Нацыянальны стадыён Дынама ў Мінску

"Небяспечныя" пытанні і ёгурты: чым запомнілася Алімпіяда-80 перакладчыцы

17
(абноўлена 10:12 11.06.2020)
Аднымі з самых яркіх успамінаў, якія засталіся ў мінскіх перакладчыкаў, якія працавалі на Алімпіядзе-80, сталі гастранамічныя - прылаўкі крам літаральна змяніліся.

На алімпійскія футбольныя матчы ў Мінск чакалі больш гасцей, дакладней - гасцей са значна большай колькасці краін.
Алімпіяда-80 - гэта былі першыя гульні ва Усходняй Еўропе, упершыню ў сацыялістычнай краіне. Асноўныя спаборніцтвы прымала Масква, але было і некалькі гарадоў-спадарожнікаў, у тым ліку і Мінск, дзе нароўні з Кіевам і Ленінградам павінны былі прайсці адборачныя і чвэрцьфінальныя матчы па футболе.

Але ў 1979-м СССР увёў войскі ў Афганістан, і шэраг краін, як тады казалі - капіталістычных, адмовіўся дасылаць свае дэлегацыі на гульні.

У выніку англа-і франкамоўным перакладчым мінскага "Інтурыста" прыйшлося ў спешным парадку асвойваць новыя мовы, пераважна краінаў сацлагеру. Людміле Васільеўне Касцюковіч тады дасталася румынская.

Гид-переводчик Людмила Костюкович признается, что всем работникам Интуриста хотелось, чтобы гости Олимпиады-80 обязательно запомнили Минск
© Photo : из личного архива Л.Костюкович
Гід-перакладчык Людміла Касцюковіч прызнаецца, што ўсім супрацоўнікам "Інтурыста" хацелася, каб госці Алімпіяды-80 абавязкова запомнілі Мінск

"У Маскве, дзе быў цэнтр "Інтурыста", планавалі патокі, размяркоўвалі: з якіх краін і куды будуць ехаць турысты, дзе будуць размяшчацца ў гатэлях і гэтак далей. І нам наўзамен англійскамоўных, якія павінны былі прыехаць, чамусьці далі Румынію. Узмацнілі чэхамі і палякамі, таму што суседзі", - распавядае Людміла Васільеўна.

Выкладчыка румынскага знайшлі сярод мясцовых малдаван. На ўсё пра ўсё было некалькі месяцаў.

"Я не магу сказаць, што нас навучылі румынскай. Але ўсе мае румынскія групы мяне разумелі, калі мы ездзілі на экскурсію", - прызнаецца яна.

Фірмовую "інтурыстаўскую" экскурсію па горадзе спецыяльна да Алімпіяды-80 нарасцілі яшчэ і маршрутам "Мінск спартыўны".

Задачей Интуриста всегда было представить Советский Союз в лучшем свете
© Sputnik / Юрий Сомов
Задачай "Інтурыста" заўсёды было прадставіць Савецкі Саюз у лепшым святле

Падрыхтоўка да сустрэчы гасцей ішла года паўтара, кажа Людміла Васільеўна. Але ішла ў рабочым парадку. Яе калега, Ірына Мікалаеўна Дзям'янава, якая ў тыя алімпійскія дні суправаджала турыстаў з Чэхаславакіі, пра яе толкам нават не змагла і ўзгадаць.

"Мы так былі вышкаленыя ў "Інтурысце", што асаблівай падрыхтоўкі і не трэба было. Можа, яна фармальная і была, але я яе не вельмі запомніла. Проста для прыкладу, як нас рыхтавалі і што патрабавалі: працавала ў "Інтурысце" дама, якая адказвала за ідэалогію. На нейкім сходзе яна кажа: "Я стаяла сёння ля выхаду, назірала, як гіды ідуць у аўтобус да турыстаў, і ні адзін не ішоў са свежым нумарам "Праўды" у руцэ". Яна казала гэта шчыра... Так было кожны дзень", - распавядае Ірына Мікалаеўна.

Як працавалася і чым запомнілася перакладчыцы "Інтурыста" Алімпіяда-80 у Мінску, Sputnik і распытаў суразмоўніц - гіда-перакладчыка з шматгадовым стажам Людмілу Касцюковіч і дырэктара праграм неігравога кіно міжнароднага кінафестывалю "Лістапад" Ірыну Дзям'янаву.

Ирина Демьянова до сих пор помнит, как изменился Минск в ожидании Олимпиады-80
© Photo : из личного архива И.Демьяновой
Ірына Дзям"янава падчас Алімпіяды-80 працавала з турыстамі з Чэхаславакіі

Місія перакладчыка

Гучыць дзіўна, але праца на Алімпіядзе мала чым адрознівалася ад стандартнага суправаджэння інтурыстаў да і пасля ліпеня 1980-га. Структура "Інтурыст" была створана яшчэ ў 1929 годзе для таго, каб паказаць замежным гасцям першую ў свеце сацыялістычную дзяржаву з лепшага боку, нагадвае Людміла Васільеўна.

Адпаведна людзей, якіх дапускалі да працы з замежнікамі, падбіралі вельмі старанна.

"Гэта было настолькі адказна - "Інтурысту" належалі лепшыя гатэлі ў Савецкім Саюзе. Калі савецкіх турыстаў вазілі ў маленькіх ЛАЗіках, то мы ездзілі на "Ікарусах". Мы былі белая костка, блакітная кроў. Таму што трэба было Савецкі Саюз паказаць як лепшую краіну ў свеце", - распавядае Людміла Васільеўна.

Да моманту Алімпіяды яна адпрацавала ў "Інтурысце" ужо пяць гадоў. Кажа, працы было вельмі шмат. Працавалі дзень і ноч - адна група з'язджае, другая прыязджае. Часцей за ўсё ехалі з ГДР і Польскай Народнай Рэспублікі. Мінск раз-пораз сустракаў так званыя "Цягнікі сяброўства" - 12 вагонаў з турыстамі з сацкраінаў.

Олимпийский огонь на стадионе Динамо
© Sputnik / Евгений Коктыш
Алімпійскі агонь на стадыёне "Дынама"

"Уявіце, што ў 79-м годзе ў мяне за год было толькі 14 адгулаў. Такі быў паток турыстаў. Прычым усё было адпрацавана да дробязяў: у структуры "Інтурыста" была служба сустрэч і провадаў, якая адказвае за багаж. Ні адзін турыст ніколі свой чамадан ў рукі не браў. Яны выходзілі з вагона, ставілі на перон, прыязджала спецыяльная служба, і чалавек знаходзіў свой багаж ужо ў гатэлі, у холе", - распавядае Людміла Васільеўна.

Госці, якія прыязджалі ў тыя алімпійскія дні, таксама мала чым адрозніваліся ад звыклых груп.

"Хіба што было больш мужчын, чым жанчын. І яны хадзілі на футбол. У Мінску былі ж чвэрцьфіналы. Іншая справа ў Маскве, на фіналах. Мне распавядаў калега, які здымаў Алімпіяду, яны рыхтавалі рэпартаж з спаборніцтваў па бегу з бар'ерамі, бег савецкі спартсмен, гэта была яго апошняя Алімпіяда, апошнія надзеі, і ... ён падае. Ён заплакаў. Ды такіх прыкладаў у вялікім спорце, напэўна, нямала. Але пачатак спаборніцтваў, першыя матчы... у Мінску ўсё было спакойна... Ва ўсякім разе, я запалу не памятаю", - прызнаецца Ірына Мікалаеўна.

Атмасфера ў горадзе

Нейкай эўфарыі ў горадзе ў тыя дні не было, але пачуццё датычнасці было, прызнаецца Ірына Мікалаеўна.

Сотрудники Интуриста проходили специальную подготовку, им объясняли в том числе и как отвечать на сложные вопросы иностранных гостей
© Sputnik / Юрий Сомов
Супрацоўнікі "Інтурыста" праходзілі адмысловую падрыхтоўку, ім тлумачылі ў тым ліку і як адказваць на складаныя пытанні замежных гасцей

"У дзень адкрыцця ўсё было перакрыты, людзі збіраліся на плошчах, вакол помнікаў, нейкае бурленне адчувалася... Прыемнае даволі пачуццё, што ты ў форме, вылучаешся пэщным чынам, падыходзілі пыталіся: "А гэта ў вас такая форма? У такой форме пойдзе сёння вечарам наша каманда ў Маскве?" Вакол алімпійскай формы, па-мойму, заўсёды цікавасць існуе... Але не больш", - распавядае Ірына Мікалаеўна.

Дзяўчатам-перакладчыцам спецыяльна да Алімпіяды пашылі касцюмы - пінжакі і спадніцы з нябеленага лёну, выдалі басаножкі у тон і чырвоныя блузы. Але ні ў адной з суразмоўніц Sputnik фатаграфій тых дзён не захавалася - кажуць, было занадта шмат працы, не да фотасесіі.

"Яшчэ памятаю, што ўзмацнілі усякага роду ахову. На кожным паверсе ў гасцініцы сядзеў чалавек у касцюме, часцей за ўсё шэрага колеру. І турысты смяяліся: "Мы ўсе разумеем, але іх вельмі шкада. Калі яны спяць? Мы раніцай ідзем на сняданак - яны ўжо сядзяць, мы позна вечарам вяртаемся - яны сядзяць". Прычым сядзіць адзін і той жа", - распавядае Ірына Мікалаеўна.

Яшчэ ёй чамусьці запомніщся трывожнае выраз на твары начальніка на ўваходзе на стадыён "Дынама".

"Тады яшчэ не было слова "правакацыя" ў ходзе - але вось нейкіх беспарадкаў вельмі баяліся. Людзей на адкрыцці і на нейкіх топавых для Мінска матчах было вельмі шмат. Ніхто не прыходзіў за гадзіну, усе прыбывалі ў адзін і той ж час - хвілін за 15-20. Неяк я ішла побач з адным з інтурыстаўскіх начальнікаў і злавіла сябе на думцы: у яго на твары быў жудасны страх, моцнае хваляванне. Ён увесь час глядзеў па баках, каб не дай бог чаго не здарылася . Памятаю, тады яшчэ падумала: чаго яны баяцца - усё ж нармальна. Што тут можа здарыцца?! Але, можа, гэта быў прафесійны страх, можа, яго асабісты, але вось гэта ўрэзалася ў памяць", - распавядае Ірына Мікалаеўна.

На каждом этаже гостиницы сидели люди в штатском, туристы только интересовались: когда же они спят
© Sputnik / Межевич
На кожным паверсе гасцініцы сядзелі людзі ў цывільным, турысты толькі цікавіліся: калі ж яны спяць

З прыездам вялікай колькасці замежных турыстаў больш свабоды ў тыя дні на вуліцах Мінску дакладна не стала, гэта пацвярджае і Людміла Васільеўна. Усе службы былі кінутыя на тое, каб не дай бог нічога не адбылося. Але і нейкі напружанасці не было. Ёй запомнілася святочная атмасфера на вуліцах - шмат людзей, упрыгожаны горад, гэта было гэта не проста 22 ліпеня 1980 года, а як на 1 мая ці 7 лістапада.

"10 дзён гэта ўсё доўжылася, а потым цэнтр увагі быў перанесены, вядома, у Маскву... Але ў тыя дні мы таксама адчулі, што і ад нас сёе-тое залежыць: каб людзі, якія прыехалі на гэтую алімпіяду, змаглі ўбачыць спартыўнае свята. Мы, інтурыстаўцы, у душы вельмі вялікія патрыёты - нам хацелася, каб тыя, хто пабываў у Мінску, а потым паехаў у Маскву, запомніў наш горад. Каб Мінск перапыніў сваім прыёмам, увагай, душэўнасцю ўражанні пра Маскву. Вельмі хацелася вось гэтага ", - распавядае Людміла Васільеўна.

Гастранамічнае свята

Адзін з самых яркіх успамінаў пра Алімпіяду-80 у суразмоўніц Sputnik - гастранамічны. Мінчане даведаліся, што, акрамя ліманаду "Бураціна", існуе "Пепсі-кола", а каўбаса бывае не толькі "Доктарскай".

К Олимпиаде-80 в советских магазинах появилась Пепси-кола
© Sputnik / Владимир Акимов
Да Алімпіяды-80 у савецкіх крамах з"явілася "Пепсі-кола"

"Па частцы прадуктаў Алімпіяда была ў нейкім сэнсе адкрыццём. Гэта была вельмі жывая тэма. Таму што нават у Мінску з'яўляліся фінскія лікёры нябачанай красы: то бананавы, то журавінавы, то яшчэ нейкі. З'явіліся джэмы... Напэўна, яны былі і ў крамах, на прылаўках я іх не бачыла, але на сталах было. Нашы аператары як самыя доўгачаканыя сувеніры везлі з Масквы дзецям маленькія бутэлькі фанты, колы. А тут я фінскія прадукты памятаю", - смяецца Ірына Мікалаеўна.

"Упершыню да Алімпіяды з'явіліся ёгурты. Уявіце, 1980-ы год! Людзі наогул не ведалі, што гэта такое. "Пепсі-кола", фінская каўбаса ў вакуумнай упакоўцы - гэта былі наогул такія цуды. Тут варанай "Доктарскай" каўбасы не заўсёды пасля працы можна было купіць, а тут такое... Да гэтага сыравэнджаная каўбаса падавалася толькі на нейкія банкеты, калі высокія дэлегацыі прыязджалі па партыйнай лініі, і па лініі гарвыканкаму. На прыёмах мы гэта бачылі, калі працавалі перакладчыкамі, але так, каб у рэстаране, у меню - такога раней не было", - дзеліцца ўспамінамі Людміла Васільеўна.

Змяніліся і бутэрброды ў інтурыстаўскіх кафэ: калі раней на іх змяшчаліся два-тры кавалачка каўбасы, то ў дні Алімпіяды яны сталі выглядаць значна вагавіцей.

"Мы даведаліся, як павінны выглядаць бутэрброды ў кафэ. І каўбасы на іх стала больш, і сыру стала больш... Пры гэтым рэцэптура не змянілася, і кошт не памяняўся", - распавядае Ірына Мікалаеўна.

Вместо новенького ресторана гостиницы Юбилейная девушкам пришлось довольствоваться вагоном-рестораном
© Sputnik / Межевич
У інтурыстаўскіх кафэ да Алімпіяды змянілася ўсё, нават на бутэрбродах з"явілася больш каўбасы

Няпростыя турысты

Акрамя суправаджэння гасцей на стадыён, перакладчыцы паказвалі ім Мінск, вазілі на экскурсіі - да помнікаў Леніну на аднайменнай плошчы і ў парк Янкі Купалы, міма ВДНХ. Абавязковым было наведванне дома-музея 1-га з'езда РСРП і плошчы Перамогі.

"Потым экскурсія працягвалася па новых мікрараёнах. Распавядалі пра жыллёвае будаўніцтва Беларусі. Мінскія мікрараёны Усход - Уручча - Зялёны луг былі прызнаныя аднымі з лепшых у СССР, таму што ўпершыню нашы архітэктары прапанавалі комплексную забудову. Гэта значыць, калі здавалі дом у эксплуатацыю, тут жа у крокавай даступнасці былі дзіцячыя сады, школы і абавязкова - зялёная зона. Гэтага не было нідзе... і мы праязджаем, а там сажалкі, вербы, людзі загараюць - гэта ж быў ліпень. Народу падабаўся, вельмі падабаўся Мінск ", - успамінае Людміла Васільеўна.

Тренировка в беге с барьерами на грунтовой дорожке
© Sputnik / Яков Берлинер
Лёгкаатлеты трэніруюцца на спартыўным аб"екце "Стайкі", пад Мінскам

"Алімпійскіх" турыстаў вазілі яшчэ і па спартыўных аб'ектах - паказвалі стадыёны "Дынама" і "Трактар", Палац спорту.

"З пункту спартыўных аб'ектаў нічога турыстаў, напэўна, не ўражвала. Усе чакалі толькі вынікаў матчаў", - прызнаецца Людміла Васільеўна.

Нягледзячы на экспрэс-курс румынскага, складанасцяў у зносінах не ўзнікала. Тым больш, што той, хто суправаджаў групы, часцей за ўсё быў выпускніком аднаго з савецкіх ВНУ і валодаў рускай - ледзь што, мог дапамагчы з перакладам. Невялікія складанасці ўзнікалі часам з польскімі турыстамі. У іх пытанні былі не столькі пра спорце, колькі пра "сацыялізме".

У той час у Польшчы ўжо пачала афармляцца "Салідарнасць", якая пазней стала асноўнай рухаючай сілай усіх пераўтварэнняў у гэтай краіне.

"Палякі, як цяпер, так і тады, былі з тых турыстаў, хто задаваў больш за ўсё пытанняў. І не забывайце, што ў нас з імі агульная гісторыя. Гэта ве-е-ельмі нялёгкія турысты. Яны ўжо ў тыя часы задавалі нязручныя пытанні . І падчас Алімпіяды таксама - ехалі тыя ж людзі. Пра што пыталіся? Шмат было палітычных пытанняў. І пра Сталіна, і ці задаволеныя вы, што партыя ўсім кіруе, і навошта вам гэта?.. Але ж у нас праводзіліся спецыяльныя семінары, дзе мы распавядалі, якія пытанні нам задаюць. А людзі з абкама партыі нас вучылі, як на такія пытанні адказваць", - смяецца Людміла Васільеўна.

Ці быў шанец у іх - на фоне святочнай алімпійскай атмасферы ў тым ліпеньскім Мінску - закахацца? Кажуць, ніводнага.

"У нашых службах - не дай бог. Гэты чалавек адразу б быў звольнены з працы, і ўсё. Я думаю, вядома, нішто чалавечае людзям у тыя дні было не чужое... І дзеткі, думаю, у Мінску пасля Алімпіяды таксама нарадзіліся. Але ў нашых службах гэта проста было немагчыма", - прызналася Людміла Васільеўна.

17
Тэги:
Алімпіяда-1980, Мінск, СССР
Тэмы:
Алімпіяда - 80 (29)
Рыгор Барадулін

"Чалавек не знікае так": успамінаем Рыгора Барадуліна

2084
(абноўлена 09:29 25.02.2021)
У гэты дзень нарадзіўся народны паэт Беларусі Рыгор Барадулін. Sputnik узгадвае шлях жыцця выбітнага творцы.

МІНСК, 24 лют — Sputnik. Рыгор Барадулін нарадзіўся на хутары Верасоўка, скончыў школу ва Ушачах і філфак БДУ. Працаваў рэдактарам у розных выданнях і шмат пісаў, выпусціў каля 70 зборнікаў паэзіі. Барадулін шмат часу аддаваў і перакладчыцкай дзейнасці. Дзякуючы яму, на беларускай мове выйшлі "Слова пра паход Ігараў", творы Федэрыка Гарсія Лоркі, Шэкспіра, Байрана, Ясеніна, Амара Хайма.

Першыя вершы Барадуліна з'явіліся ў друку, калі ён ужо вучыўся ў старэйшых класах — у 1953 годзе ў газеце "Чырвоная змена" (пад псеўданімам А.Чабор). А таксама ў шматтыражнай газеце БДУ "За сталінскія кадры".

Поэт Рыгор Бородулин с женой Валентиной
© Sputnik / Евгений Коктыш
Рыгор Барадулін з жонкай Валянцінай

Першы зборнік вершаў паэта "Маладзік над стэпам" выйшаў у 1959 годзе. Галоўныя тэмы паэзіі — вайна, духоўнасць і таленавітасць беларускага народа, праблемы пасляваеннага часу. У 1961 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі — "Рунець, красаваць, налівацца!", а ў 1963 трэці — "Нагбом".

У апошніх зборніках паэта пераважаюць духоўныя і біблейскія матывы. У 2005 годзе выйшаў зборнік малітоўнай паэзіі "Ксты".

Акрамя гэтага аўтар вялікай колькасці сатырычных і гумарыстычных твораў. Стварыў вялікую колькасць эпіграм на дзеячаў беларускай літаратуры і мастацтва. У 1987 годзе выйшла кніга "Парастак Радкоў, галінка вяршыць", якая складалася з літаратурна-крытычных артыкулаў і эсэ паэта.

Родная мова з'яўлялася адной з тэмаў творчасці Барадуліна. Ад маці яму перадалася незвычайная чуйнасць да мовы. Вуснае багацце народнай творчасьці, засвоенае з дзяцінства, стала добрай асновай творчай індывідуальнасьці паэта.

Джон Кунстадтэр, Алесь Камоцкі, Рыгор Барадулін (злева направа)
© Photo : "Беларуская прастора"
Джон Кунстадтэр, Алесь Камоцкі, Рыгор Барадулін (злева направа)

Чэрпаючы з народных запасаў моўнай культуры, паэт адкрыў неабмежаваныя магчымасці словаформаў і спалучэнняў слоў, вярнуў забытым словам першародную свежасьць. Жывое маўленне ў творчасці Барадуліна выйшла за рамкі ўсталяваных літаратурных канонаў.

Рыгора Барадуліна не стала 2 сакавіка 2014 года, у Даравальную нядзелю. Напярэдадні адзначыў свой дзень нараджэння і 53 гады сумеснага жыцця з жонкай Валянцінай Міхайлаўнай. Да яе былі звернутыя апошнія словы паэта: "Якая ж ты ў мяне прыгожая!". Пахавалі Барадуліна на роднай Ушаччыне побач з маці.  

Чалавек не ўзнікае так —
Ён збываецца, адбываецца
Як ратай,
Як дзівак,
Як мастак,
Ад якога свет адбіваецца.

Чалавек не знікае так,
Бы ў кішэні вякоў пятак.
Ён сціраецца аб дарогі,
Разбіваецца аб адчаі,
Пераходзіць ва ўсе трывогі
Веку,
Што яго прыручае.

Перш чым вочы заслоняць векам,
Чалавек хоча стаць чалавекам.

2084
Тэги:
Паэзія, падзеі і даты, Характэрныя факты, Літаратура, Смерць публічных людзей, Культура, Жыццё знакамітых людзей, Музыка, Рыгор Барадулін, Беларусь
Тэмы:
Беларуская літаратура
Міхаіл Савіцкі

Міхаіл Савіцкі: каб усхваляваць чалавека, трэба самому спаліць душу

1239
(абноўлена 21:33 17.02.2021)
Міхаіл Савіцкі прайшоў праз тры самыя страшныя канцэнтрацыйныя лагеры і пісаў праўду, якую бачыў.

Сёння споўнілася б 99 год аднаму з самых вядомых мастакоў Беларусі Міхаілу Савіцкаму.

Міхаіл Савіцкі і Васіль Быкаў
© Sputnik / Евгений Коктыш
Міхаіл Савіцкі і Васіль Быкаў

Пры жыцці ён быў уганараваны мноствам савецкіх і беларускіх званняў і ўзнагарод: Народны мастак СССР і Беларусі, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР і трох Дзяржаўных прэмій Беларусі, акадэмік Акадэміі мастацтваў Расіі і Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Ён узнагароджаны ордэнамі Леніна, Працоўнага Чырвонага Сцяга, "Знакам Пашаны", прэміяй і ордэнам Андрэя Першазванага. Савіцкі першы атрымаў ордэн Францыска Скарыны.

Народны мастак Беларусі Май Данцыг
© Photo : Евгений Колчев/Wikimedia Commons

Выжыў, каб паказаць тое, аб чым нельга забыцца

Глядзець на палотны Савіцкага цяжка. Вельмі. Выйдзеш з музея, а перад табой маўклівыя постаці нябожчыкаў. Заплюшчыш вочы, а бачыш іх нямыя пытанні. Навошта так рэалістычна? Але менавіта гэтым ён, выжыўшы сярод тысяч закатаваных, і апраўдаў сваё "вязенне", бескампрамісна паказваючы — пра гэта нельга забыцца. Колькі б год не мінула.  

Адну карціну "карэктаваў" сам Машэраў

Наколькі няпростым, незгаворлівым быў Міхаіл Савіцкі, гаворыць многія, хто ведаў мастака. А да шырокай публікі дзякуючы інтэрв'ю самога Міхаіла Андрэевіча дайшоў факт аб лёсе адной з яго карцін.

Рэпрадукцыя карціны Летні тэатр з  цыкла Лічбы на сэрцы
© Sputnik / Лев Иванов
Рэпрадукцыя карціны "Летні тэатр" з цыкла "Лічбы на сэрцы"

"Летні тэатр" карэктаваў сам першы сакратар ЦК Кампартыі Беларускай ССР Пётр Машэраў. Невядома, якія словы гаварылі адзін аднаму былыя франтавікі, аднак зорку Давіда мастак з формы вязня, які стаіць побач з фашыстам і ўслужліва заглядае ў вочы, усё ж убраў. Хоць свайго меркавання не памяняў і асуджаў спробу выжыць любой цаной.

Сам ён выжыў цудам. Бо прайшоў праз тры самыя страшныя канцэнтрацыйныя лагеры. І пісаў праўду, якую бачыў, перажыў і замалчванне якой лічыў здрадай.

Вязень пад нумарам 32815

Па яго работах вельмі лёгка, калі наогул прымяральна гэтае слова, вывучаць парадкі і гісторыю канцлагераў. Усё паказана і агаворана не толькі маслам, але і назвамі карцін.

"Пяючыя коні" — так называецца адна з карцін, на якой вязні, якія запрагаліся замест коней і цягнулі пагружаныя на колы трупы, спяваюць. "Дырыжыраваў" ім карнік з плёткай. "Летні тэатр" — назва таго нашумелага палатна і ямы, у якой палілі нябожчыкаў, калі не хапала газавых камер, спіхваючы целы туды бульдозерам.

Рэпрадукцыя карціны Адбор з цыкла Лічбы на сэрцы
© Sputnik / Лев Иванов
Рэпрадукцыя карціны "Адбор" з цыкла "Лічбы на сэрцы"

Усё гэта ён бачыў сам, трапіўшы ў палон у 1942 годзе, калі ў савецкіх салдат не засталося ні сіл, ні патронаў пасля 250 дзён утрымання Севастопаля.

Першым яго лагерам стаў "Шталаг — 326", потым вагонабудаўнічы завод, а з-за шматлікіх няўдалых пабегаў — "Крывінка" — адзін з лагераў Бухенвальда, дзе з 15 тысяч засталося менш адной. Катаражныя работы на каменаломлях.

Ён стаяў ля варот крэматорыя, калі невялікую групу адабралі і павезліі ў яшчэ адзін лагер смерці — Дахаў. З вагона ноччу вязні ўцякалі па лёсаванні, Савіцкаму не пашчасціла, калі пабег заўважылі, ён застаўся: 18-ы з 40, і, збіты, трапіў у вагон-карцар, дзе над полам на вышыні 70 сантымертаў быў калючы дрот, а ежы не насілі зусім…

У Дахаў ніхто з вязняў рухацца ўжо не мог, і іх скінулі паміраць у тыфозны барак. Але тут пашчасціла — вызвалілі амерыканцы і перадалі савецкім войскам.

Вучыўся маляваць па рэпрадукцыі Кустодзіева

Міхаіл Савіцкі нарадзіўся 18 лютага 1922 года ў вёсцы Звянячы Талочынскага раёна. Быў малодшым сярод чатырох дзяцей. Бацьку ў вёсцы паважалі як майстра, які сталярыў, цяслярыў, каваў, бандарнічаў, рабіў вупраж для коней і налічнікі на вокны. Маці таксама выдатна ткала і прала.

Міхаіл Савіцкі
© Sputnik / Ю. Иванов
Міхаіл Савіцкі

Міхась з ранняга дзяцінства марыў стаць мастаком, напэўна, слаба ўяўляючы, што гэта такое. З жывапісам будучы мастак знаёміўся па іконах і рэпрадукцыях Кустодзіева "Масленіца" і Сурыкава "Раніца Стралецкай казні", якія аднекуль прывёз бацька.

У пяць гадоў Міхась Савіцкі добра чытаў і вельмі любіў часопіс "Вакол свету". У школе захапляўся фізікай, матэматыкай і рознымі вынаходніцтвамі. Марыў паступіць у мастацкую ВНУ, аднак скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, а потым Маскоўскі мастацкі інстытут імя Сурыкава толькі пасля вайны.

Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага

М. А. Савіцкі аўтар больш чым 200 тэматычных карцін. Вышэйшым увасабленнем яго творчасці сталі раннія працы, прысвечаныя Вялікай Айчыннай вайне: "Партызаны", "Забойства сям'і партызана", "Поле", "Плач аб загінуўшых героях", "Бежанцы", "Партызанская Мадонна", "Пакаранне смерцю", "Клятва", цыкл карцін "Лічбы на сэрцы", прысвечаны трагедыі канцэнтрацыйных лагераў і цыкл прац "Чорная быль" пра трагедыю Чарнобыля. У апошнія гады Савіцкі быў глыбока веруючым чалавекам і напісаў цыкл "Запаведзі асалоды" і гістарычныя карціны, прысвечаныя зямному жыццю Хрыста.

 Рэпрадукцыя карціны Партызанская мадона
© Sputnik / Юрий Артамонов
Рэпрадукцыя карціны "Партызанская мадона"

Працы Міхаіла Савіцкага знаходзяцца ў зборах Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі, Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь, Нацыянальнай мастацкай галерэі ў Сафіі, а таксама ў многіх іншых калекцыях.

Памёр Міхаіл Савіцкі 8 лістапада 2010 года. А 7 верасня 2012 года ў Мінску ў адметным будынку Верхняга горада на плошчы Свабоды, 15 — былой гарадской сядзібе XVIII стагоддзя адкрылася Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага. Пастаянная экспазіцыя, прысвечаная творчасці Міхаіла Андрэевіча, размешчана ў дзевяці залах. Тут прадстаўлены работы са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь, Музея гісторыі горада Мінска і сям'і мастака. Дэманструецца інтэр'ер службовага кабінета, які знаходзіўся ў Творчых акадэмічных майстэрнях жывапісу, графікі і скульптуры, створаных па ініцыятыве мастака ў 1981 годзе, а таксама інтэр'ер яго творчай майстэрні па вул. Някрасава, 3.

1239

Пінгвінам у заапарку наладзілі пенную вечарыну - відэа

0
(абноўлена 18:03 23.02.2021)
Пінгвінам Маскоўскага заапарка прапанавалі гульню з мыльнымі пузырамі. Незвычайная забава злёгку здзівіла птушак, але яны хутка ўвайшлі ў густ і сталі ўзбуджана клекатаць. Глядзіце на відэа, як забаўляюцца пінгвіны.

Кіперы папуанских пінгвінаў з Маскоўскага заапарка вырашылі зацікавіць жывёл новай актыўнасцю - гульнёй з мыльнымі пузырамі. На кадрах бачна, як птушкі спачатку назіраюць за незвычайнай для іх з'явай, аднак неўзабаве ўваходзяць у густ і прымаюцца лавіць і лопаць мыльныя пузыры дзюбамі, усім сваім выглядам дэманструючы, што забава прыйшлася ім па душы.

У прэс-службе заапарка адзначылі, што мыльныя пузыры з'яўляюцца "папулярным узбагачэннем асяроддзя пражывання жывёл". Падобнае выкарыстоўваюць у шматлікіх заапарках свету. Пузыры не прадстаўляюць пагрозы птушкам і служаць ім выдатнай забаўкай.

Жывучы ў заапарку, пінгвінам не патрабуецца хавацца, праяўляць асцярожнасць і спрыт, каб выжыць. Ім становіцца сумна, калі "яны не маюць магчымасці праявіць свае ўнікальныя відавыя здольнасці", яны адчуваюць ад гэтага дыскамфорт. Таму заолагі і кіперы ўзбагачаюць асяроддзе пражывання жывёл, уключаючы ў яго новыя гульні, камунікацыі, пахі, прадметы.

Глядзіце таксама:

0
Тэги:
Птушкі, Маскоўскі заапарк, заапарк