Партрэт Уладзіміра Караткевіча ў музеі ў Оршы

Сапраўдны шляхціч і непапраўны рамантык: 34 гады таму не стала Караткевіча

181
(абноўлена 18:45 25.07.2018)
Эрудзіраваны знаўца гісторыі, беларускі інтэлігент і непапраўны рамантык – такім запомніўся Уладзімір Караткевіч і шматлікім сябрам, і аматарам яго творчасці.

Будучы аўтар такіх хрэстаматыйных твораў, як "Каласы пад сярпом тваім", "Хрыстос прызямліўся ў Гародні", "Дзікае паляванне караля Стаха" і многіх іншых нарадзіўся 26 лістапада 1930 года ў Оршы, у сям'і, якая сапраўды мела шляхецкія карані. Маці, настаўніца, з дзяцінства прывіла яму любоў да гісторыі. Асабліва хлопчык цікавіўся старажытнымі паданнямі і легендамі, шмат якіх у будучыні лягло ў аснову яго твораў.

Адукацыя і першыя творы

Падчас Вялікай Айчыннай вайны сям'я будучага пісьменніка з'ехала ў эвакуацыю, а калі вайна скончылася, вярнулася на радзіму, у Оршу, дзе Уладзімір, яшчэ школьнік у той час, пачаў публікаваць свае вершы і невялічкія апавяданні. Яго дэбют як паэта адбыўся ў 1951 годзе, калі Караткевіч апублікаваў у аршанскай раённай газеце два вершы: адзін на рускай, другі — на беларускай мове.

Вышэйшую адукацыю, якую пісьменнік таксама сумяшчаў з літаратурнай дзейнасцю, ён атрымаў у Кіеве, на рускім аддзяленні філалагічнага факультэта КДУ імя Тараса Шаўчэнкі, дзе даследаваў казкі і легенды ва ўсходнеславянскім фальклоры. Таксама пісьменнік сур'ёзна вывучаў гісторыю паўстання 1863-1864 гадоў на тэрыторыі Беларусі, Літвы і Польшчы, якая паслужыла асновай для яго апавяданняў, паэтычных твораў, а таксама рамана "Каласы пад сярпом тваім" і драмы "Кастусь Каліноўскі". У Маскве Караткевіч скончыў Вышэйшыя літаратурныя і сцэнарныя курсы і захапіўся драматургіяй.

Халасцяцкая кватэра

Каля Палаца культуры прафсаюзаў. Стаяць (злева направа): Іван Чыргін, Антаніна Лысенка, Данута Бічэль-Загнетава, Уладзімір Караткевіч, Мікола Прашковіч, Адам Мальдзіс
© Sputnik
Каля Палаца культуры прафсаюзаў. Стаяць (злева направа): Іван Чыргін, Антаніна Лысенка, Данута Бічэль-Загнетава, Уладзімір Караткевіч, Мікола Прашковіч, Адам Мальдзіс

Людзі, якія добра ведалі пісьменніка, распавядаюць, што ён заўсёды быў душой кампаніі, а ў яго халасцяцкай кватэры збіраліся натоўпы сяброў. У пачатку 60-х гадоў Караткевіч ужо быў вядомым пісьменнікам, але заўсёды без грошай — ён проста не ўмеў імі распараджацца.

"Ён быў падобны да вялікага дзіцяці, — успамінае сябар пісьменніка Адам Мальдзіс. — Мы вельмі любілі па выхадных хадзіць з ім на Старажоўскі рынак. У той час там можна было знайсці ўсё, што заўгодна. Ён вельмі любіў купляць галубоў і проста на рынку выпускаць іх з клетак".

Па словах Мальдзіса, Караткевіч не разумеў, што хатнія птушкі ўсё адно вярталіся ў сваю галубятню і ў наступныя выхадныя зноў з'явяцца на рынку.

"Нечаканая" жанчына

Паводле слоў Мальдзіса, Караткевіч доўга не жаніўся з-за таго, што яго мама, якая бязмерна любіла сына, пяшчотна адважвала яго чарговую абранніцу. А жанчын у яго было шмат. Пра амурныя спісы пісьменніка ходзяць легенды, хоць ён ніколі не задаваўся гэтым, стараўся па-рыцарску берагчы чужыя таямніцы.

Ён ажаніўся амаль у 41 год на вельмі "нечаканай", як сказалі сябры, жанчыне. Валянціна тады выкладала гісторыю партыі ў Брэсцкім універсітэце, да таго часу двойчы была разведзеная і зусім не цікавілася беларускай гісторыяй.

Яна была амаль ідэальнай для яго — спакойнай, цярплівай і хатняй. Яе, як ні дзіўна, ухваліла мама. У доме пісьменніка з'явіліся дываны і крышталь, а на адпачынак яны сталі ездзіць у добрыя сацкраіны, а не на Нарач. Усе сябры казалі, што з пункту гледжання творчасці сямейная жыццё было не самым плённым творчым перыядам. Але з пункту гледжання ўладкавання жыцця ўсё стала амаль ідэальным.

Апошняе падарожжа

Яны пражылі разам 12 вельмі шчаслівых гадоў, але Валя захварэла і неўзабаве памерла, а незадоўга да яе сышла любімая мама пісьменніка.

"Валодзя стаў зазіраць у бутэльку. Але справа нават зусім не ў гэтым. Заўжды азартны і жыццярадасны, ён раптам страціў цікавасць да жыцця. Зрабіўся нейкі маларухомы, цяжкі. Яму проста расхацелася жыць. Усе спрабавалі яго разварушыць, захапіць, у тое лета ён паехаў у сваё апошняе падарожжа па Прыпяці на плыце — мастакі выцягнулі. Не ведаю, ці было б па-іншаму, калі б ён тады не паехаў…" – успамінае Адам Мальдзіс.

12 ліпеня 1984 года Караткевіч з сябрамі адправіўся ў паход па Прыпяці, дзе яму стала дрэнна, і 20 ліпеня ён вярнуўся ў Мінск. Памёр пісьменнік 25 лiпеня і быў пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.

181
Тэги:
Уладзімір Караткевіч, Беларусь
Тэмы:
Беларуская літаратура (31)
Помнік Максіму Танку ў Мядзелі

Паэт, падпольшчык і грамадскі дзеяч: сёння нарадзіўся Максім Танк

1405
(абноўлена 09:23 17.09.2020)
У юнацтве паэт быў шмат разоў арыштаваны за падпольную дзейнасць, сядзеў у турме, хацеў пайсці на фронт у Вялікую Айчынную - а потым амаль чвэрць века ўзначальваў Саюз пісьменнікаў Беларусі.

Непадалёк ад Мядзеля, каля ракі Красноўка, побач з маляўнічым борам знаходзіцца вёска Пількаўшчына. У ёй не так шмат жыхароў, і бадай кожны зможа падказаць дарогу да дома, у якім 106 гадоў таму ў сялянскай сям'і нарадзіўся Яўген Скурко – будучы вялікі паэт Максім Танк.

Дзяцінства: вяртанне на радзіму і польскія школы

Бацькі яго ніколі не былі асабліва заможнымі, але затое вельмі працавітымі. Калі ў 1913 годзе ў сям'і з'явілася магчымасць атрымаць крыху большы кавалак зямлі, яны перасяліліся ў Жукова, але ў 1914 годзе, калі Яўгену было ўсяго два гады, яго бацька Іван Хведаравіч быў мабілізаваны ў армію. Жонка Івана з малым дзіцём на руках накіравалася за ім.

Да 1922 года сям'я Скурко жыве ў Маскве, там праходзяць дзіцячыя гады Яўгена і ён ідзе ў школу. Вучоба давалася хлопчыку лёгка – асабліва ён любіў літаратуру, завучваў на памяць шмат вершаў. Затым яго бацькі вырашылі вяруцца на радзіму, хоць і бянтэжыліся, што родная Мядзельшчына знаходзілася ў той час пад польскай уладай.

Школа там таксама была толькі польская – а маленькі Яўген польскай мовы не ведаў, таму яму прыйшлося год прасядзець дома. Але ўжо наступнай восенню хлопчык пайшоў у школу ў Шкленікава, а ў старэйшыя класы ў 1925 годзе — ужо ў Сваткаўскую школу ў Мядзелі, дзе акрамя вучобы Яўген займаўся ў драматычным гуртку і маляваў.

Юнацтва: першыя літаратурныя творы, камсамольская праца і арышты

Восенню 1926 года юнак паспяхова здаў экзамен у трэці клас Вілейскай рускай гімназіі, дзе правучыўся два гады – пакуль польскія ўлады не закрылі яе. Менавіта там ён піша першыя вершы, але таемна, хаваючы сшытак з імі.

У наступнай школе, дзе ўсяго на працягу некалькіх месяцаў правучыўся Яўген, ён паспеў пазнаёміцца з камсамольскім падполлем. За ўдзел у адной з вучнёўскіх забастовак супраць ліквідацыі беларускіх школ польскімі ўладамі Яўген Скурко быў выключаны з Радашковіцкай гімназіі – і паехаў у Вільню, дзе адразу паступіў у Віленскую беларускую гімназію, але і там вучыўся нядоўга. Усё паўтарылася па радашковіцкаму сцэнару: забастоўка – выдаленне. Яўген правёў лета ў роднай Пількаўшчыне, але вялікі горад вабіў яго, і ўжо восенню юнак зноў паехаў у Вільню, каб паступіць там на курсы тэхнікаў-меліяратараў – нічога дзіўнага ў гэтым выбары не было, толькі там Яўген пасля двух выдаленняў мог вучыцца без паліцэйскага пасведчання аб добранадзейнасці.

Пасля, у 1930-1932 гадах, Яўген Скурко вучыўся ў Віленскай рускай гімназіі імя Пушкіна. Там ён працягвае сваю прапагандысцкую і літаратурную дзейнасць, пачынае збіраць фальклор, разам з сябрам Янкам Гарохам выдае рукапісны часопіс "Пралом", дзе ўпершыню з'яўляюцца яго вершы і апавяданні, але пад псеўданімамі — Д. Сівер, А. Граніт.

Як карэспандэнта падпольных выданняў яго не аднойчы арыштоўвалі і дапытвалі, сядзеў ён і ў турме – але быў выпушчаны пад заклад і зноў вярнуўся на радзіму.

У 1932 годзе па загадзе ЦК камсамола Заходняй Беларусі Яўген накіроўваецца на Наваградчыну, дзе, па сутнасці, жыве ў нелегальным становішчы, пакуль у роднай Пількаўшчыне яго шукае паліцыя. У 1933 годзе Яўген Скурко зноў арыштаваны і прыгавораны да 6 гадоў зняволення, і хоць апеляцыйны суд пастанавіў зменьшыць пакаранне да двух гадоў умоўна, у турму юнак неўзабаве ўсё ж такі патрапіў – і быў у зняволенні да канца 1934 года.

У 1935 годзе Яўген Скурко, так і не атрымаўшы атэстат сталасці, самастойна рыхтуецца да экзаменаў, каб паступіць ва ўніверсітэт. Прыкладна праз год выходзіць першы зборнік яго вершаў – "На этапах", але кніга амаль адразу была канфіскаваная, а юнак – зноў арыштаваны.

У 1937 годзе Яўген, які пэўны час ужо друкуецца пад псеўданімам Максім Танк, скончыў сваю першую паэму "Нарач". За ёй рушылі "Сказ пра Валя" і яшчэ адна паэма – "Журавінавы цвет", якая ўвайшла потым у аднайменны зборнік. Імя Максіма Танка пачынае набываць вядомасць.

Але падзеі 1938 года прымусілі паэта прыпыніць літаратурную дзейнасць і некаторы час зарабляць на жыццё працай на складзе, але і гэтак пражыць у Вільні было немагчыма, і Максім Танк вяртаецца дадому. На першы дзень вызвалення Беларусі ён піша верш "Здарова, таварышы".

Вайна і пасляваенныя гады

У 1940-м годзе Максім Танк ажаніўся з Любоўю Асаевіч, з якой пазнаёміўся падчас вучобы ў беларускай гімназіі.

На радзіме Максім Танк працуе ў абласной газеце "Вілейская праўда" – і друкуецца ў ёй жа, але пры першай жа магчымасці з'язджае ў Беласток, дзе яго і застае Вялікая Айчынная вайна. Разам з сям'ёй ён рушыць у Саратаўскую вобласць, дзе спрабуе запісацца на фронт, але разам з іншымі літаратурнымі дзеячамі трапляе на работу ў газету "За Савецкую Беларусь", а потым працуе адказным сакратаром партызанскага сатырычнага агітплаката "Раздавім фашысцкую гадзіну". Вершы, якія Максім Танк напісаў падчас вайны, увайшлі ў зборнік "Вастрыце зброю", які ўбачыў свет у 1945 годзе.

Пасля вайны Максім Танк займаецца выдавецкай дзейнасцю, працуе ў часопісе "Вожык", а з 1948 года становіцца галоўным рэдактарам часопіса "Полымя". У тым жа годзе выходзіць яго зборнік "Каб ведалі", адзначаны Дзяржаўнай прэміяй СССР. Рэдактарам Максім Танк працуе да 1966 года, а потым – па 1990 год – узначальвае Саюз пісьменнікаў Беларусі. Таксама ён быў дэпутатам Вярхоўных Саветаў СССР і БССР, старшынёй Вярхоўнага савета Рэспублікі VІ-VІІ скліканняў і членам Савецкага камітэта абароны міру. У гэтыя гады паэт напісаў больш сарака кніг і безліч вершаваных твораў.

Памёр Максім Танк 7 жніўня 1995 года – ён толькі на чатыры месяцы перажыў сваю каханую жонку і быў пахаваны з ёй у адной труне, на радзіме паэта.

Зборнік "Errata", які выйшаў пасля смерці Максіма Танка, змясціў яго вершы, напісаныя ў апошнія гады. Імя паэта носіць Педагагічны ўніверсітэт і каледж у Мінску, цэнтральная раённая бібліятэка ў Мядзелі, Святкаўская сярэдняя школа і Мядзельская раённая бальніца, у яго гонар названы вуліцы ў Мінску і Мядзелі. Нацыянальны банк Беларусі 29 жніўня 2013 года ўвёў у абарачэнне памятную манету "Максім Танк. 100 гадоў".

Чытайце таксама: 

1405
Тэги:
біяграфія, Максім Танк, Беларусь
Графіка Арлен Кашкурэвіча

Арлен Кашкурэвіч: мастак, які спазнаў дабро і зло

101
(абноўлена 09:53 14.09.2020)
Сёння нарадзіўся выбітны беларускі графік Арлен Кашкурэвіч, які ажывіў старонкі шляхецкай гісторыі Беларусі.

Арлен Кашкурэвіч нарадзіўся 15 верасня 1929 года ў Мінску. Дзяцінства і юнацтва будучага мастака прыпала на няпростыя гады сталінскага рэжыму і вайны, якая неўзабаве пачалася. Яго сям'я мела шляхецкія карані, якія старанна хавала, тым больш што маці і айчым працавалі ў дзяржаўных органах. З дзяцінства хлопчык захапляўся еўрапейскай літаратурай і гісторыяй, любіў раманы Дзюма і Жуля Верна, і гэта ў далейшым наклала глыбокі адбітак на ўсю яго творчасць.

Пакуль ва ўяўленні іншых мастакоў сярэдзіны ХХ стагоддзя вобраз тыповага беларуса схіляўся да працоўна-сялянскага выяўлення, у сваёй графіцы Кашкурэвіч звяртаўся да старажытнай гісторыі з яе рыцарамі і слаўнымі баямі. Вабілі мастака і біблейскія тэмы – шмат афортаў ён зрабіў паводле "Евангелля" і "Апакаліпсісу".

Вельмі блізкім для Кашкурэвіча быў рамантызм, але самымі моцнымі творамі мастака сусветная супольнасць прызнае ілюстрацыі да твораў Васіля Быкава, Алеся Адамовіча – вельмі цяжкіх і праўдзівых у сваёй змрочнасці.

Новым словам у графіке былі ілюстрацыі да рамана Гётэ "Фаўст": упершыню мастак пераклаў выявы персанажаў на мову сучаснасці і патлумачыў гэта тым, што добрыя літаратурныя творы існуюць па-за часам.

Працаваў Кашкурэвіч і ў жанры экслібрысу, а шматлікія яго паштоўкі  зараз захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі.

На працягу дзесяцігоддзя Арлен Кашкурэвіч выкладаў у Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце і на працягу ўсяго жыцця ўдзельнічаў у выставах.

Пайшоў з жыцця выбітны беларускі графік, калі яму было 83 гады, і пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.  

Чытайце таксама: 

101
Тэги:
графіка, мастацтва, Беларусь, Арлен Кашкурэвіч
Лагатып УЕФА

Кангрэс УЕФА перанеслі з Беларусі ў Швейцарыю

0
(абноўлена 16:45 24.09.2020)
Беларусь упершыню ў гісторыі павінна была прыняць Кангрэс УЕФА ў сакавіку 2021-га, але сёння было прынята рашэнне аб пераносе мерапрыемства.

МІНСК, 24 вер - Sputnik. Кангрэс УЕФА ў 2021 годзе пройдзе ў Швейцарыі, а не ў Беларусі, як планавалася раней, заявіў прэзідэнт арганізацыі Александэр Чэферын.

​Выканкам УЕФА ў сакавіку прыняў рашэнне аб правядзенні пасяджэння вышэйшага органа еўрапейскага футбольнага саюза ў Мінску вясной будучага года.

"Кангрэса УЕФА ў сакавіку 2021 года ў Мінску не будзе, ён пройдзе ў Швейцарыі", - сказаў Чэферын на прэс-канферэнцыі па выніках выканкама УЕФА ў Будапешце.

Акрамя таго, было прынята рашэнне аб тым, што ўсе карпаратыўныя сустрэчы арганізацыі ў бліжэйшыя паўгода пройдуць у Швейцарыі. Таксама ў Швейцарыі пройдуць пасяджэнні выканкама УЕФА, запланаваныя на снежань 2020 года і сакавік 2021 года.

0
Тэги:
Швейцарыя, Беларусь, УЕФА