Пісьменнік Алесь Адамовіч

Алесь Адамовіч і тры тэмы яго жыцця вайна, Курапаты, Чарнобыль

1104
(абноўлена 11:39 03.09.2015)
У гэты дзень чвэрць века назад пайшоў з жыцця класік беларускай літаратуры Алесь Адамовіч. Карэспандэнт Sputnik Вера Дашкевіч узгадвае пра жыццё і творчасць пісьменніка.

Ёсць імёны, да якіх не патрэбны тлумачэнні, у чым заслугі і які ўплыў. Імя Алеся Адамовіча адно з іх.

Ён бачыў, адчуваў, пражываў самыя балючыя старонкі беларускай гісторыі настолькі глыбока і пранізліва, што станавіўся ўжо не проста літаратарам і публіцыстам, а тым, пра каго звычайна прынята казаць "сумленне нацыі".

З вогненнай вёскі…

Адамовіч бачыў вайну, дакладней нават удзельнічаў — партызаніў. З 1943 года быў спачатку сувязным, потым байцом партызанскага атрада. У той час яму было 15, хоць па дакументах значылася менш. Гэта маці падправіла пасведчанне аб нараджэнні, каб падлетка не сагналі ў Германію.

У Адамовіча, як і Быкава, не было параднай ваеннай прозы. Ён апісваў сваю рэальную вайну, альбо вайну тых, хто прайшоў і пражыў яе ў рэальнасці. Так з'явіліся дылогія "Партызаны", "Хатынская аповесць" і "Я з вогненнай вёскі".

Писатель Алесь Адамович на съемках фильма Иди и смотри
© Sputnik / Евгений Коктыш
Алесь Адамовiч на здымках фiльму "Iдзi i глядзi"

Хоць, як пазней успамінала дачка Адамовіча Наталля, з'яўленню гэтых кніг паспрыяў яшчэ адзін факт — звальненне пісьменніка з маскоўскіх Вышэйшых сцэнарных курсаў, дзе ён выкладаў. Гэта было ў 60-я, Адамовіч не падпісаў ліст, які асуджае дысідэнтаў Сіняўскага і Даніэля. Пасля звальнення вымушаны быў вярнуцца ў Мінск.

"У Мінску ён не мог знайсці працу паўгода, пакуль драматург Андрэй Макаёнак не звярнуўся да Машэрава: "Пётр Міронавіч, ну, колькі можна?!" І яго ўзялі ў Інстытут літаратуры АН БССР. Пазней тата дзякаваў лёсу, што так адбылося, бо, развітаўшыся з МДУ, ён "выйшаў на ідэю галоўнай справы жыцця", — напісаў "Хатынскую аповесць", "Я з вогненнай вёскі", "Карнікі", — распавядала некалькі гадоў таму журналістам Наталля Адамовіч.

У сярэдзіне 80-х па матывах "Хатынскай аповесці" Элем Клімаў зняў фільм "Ідзі і глядзі". Кіно атрымалася шакавальным. Ацанілі і крытыкі — карціна атрымала "Залаты прыз" і прэмію ФІПРЭСІ на Маскоўскім міжнародным кінафестывалі. Па словах Клімава, замежнікаў карціна ўразіла настолькі, што падчас сеансаў за мяжой у кінатэатраў дзяжурылі карэты "хуткай дапамогі".

"Не дырэктар я"

Пасля поспеху "Ідзі і глядзі" Элем Клімаў прапанаваў Адамовічу ўзначаліць Усесаюзны інстытут кінамастацтва, распавядала Наталля Адамовіч. Справа нават дайшла да галасавання, яго зацвердзілі. А пісьменнік падумаў і адмовіўся, матываваўшы тым, што "не дырэктар я: трэба звальняць людзей, стукнуць кулаком, а я не магу гэта зрабіць". Наталля Адамовіч прызналася, што разумее, чаму бацька паступіў менавіта так — па жыцці ён не быў начальнікам.

У яго творчым і грамадскім жыцці, акрамя вайны, былі яшчэ дзве тэмы — Курапаты і Чарнобыль. Самыя балючыя для беларусаў гэтага часу.

Белорусский писатель Алесь Адамович
© Sputnik / Борис Кауфман
Белорусский писатель Алесь Адамович

"Вінаватых Чарнобыля трэба судзіць. Бо калі не спыніць гэтую безадказнасць, гэтую кругавую паруку і вялікую хлусню на ўсіх узроўнях, мы не ўратуемся і ад Чарнобыля, і ад непазбежных новых катастроф", — пісаў у свой час Адамовіч.

Ён неаднаразова звяртаўся з пасланнямі да Гарбачова, аргументаваў, пераконваў — не маўчаць, растлумачыць, што адбываецца, і прасіў тэрмінова прымаць меры. Калі стала відавочна, што поўнамаштабнай працы па мінімізацыі наступстваў з боку дзяржавы не будзе, Адамовіч разам з Генадзем Грушавым ініцыяваў стварэнне грамадскай ініцыятывы "Дзеці Чарнобыля". За час існавання фонду — з 1989 па 2012-ы — на аздараўленне ў замежныя краіны было вывезена каля паўмільёна дзяцей.

Пра мову, дар прадбачання і спрэчку з Кісінджэрам

Дачка Адамовіча ўзгадала, што ў бацькі быў дар прадказваць. У снежні 1990-га ён папярэджваў Гарбачова, што "генералы падштурхнуць яго да кровапраліцця", а праз тры тыдні здарылася стральба ў Вільні. Улетку 1991-га паспрачаўся ў Нью-Ёрку з Генры Кісінджэрам на бутэльку віскі, што ўвосень кампартыя сыдзе з арэны, а потым здарыўся путч.

Адамовіча часам папракалі ў тым, што ён пісаў па-руску.

Василь Быков и Алесь Адамович
© Sputnik / Евгений Коктыш
Василь Быков и Алесь Адамович

"Пісаць, як Янка Брыль, я не магу, а горш не жадаю", — тлумачыў свой выбар мовы пісьменнік у хатніх размовах, успамінала Наталля Адамовіч. Пры гэтым паўсюль падкрэсліваў, што беларус і родам з Беларусі.

За паўгода да смерці прасіў родных: дзе б я ні памёр, адвязіце ў родную вёску і пахавайце побач з братам.

Адамовіча не стала ў 1994-м. Не вытрымала сэрца.

1104
Тэги:
Жыццё знакамітых людзей, Мастацкая літаратура, Літаратура, культура і мастацтва, Алесь Адамовіч, Беларусь
Тэмы:
Беларуская літаратура (33)
Артыст Уладзімір Гасцюхін

Пуцін узнагародзіў ордэнам Дружбы народнага артыста Беларусі Гасцюхіна

22
(абноўлена 12:12 08.06.2021)
Папулярнаму акцёру і рэжысёру ў гэтым годзе споўнілася 75 гадоў, ён працягвае здымацца ў кіно і тэлепраектах.

МІНСК, 8 чэр - Sputnik. Прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін падпісаў указ аб узнагароджанні ордэнам дружбы акцёра Уладзіміра Гасцюхіна, адпаведны дакумент апублікаваны на інтэрнэт-партале прававой інфармацыі.

"За вялікі ўклад ва ўмацаванне дружбы, супрацоўніцтва і ўзаемаразумення паміж народамі Расіі і Беларусі ўзнагародзіць ордэнам дружбы Гасцюхіна Уладзіміра Васільевіча, грамадзяніна Рэспублікі Беларусь", - гаворыцца ў тэксце.

Заслужаны артыст РСФСР і народны артыст Беларусі Уладзімір Гасцюхін у сакавіку адсвяткаваў юбілей - 75 гадоў.

Гасцюхін нарадзіўся ў Свярдлоўску, у 1970 годзе скончыў Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва імя Луначарскага. З 1981 года - акцёр Мінскага Тэатра-студыі кінаакцёра.

За паўвекавую творчую дзейнасць на рахунку акцёра больш за сотню роляў як у кіно, так і тэатры. Акрамя таго, ён выступае і як кінарэжысёр: у гэтай якасці Гасцюхін паставіў фільм "Ботанический сад".

Вядомасць Гасцюхіну прынеслі фільмы "Охота на лис", "Большая игра", "Сын за отца", папулярныя былі яго ролі ў такіх серыялах, як "Дальнобойщики", "1943", "Без права на выбор" і іншых.

За прафесійныя заслугі Гасцюхін быў узнагароджаны шэрагам прэмій і дзяржаўных узнагарод, у тым ліку - міжнародных. Ён член Міжнароднай славянскай акадэміі, віцэ-прэзідэнт Міжнароднага кінафоруму "Залаты Віцязь", заслужаны артыст РСФСР, народны артыст Рэспублікі Беларусь.

Гасцюхін таксама быў узнагароджаны медалём Францыска Скарыны, затым - ордэнам Францыска Скарыны, прэміяй Саюзнай дзяржавы ў галіне літаратуры і мастацтва.

Акцёр да цяперашняга часу здымаецца ў кіно і тэлепраектах.

Чытайце таксама:

22
Тэги:
кіно, рэжысёр, акцёр, Уладзімір Гасцюхін, Беларусь, артыст, Уладзімір Пуцін
Тэмы:
Саюзная дзяржава Беларусі і Расіі
Народная артыстка Беларусі Людміла Бржазоўская

Споведзь неабыякавага і гарачага сэрца

51
(абноўлена 15:07 03.06.2021)
Ёй захапляўся знакаміты італьянскі рэжысёр Франка Дзефірэлі. Яе вельмі часта параўноўвалі з галівудскай зоркай Одры Хэпберн. 4 чэрвеня юбілей адзначае народная артыстка Беларусі, легендарная балерына Людміла Бржазоўская.

Людміла Генрыхаўна аддала Вялікаму тэатру больш за пяцьдзесят гадоў: спачатку бліскала на яго падмостках, а сёння яна - педагог-рэпетытар, можна сказаць, правая рука балетмайстра. У дзень 75-годдзя Людмілы Бржазоўскай мы ўспомнілі словы некалькіх вялікіх людзей аб выбітнай балярыне.

Твор мастацтва

"Танец Людмілы Бржазоўскай - ланцуг імгненняў, з якіх складаецца споведзь неабыякавага і гарачага сэрца. Яна сама - твор мастацтва", - казаў пра балярыну знакаміты скульптар Заір Азгур. І гэта не перабольшанне.

Тата Людмілы быў мастаком. Яна часта забягала да яго, ды і ў іншыя майстэрні па суседству. Побач жыло шмат мастакоў, у тым ліку і Барыс Забораў. Будучы яшчэ зусім юнай яна часта пазіравала бацьку. Калі дачка ўжо працавала ў тэатры, ён прыходзіў на спектаклі, назіраў, а потым маляваў. Але сваёй любімай карцінай Людміла Генрыхаўна называе партрэт пэндзля Аляксандра Шастакова, які захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі.

Пецярбургскі трыўмф

З вялікім рускім балетмайстрам  Леанідам Якабсонам Бржазоўскай пашчасціла сустрэцца ў Пецярбургу, куды яе з партнёрам Юрыем Траяном беларускі тэатр адправіў на заняткі па ўдасканаленні майстэрства. Харэограф не спяваў дыфірамбаў маладой пары, але адным учынкам сказаў вельмі многае.

Людмила Бржозовская и Юрий Троян
© Photo : НАБТ РБ
Людміла Бржазоўская і Юрый Траян каля 20 гадоў былі парай не толькі на сцэне, але і ў жыцці

Справа была ў пачатку 1970-х. Юрый і Людміла займаліся ў розных педагогаў, чулі шмат пахвальных водгукаў. Але яны хацелі ведаць меркаванне мэтра, таму запісаліся да яго. Яны выканалі перад Якабсонам сучасны нумар "Тры прэлюдыі" Скрабіна. Харэограф паглядзеў і адразу ж выклікаў свайго дырэктара, той прыбег, паставіў на раяль чамаданчык, адкрыў яго, дастаў нейкія паперы і сказаў: "Вось кватэры ў Пецярбургу, выбірайце сваю! .." І што Людміла з Юрыем? Яны падзякавалі за такую ​​высокую ацэнку і вярнуліся ў Мінск. Да таго часу Людміла ўжо танцавала "Лебядзінае возера" ў беларускім Вялікім, наперадзе яе чакалі "Жызэль", "Спячая прыгажуня" і іншыя выдатныя партыі ў спектаклях Елізар'ева.

Цудоўныя Адам і Ева

У жыцці Людмілы Бржазоўскай было мноства выдатных сустрэч. Але адну яна запомніла на доўгія гады. Воляю выпадку патрапілі з Юрыем Траянам ў Рым на кінафестываль. Іх запрасілі замест захварэлай балерыны з маскоўскага Вялікага тэатра.

Людміла Генрыхаўна ўзгадвае: "Рэпетыцыі праходзілі ў Рымскай оперы. У канцэрце ўдзельнічалі сусветныя зоркі. Толькі глядзець на іх ужо было велізарным задавальненнем, а тут мы апынуліся з імі на адной сцэне. Памятаю, на рэпетыцыі акцёр Альберта Сорда, гледзячы ў праграму, з усмешкай спытаў у нас: "Вы танцуеце "Адама і Еву"? А касцюмы ў вас натуральныя"» Я ўжо сумелася і адказала: "Не, сінтэтычныя". Канцэрт вяла вядомая актрыса Джульета Мазіна, пазней яна прыйшла з унучкай да нас у грымёрную і сказала ёй: "Глядзі, як прыгожа - гэта рускі балет".

А пасля канцэрта пара была запрошана ў ложу да прэзідэнта Італіі. Нечакана да балярыны падышоў мужчына ў смокінгу, павіншаваў, паднёс прэзенты - духі. "Гэта вам і вашаму Адаму", - сказаў ён. Касцюмер, якая дапамагала Людміле пераапранацца, па-італьянску эмацыйна размахваючы рукамі, стала крычаць: "Франка Дзефірэлі! Франка Дзефірэлі!" Людміла ж, якая захаплялася яго фільмамі, не пазнала куміра, але была ўсцешана такой увагай.

Пацалаваная Богам

Мастацкі кіраўнік Вялікага тэатра Беларусі, народны артыст СССР і Беларусі Валянцін Елізар'еў шмат гадоў не перастае захапляцца Людмілай Бржазоўскай. Не толькі як балярынай, але і як чалавекам і педагогам:

"Людміла Генрыхаўна ўвайшла ў маё сэрца і маю творчасць, калі мне было 26 гадоў. Яна выдатны чалавек і дзіўна таленавітая балерына. Божачка яе пацалаваў - гэта абсалютна дакладна. Я вельмі рады, што нашы шляхі аднойчы перасекліся - і мы сутыкнуліся ў творчасці. Яна стала выканаўцай усіх галоўных партый у маіх балетах. Яна дзіўна тонка магла перадаць харэаграфічны тэкст, які я ствараў, дапаўняючы вобраз сваім разуменнем сэнсаў, укладваючы ў ролю сваю індывідуальнасць. А як гучаць і пра многае кажуць яе твар, рукі, пластыка! .. Яна той рэдкі чалавек, які ўсё сваё жыццё прысвяціў Беларусі, нашаму тэатру і мастацтву".

Чытайце таксама:

51
Тэги:
балет
Сцяг ЗША

ЗША, Вялікабрытанія і Канада сінхронна з ЕС увялі санкцыі па Беларусі

31
(абноўлена 18:52 21.06.2021)
Сёння быў прыняты чацвёрты пакет санкцый ЕС у дачыненні да Беларусі, у "чорным спісе" - 8 прадпрыемстваў і 78 грамадзян рэспублікі.

МІНСК, 21 чэр – Sputnik. ЗША, Вялікабрытанія і Канада ў панядзелак абнавілі "чорныя спісы" у дачыненні да Беларусі. Раней у гэты ж дзень уступілі ў сілу новыя санкцыі ЕС.

ЗША: 5 юрыдычных і 16 фізічных асоб

Як паведамляецца на сайце Мінфіна ЗША, у спіс увайшлі такія юрыдычныя асобы, як ГУБАЗіК МУС, КДБ, Цэнтр ізаляцыі правапарушальнікаў на Акрэсціна, унутраныя войскі МУС, УУС Брэстаблвыканкама.

З фізічных асоб пад новыя санкцыі ЗША трапілі 16 чалавек, у тым ліку прэс-сакратар беларускага прэзідэнта Наталля Эйсмант, спікер верхняй палаты парламента Наталля Качанава. Таксама санкцыі закранулі камандзіра спецпадраздзялення КДБ "Альфа" Сяргея Зубкова, начальніка міліцыі Мінска Міхаіла Грыба, камандуючага ўнутранымі войскамі МУС Мікалая Карпянкова, генпракурора Беларусі Андрэя Шведа і старшыню КДБ Івана Церцеля.

Канада: 17 фізічных асоб і 5 арганізацый

Таксама санкцыйныя спісы ў дачыненні да беларускіх фізічных і юрыдычных асоб пашырылі сёння Канада і Вялікабрытанія.

Адзначым, у абмежавальным спісе Канады - 17 фізічных асоб і 5 арганізацый.

Вялікабрытанія: 11 чалавек і 2 юрыдычныя асобы

У спісе Вялікабрытаніі - 11 фізічных асоб і 2 арганізацыі. У забаронным пераліку на ўезд лічацца камандуючы ВПС Беларусі Ігар Голуб, а таксама кіраўнік Мінтранса рэспублікі Аляксей Аўраменка. Спіс юрыдычных асоб, у дачыненні да якіх дзейнічаюць абмежавальныя меры, папоўнілі Беларуская нафтавая кампанія і "Белаэранавігацыя".

Сумесная заява

ЕС, Канада, Вялікабрытанія і ЗША суправадзілі новыя абмежаванні супраць Беларусі заклікам аб цесным супрацоўніцтве ў рамках расследавання інцыдэнту з RyanAir.

"Мы адзіныя ў закліку да рэжыму Лукашэнкі цалкам супрацоўнічаць з міжнароднымі расследаваннямі падзей 23 траўня, неадкладна адпусціць усіх палітычных зняволеных, рэалізаваць усе рэкамендацыі незалежнай экспертнай місіі Маскоўскага механізма АБСЕ, а таксама пачаць усёабдымны і сапраўдны палітычны дыялог паміж уладамі і прадстаўнікамі дэмакратычнай апазіцыі і грамадзянскай супольнасці пад эгідай АБСЕ", - гаворыцца ў сумеснай заяве.

Санкцыі ЗША супраць Беларусі

Нагадаем, з 3 чэрвеня Злучаныя Штаты аднавілі санкцыі ў дачыненні да дзевяці прадпрыемстваў беларускага нафтахімічнага комплексу.

У спіс трапілі "Беларускі нафтавы гандлёвы дом", "Белнафтахім", Belneftekhim USA Inc, "Белшына", "Гродна Азот", "Гродна хімвалакно", "Лакафарба", "Нафтан", "Полацк шкловалакно".

Гэта далёка не першыя санкцыі, якія ўводзілі ў дачыненні да Беларусі. Іх прымалі паэтапна з 2007 года, але ў 2015 годзе выпусцілі ліцэнзію аб часовым вывадзе дзевяці прадпрыемстваў з-пад санкцый. Затым гэтае рашэнне рэгулярна прадаўжалася на фоне паляпшэння адносін Беларусі з заходнімі краінамі.

Пасля прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі ў жніўні 2020 года Вашынгтон папярэдзіў пра заканчэнне ліцэнзіі 26 красавіка і пра тое, што яна не будзе падоўжана "у сувязі з пагаршэннем сітуацыі ў Беларусі".

Мінфін ЗША абвясціў, што гэтая ліцэнзія дапускае неабходны час для згортвання ўсіх сувязей з прадпрыемствамі, якія знаходзяцца пад санкцыямі, і будзе дзейнічаць да 3 чэрвеня

Чытайце таксама:

31
Тэги:
рэспубліка, Беларусь, санкцыі, ЕС, Канада, Вялікабрытанія, ЗША