесвіцы спускацца, адчула пах гнілога мяса. Адчуваю, што я не магу ісці - галава кругам, ванітуе. Крыху пастаяла каля дзвярэй, падыхаць паветрам. Пайшла, і калі першыя пацыенты ўбачылі мяне, адразу пачалі крычаць. хто - дачушка, хто - сястрычка. Вельмі шмат было моладзі", - успамінала радыстка.

Такой была Варшава сразу после освобождения
© Sputnik / Сергей Лоскутов
Такой была Варшава адразу пасля вызвалення

"Крычаць: ідзі, пачытай нам газету. Ад хвалявання я чытала, як першаклашка, па літарах. Мне было так няёмка. Але яны з задавальненнем слухалі. Калі я пералічвала, што нашы ўзялі такі-то горад, усё адразу радаваліся, смяяліся. Я тады зразумела, што мацней за рускіх няма нікога", - працягвала яна.

Ліст для мамы

Яшчэ адзін выпадак патрос маладую дзяўчынку да глыбіні душы. У шпіталі да яе звярнуўся салдат, папрасіў напісаць ліст для сваёй маці. У ім папрасіў паказаць, што ў яго ўсё добра.

"Гляджу: у яго рук няма. Стала заканчваць ліст: "Мама, калі разаб'ем фрыцаў, мы з табой сустрэнемся. Цалую, твой сын". На гэтым ён прасціны адкінуў, а ў яго няма і ног. А ён мне кажа: "Сястрычка, калі скончыцца вайна, мы з табой яшчэ станцуем!"- успамінала Валянціна.

Яна і сама апынулася моцным духам чалавекам.

"Мы прайшлі вайну. Часта калі ехалі на паўтаратонцы, у мяне ногі ледзь не прымярзалі да ботаў. Падыходзілі хлопцы: "Валь, давай, уставай, пайшлі". А я не магу, у мяне ногі не ідуць. Яны мяне бралі на рукі і заносілі ў домік, а там мне адціралі ногі", - успамінала жанчына.

Валянціна Макушава амаль дайшла да Берліна. Усю вайну яна была радысткай, ваеннага звання не атрымала.

Гісторыя пра пенсію

У мірны час Валянціна гэтак жа шмат працавала. Спачатку ўладкавалася тэлеграфісткай, а калі нарадзілася дзіця, была прыбіральшчыцай, вартаўніком, дворнікам, каб праводзіць больш часу з сынам. На пенсію пайшла тэлеграфістам у аддзяленні сувязі Далёкаўсходняй чыгункі Расіі.

Несмотря на все невзгоды, которые довелось пережить, Валентина Макушева была очень жизнерадостным человеком
© Photo : из личного архива
Нягледзячы на ўсе нягоды, якія давялося перажыць, Валянціна Макушава была вельмі жыццярадасным чалавекам

"На пенсіі мама працягвала працаваць дворнікам на няпоўны дзень. З пенсіяй звязана цікавая гісторыя, якую немагчыма было б прыдумаць", - распавёў Sputnik яе сын Юрый.

"Памер пенсіі складаў 102 савецкіх рубля, а выхад на пенсію прыйшоўся на канец васьмідзесятых, калі ўжо пачыналася перабудова. І мама, пасля дзесяці гадоў жыцця на такую пенсію, напісала ліст прэзідэнту Уладзіміру Пуціну, які тады толькі ўступіў на пасаду, і патлумачыла сітуацыю. У сваім лісце яна пісала, што ёй крыўдна, што ў яе не было дзяцінства, бо рана памерлі бацькі. Не было юнацтва, так як яе забрала вайна. І годнай старасці, падобна, не будзе, бо на яе не хопіць грошай" , - дадаў суразмоўца агенцтва.

У лісце ў адказ Пуцін падзякаваў Валянціне за тое, што яна паведаміла аб матэрыяльным становішчы ветэранаў вайны і адразу пасля гэтага выдаў указ ў абавязковым парадку ўсім ветэранам Вялікай Айчыннай даваць інваліднасць, так як стан здароўя ў іх пакідае жадаць лепшага. "А інваліднасць другой групы - гэта ўжо прыстойныя выплаты. Так што пенсія ў мамы пасля гэтага была вышэй за сярэдні заробак па рэгіёне, а ў 2016 годзе ўжо складала амаль 40 тысяч расійскіх рублёў", - сказаў Юрый.

Валянціна пайшла з жыцця чатыры гады таму. Сям'я па-ранейшаму памятае і любіць яе. І захоўвае памяць дзяўчынцы з сівымі валасамі, якая прайшла палову Еўропы.

20
Тэги:
Ветэраны, Вялікая Айчынная вайна (1941-1945)
Тэмы:
Дзень Перамогі - 2020
Тэсціраванне на COVID-19 у лабараторыі НДІ Скліфасоўскага

Расія і Турцыя будуць сумесна выпрабоўваць вакцыны ад каронавіруса

0
(абноўлена 11:07 04.06.2020)
У Турцыі 22 ўніверсітэта працуюць над стварэннем вакцын ад каронавіруса, чатыры з іх ужовыпрабоўваюць іх на жывёлах.

МІНСК, 4 чэр - Sputnik. Міністры аховы здароўя РФ і Турцыі дамовіліся аб супрацоўніцтве па клінічных выпрабаваннях вакцын ад каронавіруса, заявіў кіраўнік турэцкага Міністэрства аховы здароўя Фахрэцін Коджа.

Раней Коджа паведаміў аб тэлефоннай размове са сваім расійскім калегам Міхаілам Мурашкам, падчас якой была дасягнутая дамоўленасць аб сумеснай працы спецыялістаў дзвюх краін па стварэнні вакцыны і лекаў ад каронавіруса.

"У Турцыі 22 ўніверсітэта працуюць над стварэннем вакцын ад каронавіруса, чатыры з іх ужо выпрабоўваюць іх на жывёлах. Каб перайсці на этап клінічных выпрабаванняў, недастаткова рамак адной краіны. Расія таксама распрацоўвае вакцыны, і мы дамовіліся супрацоўнічаць па крыжаваных клінічных выпрабаваннях", - сказаў Коджа журналістам.

Ён таксама дадаў, што навукоўцы РФ і Турцыі абмяркуюць далейшыя крокі па супрацоўніцтве ў гэтай галіне ў чацвер у фармаце відэаканферэнцыі.

Брытанская вакцына

Тым часам бразільскае нацыянальнае агенцтва па наглядзе ў сферы аховы здароўя Anvisa дало дазвол пачаць на добраахвотніках выпрабаванне вакцыны супраць каронавіруса, якая была распрацавана ў Вялікабрытаніі, гаворыцца ў паведамленні рэгулятара.

У Anvisa заявілі, што эксперыментальная вакцына была створана Оксфардскім універсітэтам, інфармацыю пра яе і запыт на дазвол выпрабаванняў падало бразільскае аддзяленне кампаніі Astrazeneca.

Неклінічныя выпрабаванні вакцыны пад назвай ChAdOx1 nCov-19 на жывёлах, а таксама першая фаза клінічных выпрабаванняў на людзях для ацэнкі бяспекі вакцыны прайшлі ў Англіі, вынікі сведчаць аб яе прымальным профілі бяспекі, адзначылі ў Anvisa.

0
Тэги:
Турцыя, Расія
Тэмы:
Каронавірус COVID-19