Прафесар Адам Мальдзіс

Адам Мальдзіс: з Караткевічам мы "перамігваліся" настольнымі лямпамі

225
(абноўлена 14:31 25.07.2016)
У гадавіну смерці беларускага пісьменніка Уладзіміра Караткевіча Sputnik разам з яго сябрам Адамам Мальдзісам зазірнуў у знакамітую "застольную" кнігу, якую яны разам вялі шмат гадоў.

Святлана Ліцкевіч, Sputnik.

У цесным і прэснаватым шэрагу беларускіх пісьменнікаў, шмат у чым адасобленых правільнымі ўспамінамі сяброў і нашчадкаў, Караткевіч назаўжды застанецца нефарматным жыццялюбам — гучным і рамантычным, разгульным і шчодрым на любоў. Сапраўдным беларускім шляхціцам, "які нават у возе з гноем шаблю трымаў" — так у Беларусі казалі пра шляхцічаў, якія нават зусім згалеўшы, захоўвалі "годнасць".

Ён і праўда быў шляхетных крывей: "яго мама была са шляхты. Вельмі інтэлігентная жанчына. Яна і прышчапіла яму любоў да XIX стагоддзя", — згадвае Мальдзіс.

У "сваё" XIX стагоддзе прафесар і літаратуразнаўца Адам Мальдзіс прыйшоў іншымі шляхамі — у 1963-м, калі яны пазнаёміліся, Адам Іосіфавіч славіўся масцітым знаўцам той эпохі.

Яны знайшлі адзін аднаго, быццам дзве намагнічаныя паверхні, а сілай прыцягнення стала любоў да XIX стагоддзя.

"Нас пазнаёміла жанчына — куды ж без прыўкраснай дамы. Мая калега Валянціна Гапава сказала, што нядаўна ў часопісе "Полымя" цікавы пісьменнік Караткевіч апублікаваў часткі рамана "Нельга забыць" ("Леаніды не вернуцца на Зямлю"). Там акурат пра "маё "XIX стагоддзе — я павінен яго прачытаць", — распавёў прафесар Мальдзіс.

Ён па-ранейшаму вельмі заняты ў свае 84 гады. Але пагаварыць пра Караткевіча пагадзіўся ахвотна, хоць у апошні час Мальдзіс ад інтэрв'ю адмаўляецца. "Валодзенька мне не даруе", — патлумачыў. Але мне здаецца, справа ў іншым — у гэтых успамінах ён зноў малады, а Караткевіч — жывы.

Теперь Мальдис читает застольную книгу в читальном зале БГАМЛИ
© Sputnik / Виктор Толочко
Зараз Мальдзіс чытае "застольную" кнігу ў чытальнай зале БДАМЛІ

Пра галубоў,  якія вярталіся

Тады, на пачатку 60-х, Мальдзіс не толькі прачытаў раман, але і апублікаваў рэцэнзію. І аднойчы на ​​ганку Саюза пісьменнікаў убачыў мужчыну, які голасна пытаўся ва ўсіх: "Хто тут Адам Мальдзіс?" Гэта быў Караткевіч. Ён падзякаваў за рэцэнзію і паклікаў Адама на вячэру. Яны прагаварылі да раніцы. І неяк адразу сталі лепшымі сябрамі. Халасты і вясёлы сябар неяк незаўважна стаў заўсёднікам у доме Мальдзіс.

"Калі прыходзіў Валодзя, дом адразу напаўняўся ім да краёў. І ён заўсёды выклікаў усмешку. Ён доўга быў халасцяком, трохі непрыкаяны, ці што", — згадвае Адам Мальдзіс.

Калі Караткевіч атрымаў кватэру на вуліцы Веры Харужай, недалёка ад Старажоўскага рынку, аднойчы ён сказаў: "Вось было б выдатна, Адаме, каб табе далі кватэру ў гэтай хаце, якая будуецца".

У тыя гады Мальдзіс працаваў у інстытуце літаратуразнаўства Акадэміі навук і "нішто не прадказвала" кватэры ў такім раёне. "Але здарыўся звычайны цуд — я пасяліўся ў суседнім доме на першым паверсе", — усміхаецца Мальдзіс.

Гэтыя "старажоўскія" гады прафесар лічыць самымі цёплымі ў іх сяброўстве. Тэлефонаў тады не было і яны прыдумалі "перамігвацца" настольнымі лямпамі — калі дома, калі тэрміновая праца, калі жонка пайшла…

"Тады і з'явіўся гэты сшытак. Яго прывезла мая Марыя аднекуль з радзімы — мы з ёй землякі, з суседніх вёсак на Астравечыне. Валодзя адразу ўзяў гэты "гросбух", паправіў назву і сказаў, што гэта будзе наша гасцявая кніга, дзе сябрам належыць пакідаць аўтографы.

Зразумелая справа, што больш за ўсё ў ёй апынулася яго ўласных эпіграм, вершаў і малюнкаў", — распавёў Мальдзіс.

На обложке застольной книги автографы многих известных людей Беларуси
© Sputnik / Виктор Толочко
На вокладцы "застольнай" кнігі аўтографы шматлікіх вядомых людзей Беларусі

Гэтую кнігу былога бухгалтарскага ўліку, перайменаваную Караткевічам у "Часопісь iнвертарнага ўліку выпiтага", яны называлі паміж сабой "застольная" ці "амбарная". Нават у вопісу Беларускага архіва-музея літаратуры і мастацтва, дзе яна зараз захоўвацца, так і лічыцца. Тут аўтографы і малюнкі мноства беларускіх і замежных пісьменнікаў, навукоўцаў, літаратуразнаўцаў. Раўняючыся на Караткевіча, многія з іх наравілі пажартаваць, намаляваць карыкатуру, скласць верш. Ну і кожны прыход сябра Барадуліна, вядома, адзначаўся з'едлівай эпіграмы.

"І паваліцца славы казённых тын,

І развеецца пыл грашавітай раскошы.

Макаёнак запомніцца толькі тым,

што ў яго пазычаў Караткевіч грошы".

Караткевіч ужо быў вядомым, але заўсёды без грошай — ён проста не ўмеў імі распараджацца. У яго халасцяцкай кватэры заўжды былі натоўпы сяброў. Інтэлігентная мама памяркоўна да гэтага ставілася.

"Ён быў падобны да вялікага дзіцяці. Мы вельмі любілі па выходных хадзіць з ім на Старажоўскай рынак. У той час там можна было знайсці ўсё, што заўгодна. Ён вельмі любіў купляць галубоў і проста на рынку выпускаць іх з клетак. Вось толькі не разумеў, што гэта хатнія птушкі, якія ўсё адно вярталіся ў сваю галубятню і ў наступныя выходныя зноў прадаваліся на рынку", — сумна ўсміхнуўся Адам Іосіфавіч.

"Нечаканая" жанчына

Паводле слоў Мальдзіса, Караткевіч доўга не жаніўся збольшага праз тое, што яго мама, якая бязмерна любіла сына, пяшчотна адважвала яго чарговую абранніцу. А жанчын у яго было шмат. Пра амурныя спісы пісьменніка ходзяць легенды. Хоць ён ніколі не задаваўся гэтым, стараўся па-рыцарску берагчы чужыя таямніцы.

В рисунках Короткевич достаточно безжалостен к себе - иронично подчеркивает свой лишний вес
© Sputnik / Виктор Толочко
Сам да сябе Караткевіч ставіўся з іроніяй і гумарам, не прамінаючы ў малюнках падкрэсліць сваю лішнюю вагу

Неяк у адной прыбалтыйскай рэспубліцы ў яго былі стасункі з жонкай вельмі высокапастаўленага чыноўніка. "Яна была прыгажуняй, Валодзя ўтайне ганарыўся гэтымі адносінамі, але не разлічваў на іх занадта сур'ёзна. Разумеў, што такога ​​раскошнага жыцця жонцы чыноўніка ён забяспечыць не зможа. Калі яна нас спіртным частавала — дух перахапляла ад назваў напояў з бара, мы ехалі на машыне яе мужа ў адзін загарадны музей і паставыя міліцыянты аддавалі нам чэсць… А потым, пазней, даведаўся, што яна ўсё ж такі пайшла ад мужа да мясцовага пісьменніка. І гараваў, што калі б ведаў, што яна гатовая сысці, быў бы больш смелым", — успамінае Мальдзіс.

Ён ажаніўся амаль у 41 год на вельмі "нечаканай", як сказалі сябры, жанчыне. Аднойчы яна прывяла на сустрэчу з пісьменнікам сваіх студэнтаў. Валянціна выкладала гісторыю партыі ў Брэсцкім універсітэце, да таго часу двойчы была разведзеная і зусім не цікавілася беларускай гісторыяй. Увесь час яго выступу яна чытала нейкі дэтэктыў і ў канцы, калі ён паскардзіўся, што не ўсе яго слухалі, спытала: "А чаму б вам не напісаць дэтэктыў з гісторыяй, напрыклад, як "Дзікае паляванне караля Стаха"? Пасля нямой сцэны, калі высветлілася, як яна апраставалосілая, у якасці прабачэнні яна запрасіла яго на вячэру.

"Ён прыехаў у Мінск з крыкам "здаецца, я ажанюся!" — "Здаецца або жанюся?" — Парыравала мая жонка, якая звыклася, як і ўсе, з амурнымі прыгодамі Валодзі", — усміхнуўся Мальдзіс.

Пасьля яны ўсе паехалі ў Ракаў, на вяселле да Вячаслава Рагойшы. І там, моцна падпіўшы, сябры сталі намякаць Валянціне, што яна зусім "іх" Валодзю не пара, бо нават па-беларуску не гаворыць. Яна не апраўдвалася — у засмучаных пачуццях выпіла паўшклянкі гарэлкі, потым яшчэ паўшклянкі, зламала абцас і сышла з вяселля.

Яна сталася амаль ідэальнай для яго — спакойнай, цярплівай і хатняй. Яе, як ні дзіўна, ухваліла мама. У доме пісьменніка з'явіліся дываны і крышталь, а на адпачынак яны сталі ездзіць у добрыя сацкраіны, а не на Нарач. Усе сябры казалі, што з пункту гледжання творчасці сямейная жыццё было не самым плённым творчым перыядам. Але з пункту гледжання ўладкавання жыцця ўсё стала амаль ідэальным.

Первый стихотворный отчет Короткевича о застолье с вердиктом: палягчы не паляглi, час нядрэнна правялi, верху - оттиск перстня, который носил писатель
© Sputnik / Виктор Толочко
"Палягчы не паляглі, час нядрэнна правялі" - першая вершаваная справаздача Караткевіча аб застоллі, уверсе - адбітак пярсцёнка, які насіў Караткевіч

"Яны пражылі разам 12 вельмі шчаслівых гадоў. Але Валя захварэла і неўзабаве памерла. А незадоўга да яе сышла любімая мама. Валодзя стаў зазіраць у бутэльку. Але справа нават зусім не ў гэтым. Заўжды азартны і жыццярадасны, ён раптам страціў цікавасць да жыцця. Зрабіўся нейкі маларухомы, цяжкі. Яму проста расхацелася жыць. Усе спрабавалі яго разварушыць, захапіць, у тое лета ён паехаў у сваё апошняе падарожжа па Прыпяці на плыце — мастакі выцягнулі. Не ведаю, ці было б па-іншаму, калі б ён тады не паехаў…" — Мальдзіс успамінае пра гэта спакойна. Відаць, што гэты пытанні ён задаваў сабе не аднойчы.

Але потым ён перагарнуў чарговую старонку "застольнай" кнігі і лёгка перавёў тэму.

"Скажыце, мужны вiцязь — калі працверазiцесь?"

Яны любілі адзін аднаго разыгрываць.

"Я быў тры месяцы ў камандзіроўцы ў Кракаве, а Валодзя толькі прыехаў. Я ішоў на вакзал яго сустракаць, да мяне прыстала цыганка. Я сказаў — вы лепш вось да таго дзядзькі падыдзіце — яго Уладзімір зваць, ён пісьменнік з Беларусі.

Яна да яго падышла, назвала па імені, сказала, што прадкажа, колькі ён кніг выдасць у найбліжэйшым годзе. Агаломшаны Караткевіч так моцна "пазалаціў" ёй ручку, што цыганка рэтыравалася. Калі я падышоў, ён з выцягнутым тварам распавёў гэтую гісторыю. "Слава, Валодзенька, сапраўдная слава", — адказаў я, гледзячы на ​​вежы Марыяцкага касцёла. І толькі праз тры дні прызнаўся, што цыганку я падаслаў. "Больш ты мяне так не разыграеш", — сказаў Караткевіч.

А на наступны дзень у бібліятэцы Чартарыйскіх, калі я здаваў дакументы, адна наведвальніца, пачуўшы мой акцэнт, спытала нешта па-руску. Разгаварыліся. Калі яна даведалася, што я іду на сустрэчу з Караткевічам, проста ўмольвала мяне пазнаёміць з ім. Праз некаторы час да Валодзі, які чакаў мяне ля Марыацкга касцёла, падышла жанчына і па-руску спытала: "Вы Уладзімір Сямёнавіч? Караткевіч? Вас вырашана дэпартаваць з ПНР, вы ўжываеце занадта шмат спіртных напояў". Акторка яна апынулася добрая, перапалоханы Караткевіч стаў апраўдвацца, лапатаць, даставаць пашпарт. Калі я выйшаў з-за калоны, ён мяне ледзь не забіў", — усміхнуўся Мальдзіс. І шматзначна дадаў, што пасля выдатнай вячэры з нацыянальнай кухняй у гасцініцу яму давялося вяртацца аднаму.

"Але не думайце — з мяне ён таксама кпіў", — зноў усміхнуўся ён. І ў пацверджанне паказаў у "застольнай" кнізе карцінку, на якой мужычок з пузікам і ў акулярах скача ў лужыну.

"Адась быў iсны вiцязь,

ён скокнул проста ў Cвіцязь,

Каб гожых свіцязянак лабзаць, як куртызанак;

Скажыце, мужны вiцязь — калі працверазiцесь?"

Наступная эпіграма напісана рукою Караткевiча ўжо па-руску: "Мальдис по имени Адам питается сердцами дам, но это не мое сужденье, у Гаповой такое ж мненье".

"А вось карыкатура на літоўскага літаратуразнаўца Каўруса, які быў тады ў нас у гасцях: "Трапiў пане Каўрус у паганы хаўрус", — працягнуў гартаць "застольную" кнігу прафесар.

Из тех, кого Короткевич внес когда-то в список составителей книги, в живых остался только Адам Мальдис.
© Sputnik / Виктор Толочко
З тых, каго Караткевіч запісаў калісці ў складальнікі кнігі, жывы па сёння толькі Мальдзіс

"Прыйшоў час мне з гэтай кнігай расставацца"

У свой час Мальдзіс доўга не хацеў расставацца з гэтай кнігай. Хоць тут не толькі жарты, зразумелыя ім дваім — нямала вершаў і малюнкаў, якія ня публікаваліся раней. Прадстаўнікі беларускіх архіваў даўно намякалі, што хацелі б яе займець. Але Адаму Іосіфавічу было шкада з ёй расставацца. А аднойчы ў Оршы, пасля канферэнцыі, на якой навуковец неасцярожна сказаў, што гэтая кніга неацэнная, яго збілі з ног і выхапілі партфель з "застольнай" кнігай.

"На шчасце побач былі калегі, якія і дагналі зламыснікаў, я б, вядома, не змог. Тады я вырашыў, што надышоў час мне з гэтай кнігай расставацца. Я перадаў яе ў Беларускі архіў-музей літаратуры і мастацтва. Тут захоўваюцца і Валодзіны архівы", — уздыхнуў Мальдзіс, а потым дадаў, што прамых нашчадкаў у Караткевіча няма, праваўладальнікамі з'яўляюцца дзеці яго сястры.

Калі мы ўжо развітваліся, стары прафесар сказаў, што збіраецца зусім адысці ад спраў, з'ехаць на родную Астравеччыну, каб скончыць тое, што яшчэ не дапісана.

"Вядома, мне яго не хапае. Але часцяком раніцой, калі іду па праспекце, я сустракаю маладога чалавека на ровары. Ён заўжды спыняецца, вітаецца са мной за руку. І, ведаеце, ён дзіўна падобны на Валодзю. Нават цыгарэту трымае ў пальцах рыхтык як ён. І настрой мой заўжды лепшае", — усміхнуўся на развітанне прафесар.

225
Тэги:
Жыццё знакамітых людзей, Уладзімір Караткевіч, Адам Мальдзіс, Мінск, Беларусь
(1:08 / 7.67Mb / просмотров видео: 2442)

Інтэрв'ю ў клетцы з тыграмі: дрэсіроўшчык пра трукі і прыкметы - відэа

13
(абноўлена 09:16 22.10.2020)
Заслужаны артыст Расіі Сяргей Несцераў адказаў на пытанні журналіста Sputnik прама ў клетцы з тыграмі. Ці спадабалася такое інтэрв'ю самім драпежнікам, глядзіце на відэа.

Перш, чым стаць вядомым дрэсіроўшчыкам тыграў Сяргей Несцераў, пераспрабаваў сябе ў розных жанрах: быў акрабатам на конях, эквілібрыстам на "Рускай палцы", гімнастам на трапецыі. Займаўся і адміністрацыйнай работай, прайшоў шлях ад абслугі да дырэктара цыркавы кампаніі. Дрэсурай заслужаны артыст Расіі займаецца з 24 гадоў. Ён працаваў з вярблюдамі, сабакамі, ламами, зебрамі, леапардамі, жырафамі і кракадзіламі.

Сёння ў Несцерава шэсць падапечных - тыгры Філіп, Заір, Вера, Надзея і Любоў, а таксама ільвіца Тамара. Мужчына працуе ў Белдзяржцырку ўжо амаль год.

"Калі ў мяне пытаюцца, каго я больш за ўсіх люблю са сваіх жывёл, па пунктах адказваю: спачатку львіцу Тамару, потым майго хатняга дабермана Каспера, затым тыграў, і толькі потым людзей", - смяецца артыст.

Заслужаны артыст Расіі распавёў аб цыркавой дынастыі, метадах дрэсуры і экстрэмальных родах тыграў, якія сам жа і прымаў, а яшчэ параўнаў жыццё ў расійскай і беларускай сталіцах.

На частку пытанняў дрэсіроўшчык адказаў у жыллі сваіх "катоў". Карэспандэнту Sputnik давялося нават зайсці ў клетку да драпежнікаў. У нейкі момант адзін з тыграў зладзіў перапалох - ён ўстаў з месца і накіраваўся ў бок журналіста. Сяргей Несцераў супакоіў жывёлу і загадаў вярнуцца на месца. Як аказалася, знаходжанне старонняга чалавека ў клетцы з тыграмі і ёсць самы рызыковы трук артыста.

Сяргей Несцераў чалавек не забабонны, аднак у некаторыя правілы і прыкметы перад выхадам на манеж выконвае.

"Маю палку, акрамя мяне, ніхто не мае права чапаць. Калі я ўзяў перад працай палачку, я яе з рук практычна не выпускаю. Не хрышчуся, не чытаю малітвы, але нейкія маленькія прыкметы ёсць", - адзначыў дрэсіроўшчык.

Глядзіце на відэа Sputnik, як праходзіла інтэрв'ю ў клетцы з тыграмі.

13
Тэги:
Белдзяржцырк, драпежнік

"Сам сабе гаспадар": сялянка пра плюсы вясковага жыцця - відэа

61
(абноўлена 14:30 15.10.2020)
А вы ведаеце, што існуе Дзень сельскай жанчыны? Гэтае свята ААН афіцыйна зацвердзіла 13 гадоў таму. Шырокага распаўсюджвання яно так і не атрымала, затое стала падставай нагадаць пра сельскіх жыхарак. Глядзіце відэа Sputnik аб простых радасцях жыцця за МКАДам.

Ала Арсянюк прамяняла гарадскі побыт на жыццё вясковае. Жанчына жыве і працуе ў аграгарадку Бальшавік ужо 30 гадоў і ў сталіцу вяртацца не збіраецца.

"Я жыла ў Мінску, на вуліцы Ангарскай, потым у вучылішчы, на другім курсе мама абмяняла кватэру і мы пераехалі сюды ў аграгарадок Бальшавік. Потым я выйшла замуж, мужу далі ўчастак, пабудаваліся і сталі тут жыць", - распавядае Ала аб тым як перабралася ў сельскую мясцовасць.

Жанчына працуе маляром на птушкафабрыцы, у стройцэху, прыводзіць у парадак птушнікі. А дома Ала Іванаўна сама даглядае жыўнасць - трымае курэй і індакачак.

Кожны дзень сялянкі пачынаецца з першымі пеўнямі, а замест фітнесу - абыход агарода і кармленне гаспадаркі. На стале жанчыны ўсё з уласных дваццаці сотак. У гэтую пару, Але яшчэ трэба сабраць ураджай: капусту, моркву і вінаград.

На падворку Але Арсянюк дапамагаюць сыны і мама, а галоўны кантралёр у побыце - кот Вугольчык, нават жарка катлет праходзіць пад яго "наглядам".

Рэдкія паездкі па справах у Мінск прыносяць радасць, але толькі эстэтычную, калі Ала ездзіць у сталіцу заўсёды любуецца краявідамі і вячэрнімі агнямі. Але адзначае, што пасля такіх паездак баліць галава, спасылаючыся на загазаванасць.

Вечарамі Ала ходзіць не па праспектах, а па вуліцах ужо роднага Бальшавіка, але гарадскім сяброўкам не зайздросціць. Жыццё ўдалечыні ад мегаполіса вясковая жыхарка лічыць плюсам - агарод і свой дом, прадукты ўласнай вытворчасці і наогул сама сабе гаспадыня.

61
Тэги:
вёска
Багач

Народны каляндар: святкуем Юл’яна, гатуем стравы для дзетак

0
(абноўлена 16:49 30.10.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае як нашы продкі баранілі дзяцей ад хваробаў і што гатавалі для іх.

У народзе лічылі, што калі ў хаце не чуваць дзіцячых галасоў, то гэта хата не мае шчасця. 31 кастрычніка ў Народным календары адзначаюць прысвятак Юльяна, ахоўніка дзяцей. Але не толькі ў  гэтага святога бацькі прасілі дапамогі для сваіх дзяцей. Найважнейшымі аступнікамі ад усялякага ліха лічылі Прачыстую, Ісуса Хрыста і анёлаў ахоўнікаў, якія ў народным уяўленні адбіваюць чалавека ад "усіх наглых урагоў". У народнай міфалогіі дзецьмі апекавалася Дамавуха, якая магла калыхаць калыску з немаўляткам і бавіцца з астатнімі дзецьмі гаспадыні, якая ёй падабалася.

Але першай і наймацнейшай апякункай і абаронцай для сваіх дзяцей заўсёды была маці. Яна спявала на ноч калыханку, апранала, рабіла ляльку, сачыла, каб дзіця было здаровае і сытае.

Багач у Вязынцы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Наймацнейшай апякункай дзяцей заўсёды была маці

У народзе лічылі, што падчас цяжарнасці жанчына павінна была выконваць шэраг перасцярог, у выніку якіх гарантавалася нараджэнне здаровага немаўляці. Але і надалей маці верыла, што напрацягу першага года жыцця лёс дзіцяці наўпрост залежыць ад яе паводзін. Таму падчас кармлення сама жанчына не павінна была сілкавацца, каб дзіця не было абжорай, не пазяхаць, каб дзіця не было гультаём, ні з кім не спрачацца, каб не было схільным да спрэчак і сварак. Лічылася, што карміць дзіця ў дрэнным настроі ні ў якім разе нельга. Маці павінна супакоіцца, іначай дзіця  да канца свайго жыцця будзе тужыць. Таму, каб яго лёс быў шчаслівым, маці карміла яго толькі ў светлым настроі, ласкава называючы "маё сонейка яснае", "мая зоранька ранняя", "мой верабейка, птушачка, крошачка" і інакш.

Часта кармленне павольна пераходзіла ў калыханне, дзе ў калысцы, як апісваў беларускі этнограф Чэслаў Пяткевіч  у кнізе "Грамадская культура Рэчыцкага Палесся"засынаў "абагоўлены скарб" пад манатоннае напяванне: "Аа, аа, дзе-е-таачка спаць, а я буду каа-лы-хаць, а-а…, а ты паганае, чаго слепкі вытарашчыло? Ось я табе як дам плескача, то мне зараз заснеш — аа-аа... ".

Але такое стаўленне да немаўляці заканчвалася праз год "адлучэннем". Гэты сямейны абрад, апісаны Пяткевічам адбываўся наступным чынам. Пакарміўшы дзіця грудзямі апошні раз, маці садзіла яго на памост для спання, а бацька клаў перад ім медзяны грош, кавалачак хлеба, валовы рог, ці, калі дзяўчынка, тронку ад сярпа. Калі дзіця пацягне ручку найперш да рога, то лічылі, што яно будзе добрым гаспадаром, калі да хлеба, то будзе гультаём, ахвотнікам да гатовага хлеба, калі да гроша – будзе схільным прыхапіць чужое – будзе злодзей.

Праздник средневековой культуры Меч Брачыслава
© Sputnik Альфред Микус
Галоўнае, каб дзіцяці вырасла добрым чалавекам

Рэзкае адлучэнне ад грудзей у дзіцяці практычна заўсёды выклікала доўгатэрміновы разлад страўніка і пераход на "свой хлеб" адбываўся даволі балюча. Смяротнасць сярод дзяцей гэтага ўзросту была даволі высокай і асабліва ў сем’ях сялян. Не разумеючы прыроды таго ці іншага дзіцячага захворвання, верылі, што віной таму сурокі, пярэпалахі, начніцы, крыксы, капрызы, падвей і іншыя міфалагічныя істоты.

Спосабы дыягностыкі і лячэння былі часам такімі ж дзіўнымі, як і тыя нячысцікі, што па народных уяўленнях шкодзілі дзецям. Так, каб высветліць, ці будзе жыць вельмі хворае дзіця, варажылі з дапамогай мурашніку. Маці ішла ў лес і здымала верхнюю частку мурашніка, рабіла з гэтага адвар і купала ў ім дзіця тры дні запар. Пасля ізноў ішла ў лес і глядзела ці аднавілі мурашкі свой дом. Калі мурашнік меў ранейшы выгляд, то была надзея, што дзіця паздаравее. У такіх выпадках маці шукала любых паратункаў. У справу ішлі і малітвы да святых і язычніцкія замовы, якія выкарыстоўвалі ў народнай медыцыне. Вось як лячылі начніцы.

Калі спакойнае ўдзень дзіця непакоілася і ўначы не спала, то лічылі, што яму шкодзяць начніцы. Яны ўяўляліся чорным кудлатым чарвяком, які быццам бы прапаўзаў пад калыбеллю. Супраць гэтай напасці ў дзвярах ставілі страх (пудзіла), як на вераб’ёў, апраналі ў вывернутую наадварот сарочку, у калысцы мянялі палажэнне ног і галавы, калыхалі дзіця ў начоўках і чыталі замовы: "Зара-зарыца, вазьмі ў майго дзіцяці начніцы. Дзе зара патухаіць, там начніцы прападаюць".

А вось як паэтычным народным словам супакойвалі дзіця перад сном на Ашмяншчыне: "Дрымоты, пакой, адшукай рабу Бога (імя), няхай яна спіць, высыпаецца, ноччу не прасыпаецца. Зоркі няхай будуць ёй сёстрамі, месяц ёй братам, а сон ёй кумам і сватам. Амын".

Існавала і такая практыка, калі дзіця быццам ахвяравалі Богу, просячы заступніцтва за яго і шчаслівага лёсу. Трэба было аднесці ў касцёл прызначаныя на ахвяру грошы, кавалак палатна, крыху лёну. Гэтай ахвярай тройчы малявалі кола вакол дзіцяці і накрывалі яго ёю. Пасля клалі ахвяру на алтар.

Дожинки в Мяделе - 2018
© Sputnik Альфред Микус
У народзе лічылі, што, калі ў хаце не чуваць дзіцячых галасоў, у ёй няма шчасця

Калі дзіця было як быццам бы здаровае, але вельмі худзенькае, яго дастаткова было ўзважыць на шалях і тады яно быццам бы пачынала папраўляцца. Каб дзіця хутчэй расло, маці здымала з яго кашульку толькі праз галаву і карміла як мага часцей.

У перыяд ранняга дзяцінства як у сялянскай так і ў заможных дваранскіх сем’ях дзецям гатавалі асобныя стравы з лепшых прадуктаў, якія дарослым не заўсёды траплялі на стол, паколькі ад якасці ежы залежыла здароўе дзіцяці. Вядома ж меню вясковай малечы вельмі адрознівалася ад дзіцячага меню ў заможных сем’ях, дзе былі знаёмыя з заходнееўрапейскай кухняй. Тут пэўныя веды аб сістэме харчавання і ўтрымання дзяцей дазвалялі рабіць яе больш сбалансаванай і правільнай. У выніку, дзеці вышэйшых саслоўяў хварэлі і паміралі значна радзей чым сялянскія. Але як бы там ні было і сялянка, і пані песцілі сваіх дзетак смачнымі стравамі.

Гатавалі звычайна салодкія кашы, бліны з начынкамі і без іх, пончыкі, тварожныя запяканкі, цыбрыкі грыбкі і яечні, разнастайнае печыва, стравы з лепшых гатункаў мяса, клёцкі, калдуны з ягаднымі начынкамі, разнастайныя супы і булёны і ў тым ліку супы-пюрэ з гародніны ды шмат што яшчэ.

Вось як гатавалі малочны суп з морквай ў вёсцы Літва Ляхавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Суп малочны з морквай

Інгрыдыенты:

  • 4 шклянкі малака
  • 3 шклянкі вады
  • 1 морква
  • 1 яйка
  • 1 шклянка мукі
  • 2 чайныя лыжкі цукру
  • 50 г сметанковага масла
  • Соль

Як гатаваць:

Малако змяшаць з вадой і давесці да кіпення, пакласці старкаваную на буйной тарцы моркву, соль, варыць да гатоўнасці морквы. У муку ўбіць яйка, дадаць вады, старанна перамяшаць, каб атрымалася цеста, як густая смятана. Паступова ўліваць цеста ў суп пры няспынным памешванні. У канцы варкі пакласці цукар і сметанковае масла.

0
Тэги:
Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў