Нацыянальны стадыён Дынама ў Мінску

"Небяспечныя" пытанні і ёгурты: чым запомнілася Алімпіяда-80 перакладчыцы

14
(абноўлена 10:12 11.06.2020)
Аднымі з самых яркіх успамінаў, якія засталіся ў мінскіх перакладчыкаў, якія працавалі на Алімпіядзе-80, сталі гастранамічныя - прылаўкі крам літаральна змяніліся.

На алімпійскія футбольныя матчы ў Мінск чакалі больш гасцей, дакладней - гасцей са значна большай колькасці краін.
Алімпіяда-80 - гэта былі першыя гульні ва Усходняй Еўропе, упершыню ў сацыялістычнай краіне. Асноўныя спаборніцтвы прымала Масква, але было і некалькі гарадоў-спадарожнікаў, у тым ліку і Мінск, дзе нароўні з Кіевам і Ленінградам павінны былі прайсці адборачныя і чвэрцьфінальныя матчы па футболе.

Але ў 1979-м СССР увёў войскі ў Афганістан, і шэраг краін, як тады казалі - капіталістычных, адмовіўся дасылаць свае дэлегацыі на гульні.

У выніку англа-і франкамоўным перакладчым мінскага "Інтурыста" прыйшлося ў спешным парадку асвойваць новыя мовы, пераважна краінаў сацлагеру. Людміле Васільеўне Касцюковіч тады дасталася румынская.

Гид-переводчик Людмила Костюкович признается, что всем работникам Интуриста хотелось, чтобы гости Олимпиады-80 обязательно запомнили Минск
© Photo : из личного архива Л.Костюкович
Гід-перакладчык Людміла Касцюковіч прызнаецца, што ўсім супрацоўнікам "Інтурыста" хацелася, каб госці Алімпіяды-80 абавязкова запомнілі Мінск

"У Маскве, дзе быў цэнтр "Інтурыста", планавалі патокі, размяркоўвалі: з якіх краін і куды будуць ехаць турысты, дзе будуць размяшчацца ў гатэлях і гэтак далей. І нам наўзамен англійскамоўных, якія павінны былі прыехаць, чамусьці далі Румынію. Узмацнілі чэхамі і палякамі, таму што суседзі", - распавядае Людміла Васільеўна.

Выкладчыка румынскага знайшлі сярод мясцовых малдаван. На ўсё пра ўсё было некалькі месяцаў.

"Я не магу сказаць, што нас навучылі румынскай. Але ўсе мае румынскія групы мяне разумелі, калі мы ездзілі на экскурсію", - прызнаецца яна.

Фірмовую "інтурыстаўскую" экскурсію па горадзе спецыяльна да Алімпіяды-80 нарасцілі яшчэ і маршрутам "Мінск спартыўны".

Задачей Интуриста всегда было представить Советский Союз в лучшем свете
© Sputnik / Юрий Сомов
Задачай "Інтурыста" заўсёды было прадставіць Савецкі Саюз у лепшым святле

Падрыхтоўка да сустрэчы гасцей ішла года паўтара, кажа Людміла Васільеўна. Але ішла ў рабочым парадку. Яе калега, Ірына Мікалаеўна Дзям'янава, якая ў тыя алімпійскія дні суправаджала турыстаў з Чэхаславакіі, пра яе толкам нават не змагла і ўзгадаць.

"Мы так былі вышкаленыя ў "Інтурысце", што асаблівай падрыхтоўкі і не трэба было. Можа, яна фармальная і была, але я яе не вельмі запомніла. Проста для прыкладу, як нас рыхтавалі і што патрабавалі: працавала ў "Інтурысце" дама, якая адказвала за ідэалогію. На нейкім сходзе яна кажа: "Я стаяла сёння ля выхаду, назірала, як гіды ідуць у аўтобус да турыстаў, і ні адзін не ішоў са свежым нумарам "Праўды" у руцэ". Яна казала гэта шчыра... Так было кожны дзень", - распавядае Ірына Мікалаеўна.

Як працавалася і чым запомнілася перакладчыцы "Інтурыста" Алімпіяда-80 у Мінску, Sputnik і распытаў суразмоўніц - гіда-перакладчыка з шматгадовым стажам Людмілу Касцюковіч і дырэктара праграм неігравога кіно міжнароднага кінафестывалю "Лістапад" Ірыну Дзям'янаву.

Ирина Демьянова до сих пор помнит, как изменился Минск в ожидании Олимпиады-80
© Photo : из личного архива И.Демьяновой
Ірына Дзям"янава падчас Алімпіяды-80 працавала з турыстамі з Чэхаславакіі

Місія перакладчыка

Гучыць дзіўна, але праца на Алімпіядзе мала чым адрознівалася ад стандартнага суправаджэння інтурыстаў да і пасля ліпеня 1980-га. Структура "Інтурыст" была створана яшчэ ў 1929 годзе для таго, каб паказаць замежным гасцям першую ў свеце сацыялістычную дзяржаву з лепшага боку, нагадвае Людміла Васільеўна.

Адпаведна людзей, якіх дапускалі да працы з замежнікамі, падбіралі вельмі старанна.

"Гэта было настолькі адказна - "Інтурысту" належалі лепшыя гатэлі ў Савецкім Саюзе. Калі савецкіх турыстаў вазілі ў маленькіх ЛАЗіках, то мы ездзілі на "Ікарусах". Мы былі белая костка, блакітная кроў. Таму што трэба было Савецкі Саюз паказаць як лепшую краіну ў свеце", - распавядае Людміла Васільеўна.

Да моманту Алімпіяды яна адпрацавала ў "Інтурысце" ужо пяць гадоў. Кажа, працы было вельмі шмат. Працавалі дзень і ноч - адна група з'язджае, другая прыязджае. Часцей за ўсё ехалі з ГДР і Польскай Народнай Рэспублікі. Мінск раз-пораз сустракаў так званыя "Цягнікі сяброўства" - 12 вагонаў з турыстамі з сацкраінаў.

Олимпийский огонь на стадионе Динамо
© Sputnik / Евгений Коктыш
Алімпійскі агонь на стадыёне "Дынама"

"Уявіце, што ў 79-м годзе ў мяне за год было толькі 14 адгулаў. Такі быў паток турыстаў. Прычым усё было адпрацавана да дробязяў: у структуры "Інтурыста" была служба сустрэч і провадаў, якая адказвае за багаж. Ні адзін турыст ніколі свой чамадан ў рукі не браў. Яны выходзілі з вагона, ставілі на перон, прыязджала спецыяльная служба, і чалавек знаходзіў свой багаж ужо ў гатэлі, у холе", - распавядае Людміла Васільеўна.

Госці, якія прыязджалі ў тыя алімпійскія дні, таксама мала чым адрозніваліся ад звыклых груп.

"Хіба што было больш мужчын, чым жанчын. І яны хадзілі на футбол. У Мінску былі ж чвэрцьфіналы. Іншая справа ў Маскве, на фіналах. Мне распавядаў калега, які здымаў Алімпіяду, яны рыхтавалі рэпартаж з спаборніцтваў па бегу з бар'ерамі, бег савецкі спартсмен, гэта была яго апошняя Алімпіяда, апошнія надзеі, і ... ён падае. Ён заплакаў. Ды такіх прыкладаў у вялікім спорце, напэўна, нямала. Але пачатак спаборніцтваў, першыя матчы... у Мінску ўсё было спакойна... Ва ўсякім разе, я запалу не памятаю", - прызнаецца Ірына Мікалаеўна.

Атмасфера ў горадзе

Нейкай эўфарыі ў горадзе ў тыя дні не было, але пачуццё датычнасці было, прызнаецца Ірына Мікалаеўна.

Сотрудники Интуриста проходили специальную подготовку, им объясняли в том числе и как отвечать на сложные вопросы иностранных гостей
© Sputnik / Юрий Сомов
Супрацоўнікі "Інтурыста" праходзілі адмысловую падрыхтоўку, ім тлумачылі ў тым ліку і як адказваць на складаныя пытанні замежных гасцей

"У дзень адкрыцця ўсё было перакрыты, людзі збіраліся на плошчах, вакол помнікаў, нейкае бурленне адчувалася... Прыемнае даволі пачуццё, што ты ў форме, вылучаешся пэщным чынам, падыходзілі пыталіся: "А гэта ў вас такая форма? У такой форме пойдзе сёння вечарам наша каманда ў Маскве?" Вакол алімпійскай формы, па-мойму, заўсёды цікавасць існуе... Але не больш", - распавядае Ірына Мікалаеўна.

Дзяўчатам-перакладчыцам спецыяльна да Алімпіяды пашылі касцюмы - пінжакі і спадніцы з нябеленага лёну, выдалі басаножкі у тон і чырвоныя блузы. Але ні ў адной з суразмоўніц Sputnik фатаграфій тых дзён не захавалася - кажуць, было занадта шмат працы, не да фотасесіі.

"Яшчэ памятаю, што ўзмацнілі усякага роду ахову. На кожным паверсе ў гасцініцы сядзеў чалавек у касцюме, часцей за ўсё шэрага колеру. І турысты смяяліся: "Мы ўсе разумеем, але іх вельмі шкада. Калі яны спяць? Мы раніцай ідзем на сняданак - яны ўжо сядзяць, мы позна вечарам вяртаемся - яны сядзяць". Прычым сядзіць адзін і той жа", - распавядае Ірына Мікалаеўна.

Яшчэ ёй чамусьці запомніщся трывожнае выраз на твары начальніка на ўваходзе на стадыён "Дынама".

"Тады яшчэ не было слова "правакацыя" ў ходзе - але вось нейкіх беспарадкаў вельмі баяліся. Людзей на адкрыцці і на нейкіх топавых для Мінска матчах было вельмі шмат. Ніхто не прыходзіў за гадзіну, усе прыбывалі ў адзін і той ж час - хвілін за 15-20. Неяк я ішла побач з адным з інтурыстаўскіх начальнікаў і злавіла сябе на думцы: у яго на твары быў жудасны страх, моцнае хваляванне. Ён увесь час глядзеў па баках, каб не дай бог чаго не здарылася . Памятаю, тады яшчэ падумала: чаго яны баяцца - усё ж нармальна. Што тут можа здарыцца?! Але, можа, гэта быў прафесійны страх, можа, яго асабісты, але вось гэта ўрэзалася ў памяць", - распавядае Ірына Мікалаеўна.

На каждом этаже гостиницы сидели люди в штатском, туристы только интересовались: когда же они спят
© Sputnik / Межевич
На кожным паверсе гасцініцы сядзелі людзі ў цывільным, турысты толькі цікавіліся: калі ж яны спяць

З прыездам вялікай колькасці замежных турыстаў больш свабоды ў тыя дні на вуліцах Мінску дакладна не стала, гэта пацвярджае і Людміла Васільеўна. Усе службы былі кінутыя на тое, каб не дай бог нічога не адбылося. Але і нейкі напружанасці не было. Ёй запомнілася святочная атмасфера на вуліцах - шмат людзей, упрыгожаны горад, гэта было гэта не проста 22 ліпеня 1980 года, а як на 1 мая ці 7 лістапада.

"10 дзён гэта ўсё доўжылася, а потым цэнтр увагі быў перанесены, вядома, у Маскву... Але ў тыя дні мы таксама адчулі, што і ад нас сёе-тое залежыць: каб людзі, якія прыехалі на гэтую алімпіяду, змаглі ўбачыць спартыўнае свята. Мы, інтурыстаўцы, у душы вельмі вялікія патрыёты - нам хацелася, каб тыя, хто пабываў у Мінску, а потым паехаў у Маскву, запомніў наш горад. Каб Мінск перапыніў сваім прыёмам, увагай, душэўнасцю ўражанні пра Маскву. Вельмі хацелася вось гэтага ", - распавядае Людміла Васільеўна.

Гастранамічнае свята

Адзін з самых яркіх успамінаў пра Алімпіяду-80 у суразмоўніц Sputnik - гастранамічны. Мінчане даведаліся, што, акрамя ліманаду "Бураціна", існуе "Пепсі-кола", а каўбаса бывае не толькі "Доктарскай".

К Олимпиаде-80 в советских магазинах появилась Пепси-кола
© Sputnik / Владимир Акимов
Да Алімпіяды-80 у савецкіх крамах з"явілася "Пепсі-кола"

"Па частцы прадуктаў Алімпіяда была ў нейкім сэнсе адкрыццём. Гэта была вельмі жывая тэма. Таму што нават у Мінску з'яўляліся фінскія лікёры нябачанай красы: то бананавы, то журавінавы, то яшчэ нейкі. З'явіліся джэмы... Напэўна, яны былі і ў крамах, на прылаўках я іх не бачыла, але на сталах было. Нашы аператары як самыя доўгачаканыя сувеніры везлі з Масквы дзецям маленькія бутэлькі фанты, колы. А тут я фінскія прадукты памятаю", - смяецца Ірына Мікалаеўна.

"Упершыню да Алімпіяды з'явіліся ёгурты. Уявіце, 1980-ы год! Людзі наогул не ведалі, што гэта такое. "Пепсі-кола", фінская каўбаса ў вакуумнай упакоўцы - гэта былі наогул такія цуды. Тут варанай "Доктарскай" каўбасы не заўсёды пасля працы можна было купіць, а тут такое... Да гэтага сыравэнджаная каўбаса падавалася толькі на нейкія банкеты, калі высокія дэлегацыі прыязджалі па партыйнай лініі, і па лініі гарвыканкаму. На прыёмах мы гэта бачылі, калі працавалі перакладчыкамі, але так, каб у рэстаране, у меню - такога раней не было", - дзеліцца ўспамінамі Людміла Васільеўна.

Змяніліся і бутэрброды ў інтурыстаўскіх кафэ: калі раней на іх змяшчаліся два-тры кавалачка каўбасы, то ў дні Алімпіяды яны сталі выглядаць значна вагавіцей.

"Мы даведаліся, як павінны выглядаць бутэрброды ў кафэ. І каўбасы на іх стала больш, і сыру стала больш... Пры гэтым рэцэптура не змянілася, і кошт не памяняўся", - распавядае Ірына Мікалаеўна.

Вместо новенького ресторана гостиницы Юбилейная девушкам пришлось довольствоваться вагоном-рестораном
© Sputnik / Межевич
У інтурыстаўскіх кафэ да Алімпіяды змянілася ўсё, нават на бутэрбродах з"явілася больш каўбасы

Няпростыя турысты

Акрамя суправаджэння гасцей на стадыён, перакладчыцы паказвалі ім Мінск, вазілі на экскурсіі - да помнікаў Леніну на аднайменнай плошчы і ў парк Янкі Купалы, міма ВДНХ. Абавязковым было наведванне дома-музея 1-га з'езда РСРП і плошчы Перамогі.

"Потым экскурсія працягвалася па новых мікрараёнах. Распавядалі пра жыллёвае будаўніцтва Беларусі. Мінскія мікрараёны Усход - Уручча - Зялёны луг былі прызнаныя аднымі з лепшых у СССР, таму што ўпершыню нашы архітэктары прапанавалі комплексную забудову. Гэта значыць, калі здавалі дом у эксплуатацыю, тут жа у крокавай даступнасці былі дзіцячыя сады, школы і абавязкова - зялёная зона. Гэтага не было нідзе... і мы праязджаем, а там сажалкі, вербы, людзі загараюць - гэта ж быў ліпень. Народу падабаўся, вельмі падабаўся Мінск ", - успамінае Людміла Васільеўна.

Тренировка в беге с барьерами на грунтовой дорожке
© Sputnik / Яков Берлинер
Лёгкаатлеты трэніруюцца на спартыўным аб"екце "Стайкі", пад Мінскам

"Алімпійскіх" турыстаў вазілі яшчэ і па спартыўных аб'ектах - паказвалі стадыёны "Дынама" і "Трактар", Палац спорту.

"З пункту спартыўных аб'ектаў нічога турыстаў, напэўна, не ўражвала. Усе чакалі толькі вынікаў матчаў", - прызнаецца Людміла Васільеўна.

Нягледзячы на экспрэс-курс румынскага, складанасцяў у зносінах не ўзнікала. Тым больш, што той, хто суправаджаў групы, часцей за ўсё быў выпускніком аднаго з савецкіх ВНУ і валодаў рускай - ледзь што, мог дапамагчы з перакладам. Невялікія складанасці ўзнікалі часам з польскімі турыстамі. У іх пытанні былі не столькі пра спорце, колькі пра "сацыялізме".

У той час у Польшчы ўжо пачала афармляцца "Салідарнасць", якая пазней стала асноўнай рухаючай сілай усіх пераўтварэнняў у гэтай краіне.

"Палякі, як цяпер, так і тады, былі з тых турыстаў, хто задаваў больш за ўсё пытанняў. І не забывайце, што ў нас з імі агульная гісторыя. Гэта ве-е-ельмі нялёгкія турысты. Яны ўжо ў тыя часы задавалі нязручныя пытанні . І падчас Алімпіяды таксама - ехалі тыя ж людзі. Пра што пыталіся? Шмат было палітычных пытанняў. І пра Сталіна, і ці задаволеныя вы, што партыя ўсім кіруе, і навошта вам гэта?.. Але ж у нас праводзіліся спецыяльныя семінары, дзе мы распавядалі, якія пытанні нам задаюць. А людзі з абкама партыі нас вучылі, як на такія пытанні адказваць", - смяецца Людміла Васільеўна.

Ці быў шанец у іх - на фоне святочнай алімпійскай атмасферы ў тым ліпеньскім Мінску - закахацца? Кажуць, ніводнага.

"У нашых службах - не дай бог. Гэты чалавек адразу б быў звольнены з працы, і ўсё. Я думаю, вядома, нішто чалавечае людзям у тыя дні было не чужое... І дзеткі, думаю, у Мінску пасля Алімпіяды таксама нарадзіліся. Але ў нашых службах гэта проста было немагчыма", - прызналася Людміла Васільеўна.

14
Тэги:
Алімпіяда-1980, Мінск, СССР
Тэмы:
Алімпіяда - 80 (12)
Марк Шагал працаваў практычна да апошніх дзён жыцця

Шагал і Віцебск: гісторыя кахання, якая працягнулася пасля смерці

320
(абноўлена 07:44 06.07.2020)
133 гады назад, у ліпені 1887 года, нарадзіўся выбітны мастак беларуска-яўрэйскага паходжання Марк Шагал.

Самы знакаміты ўраджэнец Віцебска Марк Шагал нарадзіўся насамрэч 6 ліпеня 1887 года, але ўсё жыццё ён лічыў 7 сваёй магічнай лічбай і ў даце 1887/07/07 бачыў шчаслівае прадвесце свайго нараджэння. Таму заўсёды святкаваў дзень нараджэння 7 ліпеня, усе свае 97 гадоў.

Адносіны Шагала з Віцебскам былі складанымі як пры жыцці мастака, так і пасля яго смерці. Горад на Дзвіне стаў для Мойшы Сегала (такое імя насіў хлопчык з нараджэння) той самай страчанай Радзімай, пра якую ён усё жыццё ўспамінаў, але куды так і не змог вярнуцца. Гэтыя ўспаміны запаўнялі яго ўяўленне мастацкімі вобразамі, дапамагалі тварыць, вяртацца ў сваю маладосць і чэрпаць адтуль сілы.

А што Віцебск? Віцебск пра Шагала не ўспамінаў...

Марк Шагал
© Public Domain.
Марк Шагал

Натхненне з віцебскага гарышча

Шагал ніколі не саромеўся свайго яўрэйскага паходжання, і творчасць яго прасякнута культурай яўрэйскага народа.

Мастак нарадзіўся ў пабожнай яўрэйскай сям'і на ўскрайку Віцебска. Бацька Хацкель Мардуховіч Сегал быў прыказчыкам і хацеў, каб старэйшы сын знайшоў сабе працу, якой можна пракарміць сям'ю: стаў, у ідэале, бухгалтарам або прыказчыкам у багатага камерсанта.

Будучы мастак убіраў у сябе, як губка, вобразы, якія яму сустракаліся ў дзяцінстве. Асабліва любіў ён гарышча, адкуль адкрываўся цудоўны від на горад. Мойша мог гадзінамі назіраць за паненкамі, яўрэямі-хасідамі і суседзямі. Ён любаваўся дамамі, забітым дошкамі заводам, царквой, занядбанымі могілкамі, якія з часам ператварыліся ва ўзгорак. Усё гэта стала вобразамі для яго карцін. Так, напрыклад, пагорак, у які ператварыліся могілкі, Шагал адлюстраваў на карціне 1918 года "Над горадам". Яркія ўспаміны дзяцінства і юнацтва - першы падарунак горада мастаку.

Портрет Марка Шагала, написанный Иегудой (Юделем) Пэном - молодой художник только что вернулся из Парижа и выглядит настоящим франтом
© Public Domain. репродукция / Портрет молодого Шагала
Партрэт Марка Шагала, напісаны Юдэлем Пэнам - малады мастак толькі што вярнуўся з Парыжа і выглядае сапраўдным франтам

Сегал атрымаў класічную дамашнюю яўрэйскую адукацыю, вывучаў Тору, Талмуд і старажытнаяўрэйскую мову. Затым бацькі аддалі яго ў 1-е віцебскае чатырохкласнае вучылішча, дзе будучаму мастаку добра даваліся толькі маляванне і геаметрыя. Скончыўшы вучылішча, Мойша Сегал вырашыў паступіць у мастацкую школу Іегуды Пэна. Бацька быў супраць такога рашэння, але сына падтрымала маці.

У Пэна Сегал правучыўся нядоўга, літаральна пару месяцаў. За гэты час настаўнік адзначыў яго здольнасці і асабліва таленавітую працу з колерам.

У тым жа годзе Мойша разам з Віктарам Меклерам, іншым вучнем Пэна, адправіліся ў Санкт-Пецярбург. Ад'езд праходзіў цяжка.

"Захапіўшы дваццаць сем рублёў, - адзіныя за ўсё жыццё грошы, якія бацька даў мне на мастацкую адукацыю, - я, румяны і кучаравы юнак, адпраўляюся ў Пецярбург разам з прыяцелем. Вырашана! Слёзы і гонар душылі мяне, калі я падбіраў з падлогі грошы - бацька шпурнуў іх пад стол. Поўзаў і падбіраў", - успамінаў потым у кнізе "Маё жыццё" сцэну растання з домам Шагал.

Марк и Белла Шагал
© Sputnik Павел Вур
Марк і Бэла Шагал

Бэла назаўжды

Віцебск "падарыў" Шагалу не толькі ўспаміны, якія доўгі час сілкавалі яго творчасць, але і жонку, якая стала для яго музай.

Гісторыя знаёмства Шагала з будучай жонкай адбылася таксама ў Віцебску. Праз таго ж Віктара Меклера Мойша пазнаёміўся з Тэяй Брахман. Дачка віцебскага ўрача, якая вучылася ў Санкт-Пецярбургу, Тэя прытрымлівалася сучасных поглядаў і пазіравала Шагалу аголенай, неўзабаве ў іх пачаўся раман.

У 1909 годзе, калі абодва прыехалі дадому, у Віцебск, дзяўчына пазнаёміла Сегала са сваёй сяброўкай Бертай Розенфельд. Шагал тады быў у гасцях у Тэі і ўбачыў Берту толькі мімаходам, але меладычны голас дзяўчыны закрануў душу мастака.

Увечары таго ж дня Сегал і Тэя зноў сустрэлі Розенфельд, якую ўрэшце афіцыйна прадставілі Мойшы. Гэта было каханне з першага погляду.

Картина М.Шагала Над городом
© Sputnik / Владимир Вдовин
За доўгае жыццё ў Шагала было тры жонкі, але над горадам ён лятаў толькі з Бэлай - рэпрадукцыя карціны "Над горадам"

"З ёй, не з Тэяй, а з ёй павінен быць я - раптам азарае мяне! Яна маўчыць, я таксама. Яна глядзіць - о, яе вочы! - я таксама. Як быццам мы даўным-даўно знаёмыя, і яна ведае пра мяне ўсё: маё дзяцінства, маё цяперашняе жыццё і што са мной будзе; як быццам заўсёды назірала за мной, была дзесьці побач, хоць я бачыў яе ў першы раз. І я зразумеў: гэта мая жонка. На бледным твары ззяюць вочы. Вялікія, выпуклыя, чорныя! Гэта мае вочы, мая душа. Тэя ўміг стала мне чужой і абыякавай. Я ўвайшоў у новы дом, і ён стаў маім назаўсёды", - так апісаў знаёмства са сваёй будучай жонкай мастак.

Вобраз Берты Розенфельд, пасля Бэлы Шагал, чырвонай ніткай праходзіць праз усё жыццё творцы. Усяго тры карціны Бэлы напісаны з натуры і больш чым у двух тысячах сустракаецца яе вобраз.

Бэла, з якой Шагал ажаніўся 25 ліпеня 1915 года, стала яго музай, гэта быў другі падарунак Віцебска мастаку.

Камісар Шагал

Шагал (ужо Марк Шагал - імя, якое ўзяў сабе мастак у Парыжы ў 1910 году) у 1918-м вярнуўся ў Віцебск камісарам мастацтваў - прыйшоў час аддаваць даўгі Віцебску.

Да гэтага часу ён ужо быў вядомым за мяжой мастаком. У Парыжы ён трапіў у самую гушчу падзей - жыў у знакамітым "Вуллі" на Манпарнасе, своеасаблівым сквоце, які даў прытулак многім вядомым мастакам пачатку стагоддзя. Да таго ж ён ужо меў за спіной некалькі персанальных выстаў у Францыі і Германіі. Яму было што прапанаваць роднаму гораду.

Авангардысцкае светаадчуванне Шагала ўзбурыла патрыярхальны Віцебск. Горад не быў гатовы да яркіх фарбаў і нечаканых задумак.

Витебское Народное Художественное училище на улице Шагала пока реставрируют, когда работы окончат, здесь откроют музей Училища
© Sputnik Павел Вур
Віцебскае Народнае Мастацкае вучылішча на вуліцы Шагала

"Я памятаю першую гадавіну Кастрычніцкай рэвалюцыі, калі Віцебск быў упрыгожаны рознакаляровымі сцягамі, плакатамі, і дзе-нідзе на бачных месцах, вельмі высока, былі выстаўленыя карціны Марка Шагала. Жыхары Віцебска са здзіўленнем глядзелі на намаляваных там зялёных коней і на "лятаючага" яўрэя. Мірных правінцыялаў аднолькава здзіўлялі і колер коней, і сюжэты карцін, і фігура намаляванага над дамамі чалавека: нішто не паказвала на тое, што чалавек "ляціць". Жыхары паціскалі плячыма, уздыхалі паволі і казалі: "Рэвалюцыйнае мастацтва... Калі-небудзь, можа, зразумеем..." - успамінаў пасля Мікалай Малько, які знаходзіўся ў той час у Віцебскай губерні.

Для ўпрыгожвання горада Шагал прыцягнуў усіх мясцовых жывапісцаў і маляроў, аб'яднаўшы іх для выканання заказу ў Дзяржаўную дэкаратыўна-мастацкую майстэрню.

Мастак і мастацтвазнаўца Аляксандр Ромм, якога Шагал запрасіў той жа восенню ў Віцебск, заспеў святкаванне гадавіны: "…плакаты яго былі цудоўныя, яны былі менавіта тым, што трэба для вуліцы, - яркімі, дзіўнымі, ашаламляльнымі. Але ў іх была і тонкасць задумы, і вялікі густ, яны выглядалі як вялікія карціны левага стылю".

Памятная доска, рассказывающая о том, что находилось в этом здании
© Sputnik Павел Вур
Памятная дошка, якая расказвае пра тое, што было ў гэтым будынку

Увосень 1918 года ішла напружаная праца па адкрыцці Віцебскай мастацкай народнай школы - першай установы падобнага кшталту ў горадзе. Шагалу ўдалося дабіцца таго, каб яна атрымала статус ВНУ.

Выкладаць ён запрасіў вядомых мастакоў-авангардыстаў: Івана Пуні, Ксенію Багуслаўскую, Веру Ермалаеву, Ніну Коган, Надзею Любавіну. Першым дырэктарам школы стаў Мсціслаў Дабужынскі, а пасля яго ад'езду гэты пост заняў сам Шагал.

Акрамя школы, мастак стварыў першы ў Віцебску публічны мастацкі музей, дзе не толькі выстаўляліся карціны, але і праводзіліся лекцыі і мітынгі. Шагал усяляк спрабаваў "ажывіць" родны горад. Вось што ён пісаў з гэтай нагоды свайму таварышу, мастацкаму крытыку Паўлу Этынгеру: "Некалькі мітынгаў па мастацтве былі ўладкованыя сваімі сіламі. У канчатковым выніку ў нас зараз у горадзе "засілле мастакоў"... Спрачаюцца пра мастацтва з азвярэннем".

Гараджане наведвалі мерапрыемствы з цікавасцю, паколькі гэта было ў навінку: за ўсю гісторыю Віцебска да камісарства Шагала ў горадзе прайшлі ўсяго дзве ці тры выставы.

Марк Шагал с женой Беллой и дочерью Идой
© Sputnik / РИА Новости
Марк Шагал з жонкай Бэлай і дачкой Ідай

Але не толькі жывапісам займаўся ў гэты час Шагал - ён быў датычны да адкрыцця ў Віцебску агітацыйнага тэатра, Тэрэвсата (Тэатра рэвалюцыйнай сатыры), дзе і быў галоўным мастаком.

Тэатр быў неверагодна папулярны ў гараджан: за год даў больш за 300 спектакляў, якія паглядзелі прыкладна 200 тысяч гледачоў.

Але паступова Шагал стамляецца ад арганізатарскай дзейнасці. "...я переутомлены і мару пра "замежжа"... У рэшце рэшт для мастака (ва ўсякім выпадку для мяне) няма больш прыстойнага месца, як ля мальберта, і я мару, як бы засесці выключна за карцінамі", - пісаў ён з гэтай нагоды Этынгеру.

Ён прадпрымае дзве спробы пакінуць пасаду загадчыка Школы і з'ехаць з Віцебска. І абодва разы яго ўтрымліваюць вучні.

У лістападзе 1919 г. у школу прыязджае выкладаць Малевіч. Вакол прыроджанага лідара Малевіча адразу ж ствараецца круг вучняў і прыхільнікаў. Погляды на "мэты і сродкі" ў мастацтве ў Шагала з Малевічам не супадалі, таму вучні ў школе падзяліліся на два лагеры, кожны з якіх ішоў за сваім настаўнікам.

Художник Марк Шагал с женой Валентиной Бродской во время визита в Москву в 1973 году
© Sputnik / Юрий Иванов
Мастак Марк Шагал з жонкай Валянцінай Бродскай падчас візіту ў Маскву ў 1973 годзе

У выніку 25 мая 1920 года, калі Шагал вярнуўся з камандзіроўкі, вучні паведамілі, што ўсе яны пераходзяць у Зацвярдзіцелі новага мастацтва, - арганізацыю, якую стварыў у школе Малевіч. Шагал зразумеў, што цяпер ён нарэшце вольны. Таму, з'ехаўшы ў пачатку чэрвеня ў чарговую камандзіроўку ў Маскву, Шагал адтуль ужо не вярнуўся. Апошняе спатканне з Віцебскам скончылася.

У 1922 годзе Марк Шагал разам з сям'ёй назаўсёды пакінуў СССР. Родны горад, які назаўжды застанецца ў сэрцы і будзе жыць на многіх яго палотнах, ён больш не ўбачыць.

У СССР, але без Віцебска

У 1973 годзе Шагал па запрашэнні міністра культуры Кацярыны Фурцэвай усё-ткі наведаў Саюз. Ён пабываў у Маскве і Ленінградзе, наведаў усе значныя для турыста месцы, падарыў Траццякоўскай галерэі і Музею выяўленчых мастацтваў імя Пушкіна свае працы. Але ў Віцебск так і не з'ездзіў.

Ёсць некалькі версій, чаму паездка не адбылася. Па-першае, яму проста маглі не дазволіць, паколькі культурную праграму для замежных гасцей пісалі загадзя і стараліся паказваць найбольш выйгрышныя месцы, у асноўным мегаполісы. А чым мог пахваліцца правінцыйны Віцебск? Па-другое, яму магла забараніць ехаць туды другая жонка Валянціна Бродская (дома проста Вава). Жанчына са сталёвым характарам была маладзей за Шагала і іграла ў сям'і першую скрыпку. Яна вельмі старанна клапацілася пра мастака і яго здароўе, а гуляючы па Маскве, Марк прыхварэў, і Вава магла адгаварыць яго ехаць у Віцебск: усё ж такі майстру было ўжо 86 гадоў.

Арт-центр Марка Шагала в Витебске
© Sputnik Павел Вур
Арт-цэнтр Марка Шагала ў Віцебску

І трэцяя версія, самая верагодная: мастак проста не захацеў разбураць той вобраз Віцебска, які быў у яго сэрца. Мастак не стаў ставіць кропку ў гэтай сваёй любові да роднага горада.

Горад застаўся для яго такім, як на карцінах. Бо колькі разоў ён распавядаў аб тым, наколькі выдатны горад яго дзяцінства і юнацтва! Шмат хто ў свеце даведаліся аб Віцебску толькі дзякуючы Шагалу. Але мастак любіў Віцебск сваіх вобразаў - дзе яшчэ была жывая Бэла, дзе ён быў юным і закаханым. У свае 86 ён выдатна разумеў, што Віцебск 1973 года - гэта іншы горад, наведванне якога магло разбурыць дарагія ўспаміны і напоўніць смуткам сэрца старога мастака.

Усё жыццё Шагал любіў і памятаў Віцебск. Чаго не скажаш пра горад.

Роспись плафона Оперы Гаранье в Париже Шагал сделал в возрасте 77 лет
© Pixabay
Роспіс плафона Оперы Гаранье ў Парыжы Шагал зрабіў ва ўзросце 77 гадоў

Бітва за Шагала

Марк Шагал памёр 28 сакавіка 1985 года - не дажыўшы ўсяго трох гадоў да свайго стагоддзя.
Як ні дзіўна, "перабудова і галоснасць" не вярнулі Шагала Віцебску. Больш за тое, у Віцебску разгарнулася цэлая кампанія супраць адкрыцця музея мастака - прыязджалі лектары з навуковымі ступенямі, распавядалі аб чужасці жывапісу Шагала беларускаму народу і пра мільённыя траты на музей, якія хочуць навязаць гораду, і пра небяспеку, якую нясе ў сабе "шагаламанія".

Супраць "антышагалаўскай кампаніі", разгорнутай партыйным кіраўніцтвам, выступілі такія пісьменнікі, як Алесь Адамовіч, Васіль Быкаў, Рыгор Барадулін, Святлана Алексіевіч, Валянцін Тарас і іншыя. Яны выказваліся на старонках агульнасаюзнай газеты "Советская культура".

Дом-музей Марка Шагала на улице Покровской, в котором в свое время жил художник
© Sputnik Павел Вур
Дом-музей Марка Шагала на вуліцы Пакроўскай, у якім у свой час жыў мастак

На VIII пленуме мінскага гаркама КПБ выступоўцы выказаліся супраць "шагаламаніі". Там жа прафесар Віктар Боўш выступаў супраць "крыклівай кампаніі ў сувязі са 100-годдзем мастака-мадэрніста Шагала" і "навязвання савецкім людзям фальшывых аўтарытэтаў". Пачалася кампанія ў прэсе, дзе гаварылася, што "шагалізацыя" і сіянізм - гэта зло. Сталі публікавацца "лісты працаўнікоў" - абкатаны ў 30-х гадах трук. У іх асуджалася пазіцыя Андрэя Вазнясенскага, якую ён выказаў у часопісе "Огонек" у эсэ "Гала Шагала". Паэт лічыў, што Віцебску патрэбен музей мастака.

У кастрычніку 1988 году Васіль Быкаў, Андрэй Вазнясенскі і Давід Сімановіч паслалі ў рэдакцыю газеты "Советская культура" ліст "Аб музеі Марка Шагала ў Віцебску", пазней гэтую ідэю падтрымаў акадэмік Дзмітрый Ліхачоў, які ўзначальваў тады савецкі фонд культуры. Час і намаганні зрабілі сваю справу: 23 верасня 1991 года рашэннем Віцебскага гарвыканкама была прынятая пастанова: у доме №11 па вул. Пакроўскай (былая Дзяржынскага) стварыць Дом-музей Марка Шагала.

Конторка, за которой мать Марка Шагала продавала различные товары. Лавка находилась прямо в доме.
© Sputnik Павел Вур
Канторка, за якой маці Марка Шагала прадавала розныя тавары. Лаўка знаходзілася проста ў доме.

Апошняя карціна - першая карціна

На першай выставе ў музеі не было ніводнай нашай карціны, але за 25 гадоў музей сабраў вялікую калекцыю. Зараз там захоўваецца каля трохсот арыгінальных графічных аркушаў Шагала і больш за дзве з паловай тысячы кніг пра авангарднае мастацтва дваццатага стагоддзя. Усё гэта - падарункі спадчыннікаў, прыватных асоб, калекцыянераў.

У канцы 80-х гадоў у Віцебск прыехала дэлегацыя з нямецкага горада Нінбурга. Маленькі горад, Ніжняя Саксонія, 30 тысяч насельніцтва. Немцы прыехалі ў Беларусь "пакланіцца народу і зямлі, якім фашызм прынёс шмат бед і разбурэнняў". Пасябравалі з Віцебскам. У гэты час у горадзе адкрыўся музей Шагала, і немцы вырашылі дапамагчы, стварыўшы ў 1992 годзе "Круг садзейнічання Дому-Музею Марка Шагала ў Віцебску". Выйшла так, што немцам з невялікага гарадка было важней стварыць музей Шагала, чым віцяблянам.

Стихи Марка Шагала на заборе на улице Покровской в Витебске
© Sputnik Павел Вур
Цытаты з вершаў Шагала ў перакладзе Андрэя Вазнясенскага з"явіліся на платах па Пакроўскай вуліцы да 130-годдзя мастака

Менавіта мэр Нінбурга падарыў першую карціну ў калекцыю музея. Па цікаваму супадзенні, гэта апынулася апошняя праца Шагала "Да iншага свету". Пра гэта містычнае супадзенне любяць распавядаць работнікі музея.

320
Тэги:
мастацтва, біяграфія, Віцебск, Марк Шагал
Алена Хлопцава з Ларысай Паповай на спаборніцтвах у Маскве (Вялікая Маскоўская рэгата)

Па чатыры трэніроўкі ў дзень! Чэмпіёнка Алена Хлопцава - пра Алімпіяду-80

5
(абноўлена 10:19 02.07.2020)
Алімпійская чэмпіёнка ў акадэмічным веславанні Алена Хлопцава распавяла аб знясільваючай падрыхтоўцы да Алімпіяды-80, гучнай перамозе і прычынах, па якіх сышла з вялікага спорту.

Выбітная спартсменка Алена Хлопцава прынесла сваёй краіне адзінае золата ў акадэмічным веславанні на Алімпіядзе-80. У тым спаборніцтве яна плыла ў двойцы з Ларысай Паповай: сёння прызнаецца, што хвалявалася куды менш, чым напарніца.

Sputnik папрасіў спартсменку падзяліцца ўспамінамі пра Алімпіяду-80 і распытаў пра цяперашняе жыццё - пасля заваявання мноства спартыўных вяршынь.

Баялася вады! З чаго ўсё пачалося

У сям'і Алены Хлопцавой не было спартсменаў. Суразмоўніца прызнаецца: вяршыняў пакараць не імкнулася, і жыццё спорту прысвячаць не збіралася - так атрымалася.

"Як я прыйшла ў спорт? Проста пайшла вучыцца плаваць: за кампанію з аднакласніцай. Я нават вады баялася, ужо не памятаю дакладна, як мне ўдалося перамагчы страх - памятаю толькі, што на першым занятку ў ваду так і не зайшла, была на борціку. А потым неяк паплыла паволі", - сціпла распавядае суразмоўца.

Сегодня Елена Хлопцева с удовольствием работает тренером в бассейне: учит плавать детей и взрослых
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Сёння Алена Хлопцава з задавальненнем працуе трэнерам у басейне: вучыць плаваць дзяцей і дарослых

Да веславання, якое прынесла Алене мноства перамог, ёй і плаванне цалкам давалася: ужо ў 13 гадоў яна стала майстрам спорту. Здольнасці і перспектывы ўбачыў трэнер, дзеліцца спартсменка: так дзяўчынка хутка апынулася ў юнацкай зборнай па плаванні.

"Дзеці ж нічога не разумеюць, прыходзяць - хто за чым: адны забаўляюцца, іншыя проста плаваць вучацца. А я трэніравалася, і вынік быў у наяўнасці. Думаю, усё ўзаемазвязана: не будзь таленту, я б, можа, і стала майстрам спорту, але потым", - разважае яна.

Пра першы заробак і адмову ад плавання

У складзе юнацкай зборнай СССР па плаванні ў алены атрымалася паездзіць па свеце, набрацца багатых уражанняў - тады мала каму быў даступны выезд за мяжу.

Четверка: Татьяна Башкатова, Ольга Каспина, Елена Хлопцева и Лариса Попова
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Чацвёрка: Таццяна Башкатава, Вольга Каспина, Алена Хлопцава і Ларыса Папова

"Памятаю, што на першы заробак купіла нешта маме ў падарунак. На якія забавы марнаваць грошы савецкім дзецям? Тады не было гаджэтаў і аквапаркаў, усё было ў двары, у перапынках паміж школай і трэніроўкамі", - успамінае яна.

З плавання Алена Хлопцава сышла (як гэта часта здараецца ў спартсменаў) пасля таго, як знікла магчымасць займацца з любімым трэнерам. Удавацца ў падрабязнасці суразмоўца адмаўляецца, кажа толькі, што трэнера вымусілі зьехаць - разам з ёй знікла і цікавасць да плавання.

"Група распалася: нас сталі аддаваць то аднаму, то другому трэнеру. А кожны з іх усё роўна займаўся ў першую чаргу са сваімі спартсменамі, а ўжо потым з тымі, хто з'явіўся. Мяне сталі перавучваць - перш у "кроль" аддалі, потым у "дэльфін".

Мне гэта не спадабалася, цікавасць знік, і я кінула", - прызнаецца Алена.

Але да ад'езду трэнер Рыма Войцік паспела пазнаёміць Алену з трэнерам па веславанні Ядвігай Руткоўскай: па словах спартсменкі, яна і не ведала да гэтага, што ёсць такі від спорту. Магчыма, пры іншых абставінах і занялася б чымсьці іншым, разважае суразмоўца.

Елена Хлопцева и Лариса Попова, фото сделано сразу после победы на Олимпиаде-80 перед пресс-конференцией
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Алена Хлопцава і Ларыса Папова, фота зроблена адразу пасля перамогі на Алімпіядзе-80 перад прэс-канферэнцыяй

Пра (не)дзяцінства і дзікія нагрузкі

"Можа, гэта дзіўна, але я не магу сказаць, што жыць не магла без спорту. Мне прапанавалі, і я стала займацца: усё неяк будзённа. Не было думак і мараў, як і вялікіх амбіцый - усё само атрымлівалася", - кажа Алена Хлопцава.
Паводле яе слоў, у той час не было такога павальнага захаплення спортам і здаровым ладам жыцця. У кожнага была свая матывацыя: Алену вось цікавілі ў першую чаргу зносіны з цікавымі людзьмі ў зборнай. І ўсё ж, чым больш трэніруешся, тым цікавей становіцца - хочацца паляпшаць вынікі і перамагаць на спаборніцтвах.

"Трэніроўкі цяжкія былі, не без гэтага. Я б нават так сказала: дзіўна, што выжылі. Вельмі вялікія нагрузкі, працавалі літаральна на знос - самі ўявіце, на зборах у спартсменаў па чатыры трэніроўкі ў дзень!" - успамінае яна.

Алена Хлопцава кажа, што і дзяцінства ў яе было - маўляў, да дзевяці гадоў у двары "расла". Ды і ў юнацтве спартсменка мала перажывала, што бачыцца са старымі прыяцелямі зрэдку, прыязджаючы са збораў.

Кінуўшы плаванне ў 15 гадоў, ужо ў 16 Алена трапіла ў дарослую зборную каманды СССР па веславанні. Яна ўспамінае: установачны збор стартаваў восенню, там збіралася шмат весляроў з усяго Саюза, а да вясны частку адсеівалі.

В составе юношеской сборной СССР по плаванию Елене удалось поездить по миру
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
У складзе юнацкай зборнай СССР па плаванні Алене давялося паездзіць па свеце

"Мяне там прымацавалі да трэнера, але на вадзе часцей даводзілася бываць адной. Сказалі, што займацца мной асабліва няма калі - людзей да Чэмпіянату свету рыхтуюць. Так што давалі заданне, а я сама сабе трэніравалася. Увесну адбіралі людзей у каманду: трэба было добра выступіць у адзіночцы. Я і выступіла - так мяне сталі рыхтаваць да дарослага Чэмпіянату свету, дзе я ўпершыню выступіла ў 17 гадоў. Дарэчы, на юнацкім пабывала на год пазней", - дзеліцца яна.

"Алімпіяды баяліся, асабліва напарніца"

Алена Хлопцава ўспамінае: да Алімпіяды-80 рыхтавалася старанна. Спартсменка да таго моманту не першы год выступала за каманду Саюза, неаднаразова выязджала на чэмпіянаты свету - недалёка "маячылі" і Гульні.

"Першапачаткова рыхтавалася выступаць у чацвёрцы, цэлы год амаль. А потым вырашылі паспрабаваць у двойцы. Вядома, складана было: нагрузкі ў зборнай камандзе пабольш за хатнія. Перакусіў, адпачыў, патрэніраваўся, адпачыў, патрэніраваўся, перакусіў... І так па крузе. Усе засяроджана на тым, каб хапала адпачынку і было досыць трэніровак. На тое яны і зборы", - успамінае Алена.

Успамінаючы эмоцыі напярэдадні Алімпіяды, суразмоўніца прызнаецца: да спаборніцтваў ставілася спакайней за напарніцу Ларысу Папову.

Награждение сразу после победного заезда на Олимпиаде-80: слева от Поповой и Хлопцевой соперницы из Германии, справа - румынки
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Узнагароджанне адразу пасля пераможнага заезду на Алімпіядзе-80: злева ад Паповай і Хлопцавой суперніцы з Германіі, справа - румынкі

"Яна значна больш перажывала. У яе ўжо быў вопыт выступлення на Алімпійскіх гульнях, яна была старэй і заграбная - больш адказнасці. Перада мной стаяла задача падтрымліваць яе падчас гонкі, паспяваць усё. Так усё і выйшла", - дзеліцца яна.

Хлопцава кажа, што ў той час усе ў "сацлагеры" былі наймацнейшымі: румыны, балгары, і асабліва нямецкая каманда, якая забірала амаль усе прызы на чэмпіянатах свету.

"Так вось у нас выступалі чэмпіёнкі Алімпійскіх гульняў-76 з Румыніі і чэмпіёнкі свету 1979 гады - немкі. А самі мы, уласна кажучы, у двойцы ў першы раз на вялікіх спаборніцтвах выступалі, таму што да гэтага толькі ўнутрысаюзнай былі. Вельмі адказна, вядома", - прызнаецца спартсменка.

Якой была перамога

На перамозе Алена Хлопцава падрабязна не спыняецца: "усё і так напісана". Паводле інфармацыі НАК, у папярэднім заездзе на Алімпійскіх гульнях у Маскве ў двойкі Хлопцава-Папова не было ніякага тактычнага плана. Але спачатку румынская лодка перасекла створ праз дзве секунды, а пасля на секунду адстала і нямецкая.

У цэлым, падчас фінальнага спаборніцтвы савецкая двойка адразу сышла са старту хутчэй іншых і лідзіравала да фінішу: перамога атрымалася пераканаўчая.

Победный экипаж: Лариса Попова и Елена Хлопцева
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Пераможны экіпаж: Ларыса Папова і Алена Хлопцава

Той момант не забыўся і праз шмат гадоў, прызнаецца спартсменка. "Мы ўздыхнулі з палёгкай, што выйгралі, - усё ж напружанне было вельмі вялікае. Радаваліся па-вар'яцку, тым больш, што наш медаль аказаўся адзіным золатам СССР у акадэмічным веславанні. Было прыемна, што столькі намаганняў і часу не сышлі марна", - усміхаецца Алена Хлопцава.

Кажа, толкам не святкавалі: адразу пасля спаборніцтваў адправіліся на прэс-канферэнцыю, а потым - у вёску.
"Мы асабліва не святкавалі: Алімпіяда працягвалася, на наступны дзень людзі таксама выступалі, а мы жылі ў дамах, у якіх трэба было выконваць цішыню і парадак, каб нікому не перашкодзіць. Але, натуральна, віншавалі нас усё", - распавядае алімпійская чэмпіёнка.

Паводле яе слоў, Алімпіяда запомнілася і многім іншым, не толькі хваляваннем і эйфарыяй пасля перамогі: удзельнікамі ў розных незвычайных строях, выступленнямі артыстаў - уражанняў хапала. А потым з перамогай рабят прынялі дома захопленыя бацькі.

Елена Хлопцева с тренером Анатолием Поповым на Чемпионате мира 1983 года, он тренировал их с Ларисой Поповой
© Sputnik из личного архива Е.Хлопцевой
Алена Хлопцава з трэнерам Анатолем Паповым на Чэмпіянаце свету 1983 года, ён трэніраваў іх з Ларысай Паповай

"Спытайце пра ўзнагароду? Мне далі прэмію за Алімпійскія гульні, а яшчэ магчымасць без чаргі набыць аўтамабіль. Прэмія была чатыры тысячы (з іх 800 рублёў падаходнага падатку). Не магу сказаць, шмат гэта ці мала, але "Волга" каштавала 12. Я яе купіла ў выніку, праўда, праз некалькі гадоў", - кажа Хлопцава.

Спярша стамілася і кінула, потым прыйшлося сысці

"Упершыню я кінула грэблю ў 1985-м. Стамілася, сіл не было ніякіх. Галоўны трэнер зборнай СССР прапанаваў мне адпачыць, паездзіць са зборнай у якой заўгодна якасці. І я год адпрацавала са сваёй камандай масажысткай (у мяне і "скарыначка" была). Таксама няпроста было: хлопцы двухмятровыя, паспрабуй адмасіруй. Трэнер разлічваў, што я перадыхну - вернецца жаданне веславаць. А я выйшла замуж і нарадзіла дзіця", - гаворыць адкрыта чэмпіёнка.

Вярнуцца ў грэблю Алену Хлопцаву ўгаварылі толькі праз 2,5 гады: яна апынулася ў пары з Кацярынай Хадатовіч. А ў апошні раз выступіла на Алімпійскіх гульнях у Барселоне, ужо за зборную каманду СНД: у моцнай парнай чацвёрцы, якая прывезла на радзіму бронзавыя медалі.

Елена Хлопцева и Лариса Фадеева победили во время заезда в двойке на юношеском ЧМ в 1978 году
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Алена Хлопцева і Ларыса Фадзеева (у цэнтры) перамаглі падчас заезду ў двойцы на юнацкім ЧС ў 1978 годзе

"А далей мы сталі кожны па сваіх месцах рыхтавацца. Я думала, што калі выступала 18 гадоў за зборную СССР, усюды трапляла і адбіралася, медалі дадому прывозіла, то і ў зборнай Беларусі змагу яшчэ гадоў дзесяць папросту трэніравацца. У мяне на той момант цалкам хапала яшчэ і сіл, і жаданні. Як аказалася, усё не так проста: скончылася ўсё сумна.

З-за канфлікту (я не стану называць прозвішчаў) нам сталі літаральна ўстаўляць палкі ў колы: не давалі бензіну на катэр перад чэмпіянатам, не дазвалялі гоначную лодку з вёсламі браць... Ніхто нас не хацеў разумець, у тым ліку ранейшае кіраўніцтва спорткамітэта. Мне імкнуцца было ўжо няма куды, а прыніжацца не хацелася. Тады яшчэ маладую Кацю Хадатовіч я падбадзёрвала, маўляў, усё наперадзе. Яна перасела ў адзіночку, а я вырашыла завязаць з веславаннем", - успамінае яна.

На той момант у Алены ўжо была сям'я: спартсменка вырашыла, што дома - лепш, чым дзе-небудзь. Сёння яна з задавальненнем працуе трэнерам у басейне: вучыць плаваць дзяцей і дарослых.

"Мне падабаецца інструктарскіх праца. Аб трэнерстве і падрыхтоўцы дзяцей да спаборніцтваў я і не думала: мне іх шкада. Я памятаю, як гэта: хіба магу, зведаўшы на сабе, прымушаць дзіця плыць, калі яно кажа "я не магу"? Ды і раз'ездаў я не хацела", - прызнаецца Алена Хлопцава.

Яна да гэтага часу мае зносіны з тымі самымі цікавымі людзьмі з алімпійскага мінулага, якія і былі для яе адным з галоўных задавальненняў. Да прыкладу, з Ларысай Паповай, напарніцай з пераможнай лодкі на Алімпіядзе-80, раней нават ездзілі адзін да аднаго ў госці - і цяпер часцяком сазваніваюцца.

5
Тэги:
Алімпіяда-1980
Тэмы:
Алімпіяда - 80 (12)
Мясцовыя жыхары за свае грошы ўсталявалі помнік спаленай вёсцы на Любаншчыне

Мясцовыя жыхары за свае грошы ўсталявалі помнік спаленай вёсцы на Любаншчыне

0
(абноўлена 14:13 06.07.2020)
Фашысцкія карнікі знішчылі вёску Фёдараўка і спалілі мясцовае насельніцтва ў 1944 годзе - цяпер на гэтым месцы знаходзіцца памятны камень.

МІНСК, 6 ліп - Sputnik. Энтузіясты з вёскі Фёдараўка Любанскага раёна Мінскай вобласці за ўласныя сродкі ўсталявалі помнік у памяць ахвярам фашызма, адкрыццё манумента адбылося у Дзень Незалежнасці Беларусі.

Вёска Фёдараўка – адна з соцень беларускіх вёсак, спаленых у гады Вялікай Айчыннай вайны. Фашысцкія карнікі знішчылі населены пункт і спалілі мясцовых жахароў 23 лютага 1944 года. Цяпер, дзякуючы ініцыятыве Ганны Аркадзьеўны Пратасеня (у дзявоцтве Скраблевіч, - Sputnik) тут знаходзіцца памятны камень.

"Ідэя у мяне была ўжо даўно, але мясцовыя ўлады не падтрымалі. Тады мы вырашылі рэалізаваць гэты праект самастойна. Камень падрыхтавалі вельмі хутка – літаральна за месяц. Цяпер у нас ёсць месца, куды можна зайсці пакланіцца, пакласці кветкі. Гэта важна не только для нас, але і для нашых дзяцей і унукаў таксама", - тлумачыць яна.

Таксама ў планах зрабіць своеасаблівую дошку памяці, дзе былі б фотаздымкі ўсіх жыхароў Фёдараўкі, якія ваявалі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

"Гэта будзе наш Бессмяротны полк", - дадае Ганна Аркадзьеўна.

У гады Вялікай Айчыннай вайны Любанскі раён быў цэнтрам партызанскага руху Мінскай вобласці. На гэтй тэрыторыі размяшчаліся шэсць партызанскіх брыгад агульнай кольксцю ў 6 тысяч байцоў, што дазволіла сфарміраваць Любанска-Кастрычніцкую партызанскую зону.

Вызвалілі Любанскі раён у выніку наступальнай аперацыі "Баграціён" часцямі 28-й арміі Першага Беларускага фронта.

Чытайце таксама:

0
Тэги:
Вялікая Айчынная вайна (1941-1945), Любань (Беларусь)