У Брэсцкай крэпасці рэканструктары паказалі затрымалі дыверсантаў

Брэсцкі гісторык: "Хачу рэканструяваць баі 22 чэрвеня ў родных мясцінах"

23
(абноўлена 15:49 22.06.2020)
Уладзімір Холад правёў у Брэсце ўжо 9 рэканструкцый апошняга мірнага дня напярэдадні пачатку Вялікай Айчыннай. А ў асабістай калекцыі берасцейца захоўваецца амаль 600 камплектаў гістарычнай ваеннай формы.

Брэсцкі рэканструктар Уладзімір Холад "варыцца" ў ваеннай тэме з юных гадоў. Гісторык дасканала вывучыў баявую гісторыю родных мясцін, а падлеткавае захапленне салдацкай формай ператварыў у стыль жыцця. Карэспандэнт Sputnik Арцём Кір'янаў на свае вочы пабачыў месцы баёў ля Белага возера і высветліў, якія таямніцы захоўвае гэтая параненая вайной зямля.

Хобі родам з дзяцінства

Лесу ў ваколіцах Белага возера ў 30 кіламетрах ад Брэста Уладзіміру Холаду знаёмыя з ранніх гадоў. Берасцеец па нараджэнні, сваё дзяцінства ён правёў у вёсцы Дубіца непадалёк, дзе нарадзіліся яго прадзед і дзед. Суседняя Прыбарава - радзіма продкаў Уладзіміра па лініі маці.

На церкви в Страдечи красноармейцы оборудовали наблюдательный пункт
© Sputnik Артем Кирьянов
На цэркве ў Страдзечы чырвонаармейцы абсталявалі назіральны пункт

"Хоць я з горада, летам жыў у вёсцы пастаянна. Па сутнасці, тут і вырас. Магу кошык сплесці, лыжку з дрэва выразаць. Малы быў, дома сядзець не хацелася. Вось мы тут з сябрамі ўсюды і бегалі. Таму ведаю ўсе сцежкі, лясныя дарогі", - распавядае спадар Уладзімір.

Родам з дзяцінства і цікавасць берасцейца да Вялікай Айчыннай. Для гэтай мясцовасці захапленне ня дзіўнае. Менавіта ў ваколіцах Дубіца 22 чэрвеня 1941-га завязаліся першыя баі новай вялікай вайны.

"Балазе было адразу дзве вёскі, дзе жыло шмат сведак тых падзей. З размоваў у мяне паступова складвалася агульная карціна той вайны. Хоць аднагодкі казалі: навошта табе гэтае трызненне - са старымі размаўляць?" - згадвае берасцеец.

Эта старая булыжная дорога помнит наступление Вермахта 22 июня 1941-го
© Sputnik Артем Кирьянов
Гэтая старая брукаваная дарога памятае наступ Вермахта 22 чэрвеня 1941-га

Таму, працягвае Уладзімір, у яго бібліятэчным фармуляры былі спрэс кнігі пра вайну. Дзіцем ён любіў збіраць мадэлі ваеннай тэхнікі, глядзець фільмы пра вайну. А пасталеўшы, берасцеец зацікавіўся салдацкай і афіцэрскай формай.
"Усё дзяцінства я ў гэтым варыўся. І дзед працаваў у крэпасці, мяне маленькім часта туды прыводзілі. Калі ты з дзяцінства расцеш у гэтых сценах, становішся, можна сказаць, чалавекам вайны", - дадае суразмоўца Sputnik.

"Форма каштоўная не сама па сабе"

"Першым у калекцыі стаў звычайны салдацкі камплект пасляваеннага выпуску. Мне было важна, што менавіта ў такой форме служыў мой дзед. Потым атрымалася знайсці абмундзіраванне ўзору Першай Сусветнай, у якой фатаграфаваўся прадзед", - распавядае суразмоўца агенцтва.

Историческую атмосферу помогают восстановить точные копии военной формы тех лет
© Photo : из личного архива В. Холода
Гістарычную атмасферу дапамагаюць аднавіць дакладныя копіі ваеннай формы тых гадоў

Чым больш часу праходзіла, тым больш узораў абмундзіравання станавілася ў калекцыі берасцейца. Уладзімір Холад успамінае: было цікава даведацца, чым адрознівалася, а чым была падобная, напрыклад, форма байцоў Чырвонай Арміі і Вермахта.

Так берасцеец сабраў амаль 600 камплектаў формы 16-ці розных ведамстваў: арміі, міліцыі, чыгункі, пракуратуры. У калекцыі не толькі салдацкая, але і афіцэрская экіпіроўка. Цікава, што ў збор Уладзімір уключыў і грамадзянскую вопратку эпохі 40-х: у ёй ваявалі партызаны.

Железнодорожная форма из коллекции брестского реконструктора засветилась и в фильме “Константин Заслонов”
© Photo : из личного архива В. Холода
Чыгуначная форма з калекцыі брэсцкага рэканструктара засвяцілася і ў фільме "Канстанцін Заслонаў"

У калекцыі прадстаўлены не толькі гістарычныя ўзоры, але і дакладныя сучасныя копіі. Калі першыя прызначаныя для будучай музейнай экспазіцыі, то другія выкарыстоўваюцца даволі часта. У іх здымаюць акцёраў кіно, у іх апранаюцца ўдзельнікі гістарычных рэканструкцый.

"Я і сам здымаўся ў двух фільмах. Абодва дакументальныя. Адзін быў пра жыццё Канстанціна Заслонава, другі - пра пагранічнікаў, якія служылі ў Брэсцкім раёне напярэдадні вайны", - заўважае гісторык.

В фильме “Лицом к лицу” Владимир Холод сыграл роль советского пограничника
© Photo : из личного архива В.Холода
У фільме "Тварам да твару" Уладзімір Холад сыграў ролю савецкага пагранічніка

Гонар калекцыі, на думку Уладзіміра, - рэдкі фрэнч выпуску 1920 года. У такіх хадзілі толькі дзяржаўныя дзеячы вышэйшага ўзроўню, камандуючыя франтоў. Гісторык тлумачыць, рэч гэтая рэдкая. А з улікам усёй калекцыі - мабыць, унікальная.

"Я купляю форму толькі для таго, каб яе захаваць. Не памятаю ні кошту, ні нават як яна да мяне патрапіла. Форма каштоўная не толькі сама па сабе - каштоўная ўся калекцыя. У мяне ёсць мара - адкрыць музей форменнага абмундзіравання. Каб кожны мог прыйсці, убачыць і нават дакрануцца да старых мундзіраў", - кажа суразмоўца агенцтва.

Сям'я з баявым характарам

Разам з цікавасцю да ваеннай вопраткі, працягвае Уладзімір Холад, прачнулася і цікавасць да гісторыі, якая стаіць за формай. Высветліць многае ўдалося яшчэ ў дзяцінстве дзякуючы сям'і. Прадзед і дзед брэсцкага рэканструктараў ў гады Вялікай Айчыннай актыўна дапамагалі мясцовым партызанам.

© Sputnik Артем Кирьянов
У брацкай магіле ў вёсцы Медна пахаваны салдаты і партызаны з гэтых месцаў, якія загінулі на працягу пяці гадоў вайны

Іван Фёдаравіч, прадзед Уладзіміра, тады быў рыбак. За польскім часам яму нават аддалі ў арэнду тутэйшае возера Таемнае. Са зменай улады мужчына дзейнасць не памяняў, з цягам часу стаў старшынёй мясцовага сельсавета. А ў вайну часта хадзіў у Маларыту нібыта па справах. Але на самой справе гэта была ціхая разведка.

"Па начах з дапамогай човена прадзед перапраўляў партызан праз Буг. Чакаў іх і потым перавозіў назад. У хату часта прыходзіў сувязны атрада. Сям'я была вялікая, чацвёра дзяцей. Рызыкаваў, можна сказаць, усім. Калі б немцы даведаліся - адразу б паставілі да сценкі", - кажа суразмоўца Sputnik.

Дзед жа, Уладзімір Іванавіч, - у гонар яго і назвалі брэсцкага гісторыка - у 16 гадоў пайшоў на фронт з роднай вёскі. Але яшчэ да службы ў войску падлетак паспеў праявіць сябе як сувязны партызанскага атрада. На яго рахунку - удзел у сапраўднай спецаперацыі вясковага маштабу.

В окрестностях станции Дубица прошло детство брестского реконструктора Владимира Холода
© Sputnik Артем Кирьянов
У ваколіцах станцыі Дубіца прайшло дзяцінства брэсцкага рэканструктараў Уладзіміра Холада

"Сын мясцовага лесніка служыў у паліцэйскім гарнізоне ў Маларыце. Адзін з партызанаў служыў там жа пад прыкрыццём. Хлопцы на нешта паспрачаліся, і гэты сын лесніка узяў у рукі вінтоўку. Пазней зброю з адбіткамі пальцаў закапалі ў яго на агародзе", - успамінае аповяд дзеда Уладзімір.

Тады стараста вёскі напісаў нямецкаму каменданту ліст. Маўляў, паведамляем, што мясцовы паліцай супрацоўнічае з партызанамі і перакідвае ім зброю. А чарговая вінтоўка закапана каля яго дома. Цыдулку з кошыкам ежы даверылі даставіць у гарнізон менавіта дзеду Уладзіміра Холада.

"Камендант пачаставаў яго шакаладкай, а ў гарнізоне якраз ішлі катаванні. Дзед пачуў крыкі і падумаў, што яго таксама цяпер пачнуць катаваць. Так што шакаладка з рук выпала, і ён ад Маларыты да Дубіцы проста бег! А сына лесніка праз некалькі дзён паліцэйскія самі павесілі", - дадае берасцеец.

В здешних лесах регулярно задерживали диверсантов
© Photo : из личного архива В. Холода
У тутэйшых лясах рэгулярна затрымлівалі дыверсантаў

Загад запоўніць медальёны

Амаль 13 тысяч салдат чатырох стралковых дывізій 4-й арміі перадыслакаваліся ў раён Белага возера з Мазыра яшчэ ў маі 41-га. Тут салдаты ўладкоўвалі лагера, стрэльбішча, назіральныя пункты, агнявыя кропкі. Сілы ўздоўж Заходняга Буга размеркавалі па раёнах, прылеглых да мастоў праз раку.

Звычайнай справай у апошнія дні мірнага жыцця сталі пажары ў глыбіні савецкай тэрыторыі. Суразмоўца агенцтва тлумачыць: Вермахт "прыстрэльваюць" да мясцовасці. А людзі добра разумелі, да чаго ўсё ідзе.

"За тыдзень да пачатку вайны салдатам загадалі запоўніць медальёны. Многія адмаўляліся: па прымеце гэта азначала, што цябе абавязкова заб'юць. Усе ведалі пра пакт Молатава-Рыбентропа, але камандны склад выразна разумеў, для чаго сюды перакінулі войскі", - распавядае Уладзімір Холад.

Один из семи найденных на месте раскопок солдатских медальонов
© Photo : 52-й поисковый батальон ВС РБ
Байцы Чырвонай арміі адмаўляліся запаўняць медальёны, лічачы гэта дрэнны прыкметай

Да таго моманту тры пераправы праз Буг - у Страдзечы, Дамачова і Тамашоўка - ужо былі занятыя войскамі Вермахта. Таму менавіта тут байцы Чырвонай Арміі рыхтаваліся сустрэць праціўніка. І на досвітку 22 чэрвеня ціхая мясцовасць на поўдні Брэсцкага раёна апынулася ў цэнтры ваенных дзеянняў.

Адзін з першых і самых сур'ёзных баёў разгарнуўся як раз на мосце ў Страдзечы. Хоць вёску ўтрымаць не атрымалася, байцы вялі абарону больш за пяць гадзін: салдаты адстрэльваліся з будынка станцыі на заходнім баку вёскі. Наступ працягнуўся ў напрамку Белага возера.

"Дзед расказваў, што чуў стральбу. Бачыў, як немцы адступалі праз Дубіцу. Кажуць, на дубе тады сядзеў кулямётчык-татарын. Амаль тры гадзіны ён адстрэльваўся, паклаў амаль трыццаць немцаў. А потым падарваў сябе гранатай, каб не патрапіць у палон", - распавядае Уладзімір Холад.

С этого 400-летнего дуба оборону вел пулеметчик-татарин, убивший около 30 солдат Вермахта
© Sputnik Артем Кирьянов
З гэтага 400-гадовага дуба абарону вёў кулямётчык-татарын, які забіў каля 30 салдат Вермахта

Параненая зямля

Зараз Белае возера і яго наваколлі - папулярнае для адпачынку месца. Дзясяткі людзей шпацыруюць па гэтых лясах кожны дзень, але часцей за ўсё прымаюць сляды даўно мінулай вайны за натуральныя няроўнасці.

"А на самой справе гэта і варонкі, і акопы, і адзінкавыя ячэйкі для вядзення бою. На месцы ваенных лагераў засталіся паглыбленні пад бліндажы, стрэльбішча. Дзед расказваў, раней тут часта ляжалі снарады, нават гарматы стаялі. Сталы, палявыя кухні, зброя - мясцовыя нядрэнна тады разжыліся. Самі разумееце, жылі небагата", - распавядае спадар Уладзімір.

Такими окопами изрезан не один гектар леса в районе Белого озера под Брестом
© Sputnik Артем Кирьянов
Такімі акопамі спаласованы не адзін гектар лесу ў раёне Белага возера пад Брэстам

Цікавасць да месца не знікла і сёння. Раз-пораз у старых паглыбленнях з'яўляюцца свежыя сляды чорных капальнікаў. "Археолагі", дарэчы, не так даўно адкрылі стаянку партызанскага атрада. А часам і шукаць на месцы баёў нічога не трэба: часцяком гільзы цэлымі россыпамі самі паказваюцца з-пад моху ці верхняга пласта зямлі.

Час ад часу здараюцца сумныя знаходкі. Гісторык успамінае, што знаходзілі тут і павярхоўныя пахаванні салдат, і чарапы. Гэта нядзіўна: пасля бітваў мясцовыя адразу ж хавалі загінулых. Некаторых пазней перапахавалі ў брацкіх магілах, але адшукаць усе астанкі тады не атрымалася.

Владимир Холод: “В стволах деревьев до сих пор находятся осколки снарядов”
© Sputnik Артем Кирьянов
Уладзімір Холад: "У ствалах дрэў дагэтуль знаходзяцца аскепкі снарадаў"

"Адкуль гэтыя чарапы маглі ўзяцца? Вёсак тут ніколі не было. Так што хаваць тут маглі толькі байцоў сорак першага. А загінула іх не менш як сто чалавек", - заўважае суразмоўца агенцтва.

"Рэканструкцыя - гэта не проста стралялкі"

Дзевяць гадоў таму дзіцячае захапленне Уладзіміра Холада прыняло новую форму. 21 чэрвеня 2011-га ён правёў у Брэсце сваю першую рэканструкцыю апошняга мірнага дня напярэдадні вайны. Тады на Савецкай вуліцы рэканструктары паказалі, чым 21 чэрвеня 1941-га займаліся памежнікі, што рабілі мясцовыя жыхары. Сцэнар напісалі на падставе ўспамінаў гараджан і жыхароў раёна.

"Нам хацелася не проста выйсці ў форме дзеля масавых сцэн, каб пакрасавацца і стрэльнуць пару разоў. Хацелася паказаць падзеі такімі, якімі яны былі. Рэканструкцыя - гэта не проста стралялкі і пераапрананні. Так, гэта збольшага спектакль. Але спектакль пра праўду, якой бы яна ні была", - тлумачыць суразмоўца агенцтва.

© Photo : из личного архива В. Холода
Зруб для будынка пагранзаставы рэканструктары таксама стварылі сваімі рукамі

З цягам часу рэканструкцыя перамясцілася на тэрыторыю крэпасці. У апошні раз Уладзімір Холад і яго каманда паказвалі берасцейцам жыццё пагранзаставы напярэдадні вайны. Тое, як працавалі дыверсанты, як складваліся ўзаемаадносіны мясцовых і памежнікаў, якім быў салдацкі побыт.

"Для гэтага я нават паехаў у лясгас. Сам валіў дрэвы з леснікамі, каб скласці зруб для імітацыі будынка заставы. У нас і памежны слуп свой быў - ад сучаснасці і не адрозніш", - заўважае Уладзімір.

При реконструкции используется не только военная, но и гражданская одежда 40-х годов минувшего столетия
© Photo : из личного архива В. Холода
Пры рэканструкцыі выкарыстоўваецца не толькі ваенная, але і цывільнае адзенне 40-х гадоў мінулага стагоддзя

З таго моманту брэсцкі гісторык стаў ссоўваць акцэнт рэканструкцыі з падзеяў у Брэсце на баі ў Брэсцкім раёне. У гэтым годзе з-за эпідэміі ўсе мерапрыемствы Дня памяці і смутку ў горадзе адмянілі. Але ў наступным годзе Уладзімір плануе правесці пастаноўку калі не ў новым фармаце, то сапраўды ў новым месцы.

"Мару правесці рэканструкцыю ў родных мясцінах. Мне здаецца, іх гісторыя таго заслугоўвае. Ды і калі бачыш увагу людзей, захопленыя вочы... Разумееш, што гэта важна. Заўсёды прыемна пачуць: так, гэта праўда, мае бабулі і дзядулі тое ж самае распавядалі ", - заключае суразмоўца Sputnik.

23
Тэги:
Вялікая Айчынная вайна (1941-1945), Брэст

Самы моцны чалавек планеты жыве ў Мінску - відэа

15
(абноўлена 13:30 08.07.2020)
Алімпійскі чэмпіён Леанід Тараненка ўстанавіў сусветны рэкорд у 1988 годзе. І яго дасягненне да гэтага часу ніхто не пабіў. Глядзіце на відэа гісторыю легендарнага беларускага цяжкаатлета.

Праз восем гадоў пасля трыумфальнага золата на "Алімпіядзе-80" цяжкаатлет Леанід Тараненка паехаў на спаборніцтвы ў Аўстралію. Там ён устанавіў сусветны рэкорд - падняў у штуршку штангі 266 кілаграмаў - і гэты рэкорд трымаецца ўжо больш за 30 гадоў. Да гэтага часу яго ніхто не змог пабіць.

Зараз самы моцны чалавек планеты - на пенсіі. Скончыўшы спартыўную кар'еру, ён выгадаваў прызёра Алімпіяды па цяжкай атлетыцы для Індыі. Тараненка заўсёды быў супраць жаночай цяжкай атлетыкі, а калі прыехаў трэнерам у Індыю, менавіта ў жаночую зборную яго і накіравалі. Да таго, як са зборнай пачаў працаваць беларускі трэнер, алімпійскіх медалёў там не было.

Больш за тое, калі Тараненка запэўніваў, што адна з яго выхаванак стане прызёрам Алімпіяды, на яго глядзелі са здзіўленнем. А калісьці з такім жа здзіўленнем глядзелі на трэнера самога Тараненкі - легендарнага Івана Лагвіновіча. У тым, што яго выхаванец возьме "золата" ў Маскве, сумневаў у яго не было. Для гэтага трэба было перамагчы балгарскага спартсмена Валянціна Хрыстова, які яшчэ за чатыры гады да алімпіяды абвясціў, што ў Маскву прыедзе за "золатам".

"І тут з'яўляецца нейкі беларус", - смяецца Тараненка.

У спартсмена не было сумненняў у тым, што Алімпіяда для яго будзе паспяховай. Як і не было часу на адпачынак.
За ўвесь час, што ў Маскве праходзілі Гульні, Леанід Аркадзьевіч пабываў у спецыяльна пабудаванай Алімпійскай вёсцы толькі адзін раз. Трэніроўкі, падрыхтоўка - усё гэта забірала і час, і сілы.

На Алімпіяду невялікая частка спартсменаў прыязджае спаборнічаць, астатнія прыязджаюць забаўляцца і адпачываць, кажа спартсмен. Ён быў на спаборніцтвах, каб узяць золата.

Праз шмат гадоў у Беларусі яго веды і вопыт засталіся незапатрабаваныя, прызнае спартсмен. Не без суму кажа, што хацеў бы трэніраваць, што адчувае ў сабе сілы "аграніць алмаз" - прывесці таленавітага спартсмена да добрых вынікаў. Але нават па кансультацыі да чалавека, чый рэкорд да гэтага часу не пабіты, у Беларусі не звяртаюцца.
Так што вольны час ён праводзіць у лесе - любіць паляванне. Ці сочыць за спаборніцтвамі? Ад цяжкай атлетыкі, прызнаецца Тараненка, ужо нікуды не падзецца. Штанга сніцца яму да гэтага часу.

15
Тэги:
Алімпіяда-1980
Тэмы:
Алімпіяда - 80
Марк Шагал працаваў практычна да апошніх дзён жыцця

Шагал і Віцебск: гісторыя кахання, якая працягнулася пасля смерці

326
(абноўлена 07:44 06.07.2020)
133 гады назад, у ліпені 1887 года, нарадзіўся выбітны мастак беларуска-яўрэйскага паходжання Марк Шагал.

Самы знакаміты ўраджэнец Віцебска Марк Шагал нарадзіўся насамрэч 6 ліпеня 1887 года, але ўсё жыццё ён лічыў 7 сваёй магічнай лічбай і ў даце 1887/07/07 бачыў шчаслівае прадвесце свайго нараджэння. Таму заўсёды святкаваў дзень нараджэння 7 ліпеня, усе свае 97 гадоў.

Адносіны Шагала з Віцебскам былі складанымі як пры жыцці мастака, так і пасля яго смерці. Горад на Дзвіне стаў для Мойшы Сегала (такое імя насіў хлопчык з нараджэння) той самай страчанай Радзімай, пра якую ён усё жыццё ўспамінаў, але куды так і не змог вярнуцца. Гэтыя ўспаміны запаўнялі яго ўяўленне мастацкімі вобразамі, дапамагалі тварыць, вяртацца ў сваю маладосць і чэрпаць адтуль сілы.

А што Віцебск? Віцебск пра Шагала не ўспамінаў...

Марк Шагал
© Public Domain.
Марк Шагал

Натхненне з віцебскага гарышча

Шагал ніколі не саромеўся свайго яўрэйскага паходжання, і творчасць яго прасякнута культурай яўрэйскага народа.

Мастак нарадзіўся ў пабожнай яўрэйскай сям'і на ўскрайку Віцебска. Бацька Хацкель Мардуховіч Сегал быў прыказчыкам і хацеў, каб старэйшы сын знайшоў сабе працу, якой можна пракарміць сям'ю: стаў, у ідэале, бухгалтарам або прыказчыкам у багатага камерсанта.

Будучы мастак убіраў у сябе, як губка, вобразы, якія яму сустракаліся ў дзяцінстве. Асабліва любіў ён гарышча, адкуль адкрываўся цудоўны від на горад. Мойша мог гадзінамі назіраць за паненкамі, яўрэямі-хасідамі і суседзямі. Ён любаваўся дамамі, забітым дошкамі заводам, царквой, занядбанымі могілкамі, якія з часам ператварыліся ва ўзгорак. Усё гэта стала вобразамі для яго карцін. Так, напрыклад, пагорак, у які ператварыліся могілкі, Шагал адлюстраваў на карціне 1918 года "Над горадам". Яркія ўспаміны дзяцінства і юнацтва - першы падарунак горада мастаку.

Портрет Марка Шагала, написанный Иегудой (Юделем) Пэном - молодой художник только что вернулся из Парижа и выглядит настоящим франтом
© Public Domain. репродукция / Портрет молодого Шагала
Партрэт Марка Шагала, напісаны Юдэлем Пэнам - малады мастак толькі што вярнуўся з Парыжа і выглядае сапраўдным франтам

Сегал атрымаў класічную дамашнюю яўрэйскую адукацыю, вывучаў Тору, Талмуд і старажытнаяўрэйскую мову. Затым бацькі аддалі яго ў 1-е віцебскае чатырохкласнае вучылішча, дзе будучаму мастаку добра даваліся толькі маляванне і геаметрыя. Скончыўшы вучылішча, Мойша Сегал вырашыў паступіць у мастацкую школу Іегуды Пэна. Бацька быў супраць такога рашэння, але сына падтрымала маці.

У Пэна Сегал правучыўся нядоўга, літаральна пару месяцаў. За гэты час настаўнік адзначыў яго здольнасці і асабліва таленавітую працу з колерам.

У тым жа годзе Мойша разам з Віктарам Меклерам, іншым вучнем Пэна, адправіліся ў Санкт-Пецярбург. Ад'езд праходзіў цяжка.

"Захапіўшы дваццаць сем рублёў, - адзіныя за ўсё жыццё грошы, якія бацька даў мне на мастацкую адукацыю, - я, румяны і кучаравы юнак, адпраўляюся ў Пецярбург разам з прыяцелем. Вырашана! Слёзы і гонар душылі мяне, калі я падбіраў з падлогі грошы - бацька шпурнуў іх пад стол. Поўзаў і падбіраў", - успамінаў потым у кнізе "Маё жыццё" сцэну растання з домам Шагал.

Марк и Белла Шагал
© Sputnik Павел Вур
Марк і Бэла Шагал

Бэла назаўжды

Віцебск "падарыў" Шагалу не толькі ўспаміны, якія доўгі час сілкавалі яго творчасць, але і жонку, якая стала для яго музай.

Гісторыя знаёмства Шагала з будучай жонкай адбылася таксама ў Віцебску. Праз таго ж Віктара Меклера Мойша пазнаёміўся з Тэяй Брахман. Дачка віцебскага ўрача, якая вучылася ў Санкт-Пецярбургу, Тэя прытрымлівалася сучасных поглядаў і пазіравала Шагалу аголенай, неўзабаве ў іх пачаўся раман.

У 1909 годзе, калі абодва прыехалі дадому, у Віцебск, дзяўчына пазнаёміла Сегала са сваёй сяброўкай Бертай Розенфельд. Шагал тады быў у гасцях у Тэі і ўбачыў Берту толькі мімаходам, але меладычны голас дзяўчыны закрануў душу мастака.

Увечары таго ж дня Сегал і Тэя зноў сустрэлі Розенфельд, якую ўрэшце афіцыйна прадставілі Мойшы. Гэта было каханне з першага погляду.

Картина М.Шагала Над городом
© Sputnik / Владимир Вдовин
За доўгае жыццё ў Шагала было тры жонкі, але над горадам ён лятаў толькі з Бэлай - рэпрадукцыя карціны "Над горадам"

"З ёй, не з Тэяй, а з ёй павінен быць я - раптам азарае мяне! Яна маўчыць, я таксама. Яна глядзіць - о, яе вочы! - я таксама. Як быццам мы даўным-даўно знаёмыя, і яна ведае пра мяне ўсё: маё дзяцінства, маё цяперашняе жыццё і што са мной будзе; як быццам заўсёды назірала за мной, была дзесьці побач, хоць я бачыў яе ў першы раз. І я зразумеў: гэта мая жонка. На бледным твары ззяюць вочы. Вялікія, выпуклыя, чорныя! Гэта мае вочы, мая душа. Тэя ўміг стала мне чужой і абыякавай. Я ўвайшоў у новы дом, і ён стаў маім назаўсёды", - так апісаў знаёмства са сваёй будучай жонкай мастак.

Вобраз Берты Розенфельд, пасля Бэлы Шагал, чырвонай ніткай праходзіць праз усё жыццё творцы. Усяго тры карціны Бэлы напісаны з натуры і больш чым у двух тысячах сустракаецца яе вобраз.

Бэла, з якой Шагал ажаніўся 25 ліпеня 1915 года, стала яго музай, гэта быў другі падарунак Віцебска мастаку.

Камісар Шагал

Шагал (ужо Марк Шагал - імя, якое ўзяў сабе мастак у Парыжы ў 1910 году) у 1918-м вярнуўся ў Віцебск камісарам мастацтваў - прыйшоў час аддаваць даўгі Віцебску.

Да гэтага часу ён ужо быў вядомым за мяжой мастаком. У Парыжы ён трапіў у самую гушчу падзей - жыў у знакамітым "Вуллі" на Манпарнасе, своеасаблівым сквоце, які даў прытулак многім вядомым мастакам пачатку стагоддзя. Да таго ж ён ужо меў за спіной некалькі персанальных выстаў у Францыі і Германіі. Яму было што прапанаваць роднаму гораду.

Авангардысцкае светаадчуванне Шагала ўзбурыла патрыярхальны Віцебск. Горад не быў гатовы да яркіх фарбаў і нечаканых задумак.

Витебское Народное Художественное училище на улице Шагала пока реставрируют, когда работы окончат, здесь откроют музей Училища
© Sputnik Павел Вур
Віцебскае Народнае Мастацкае вучылішча на вуліцы Шагала

"Я памятаю першую гадавіну Кастрычніцкай рэвалюцыі, калі Віцебск быў упрыгожаны рознакаляровымі сцягамі, плакатамі, і дзе-нідзе на бачных месцах, вельмі высока, былі выстаўленыя карціны Марка Шагала. Жыхары Віцебска са здзіўленнем глядзелі на намаляваных там зялёных коней і на "лятаючага" яўрэя. Мірных правінцыялаў аднолькава здзіўлялі і колер коней, і сюжэты карцін, і фігура намаляванага над дамамі чалавека: нішто не паказвала на тое, што чалавек "ляціць". Жыхары паціскалі плячыма, уздыхалі паволі і казалі: "Рэвалюцыйнае мастацтва... Калі-небудзь, можа, зразумеем..." - успамінаў пасля Мікалай Малько, які знаходзіўся ў той час у Віцебскай губерні.

Для ўпрыгожвання горада Шагал прыцягнуў усіх мясцовых жывапісцаў і маляроў, аб'яднаўшы іх для выканання заказу ў Дзяржаўную дэкаратыўна-мастацкую майстэрню.

Мастак і мастацтвазнаўца Аляксандр Ромм, якога Шагал запрасіў той жа восенню ў Віцебск, заспеў святкаванне гадавіны: "…плакаты яго былі цудоўныя, яны былі менавіта тым, што трэба для вуліцы, - яркімі, дзіўнымі, ашаламляльнымі. Але ў іх была і тонкасць задумы, і вялікі густ, яны выглядалі як вялікія карціны левага стылю".

Памятная доска, рассказывающая о том, что находилось в этом здании
© Sputnik Павел Вур
Памятная дошка, якая расказвае пра тое, што было ў гэтым будынку

Увосень 1918 года ішла напружаная праца па адкрыцці Віцебскай мастацкай народнай школы - першай установы падобнага кшталту ў горадзе. Шагалу ўдалося дабіцца таго, каб яна атрымала статус ВНУ.

Выкладаць ён запрасіў вядомых мастакоў-авангардыстаў: Івана Пуні, Ксенію Багуслаўскую, Веру Ермалаеву, Ніну Коган, Надзею Любавіну. Першым дырэктарам школы стаў Мсціслаў Дабужынскі, а пасля яго ад'езду гэты пост заняў сам Шагал.

Акрамя школы, мастак стварыў першы ў Віцебску публічны мастацкі музей, дзе не толькі выстаўляліся карціны, але і праводзіліся лекцыі і мітынгі. Шагал усяляк спрабаваў "ажывіць" родны горад. Вось што ён пісаў з гэтай нагоды свайму таварышу, мастацкаму крытыку Паўлу Этынгеру: "Некалькі мітынгаў па мастацтве былі ўладкованыя сваімі сіламі. У канчатковым выніку ў нас зараз у горадзе "засілле мастакоў"... Спрачаюцца пра мастацтва з азвярэннем".

Гараджане наведвалі мерапрыемствы з цікавасцю, паколькі гэта было ў навінку: за ўсю гісторыю Віцебска да камісарства Шагала ў горадзе прайшлі ўсяго дзве ці тры выставы.

Марк Шагал с женой Беллой и дочерью Идой
© Sputnik / РИА Новости
Марк Шагал з жонкай Бэлай і дачкой Ідай

Але не толькі жывапісам займаўся ў гэты час Шагал - ён быў датычны да адкрыцця ў Віцебску агітацыйнага тэатра, Тэрэвсата (Тэатра рэвалюцыйнай сатыры), дзе і быў галоўным мастаком.

Тэатр быў неверагодна папулярны ў гараджан: за год даў больш за 300 спектакляў, якія паглядзелі прыкладна 200 тысяч гледачоў.

Але паступова Шагал стамляецца ад арганізатарскай дзейнасці. "...я переутомлены і мару пра "замежжа"... У рэшце рэшт для мастака (ва ўсякім выпадку для мяне) няма больш прыстойнага месца, як ля мальберта, і я мару, як бы засесці выключна за карцінамі", - пісаў ён з гэтай нагоды Этынгеру.

Ён прадпрымае дзве спробы пакінуць пасаду загадчыка Школы і з'ехаць з Віцебска. І абодва разы яго ўтрымліваюць вучні.

У лістападзе 1919 г. у школу прыязджае выкладаць Малевіч. Вакол прыроджанага лідара Малевіча адразу ж ствараецца круг вучняў і прыхільнікаў. Погляды на "мэты і сродкі" ў мастацтве ў Шагала з Малевічам не супадалі, таму вучні ў школе падзяліліся на два лагеры, кожны з якіх ішоў за сваім настаўнікам.

Художник Марк Шагал с женой Валентиной Бродской во время визита в Москву в 1973 году
© Sputnik / Юрий Иванов
Мастак Марк Шагал з жонкай Валянцінай Бродскай падчас візіту ў Маскву ў 1973 годзе

У выніку 25 мая 1920 года, калі Шагал вярнуўся з камандзіроўкі, вучні паведамілі, што ўсе яны пераходзяць у Зацвярдзіцелі новага мастацтва, - арганізацыю, якую стварыў у школе Малевіч. Шагал зразумеў, што цяпер ён нарэшце вольны. Таму, з'ехаўшы ў пачатку чэрвеня ў чарговую камандзіроўку ў Маскву, Шагал адтуль ужо не вярнуўся. Апошняе спатканне з Віцебскам скончылася.

У 1922 годзе Марк Шагал разам з сям'ёй назаўсёды пакінуў СССР. Родны горад, які назаўжды застанецца ў сэрцы і будзе жыць на многіх яго палотнах, ён больш не ўбачыць.

У СССР, але без Віцебска

У 1973 годзе Шагал па запрашэнні міністра культуры Кацярыны Фурцэвай усё-ткі наведаў Саюз. Ён пабываў у Маскве і Ленінградзе, наведаў усе значныя для турыста месцы, падарыў Траццякоўскай галерэі і Музею выяўленчых мастацтваў імя Пушкіна свае працы. Але ў Віцебск так і не з'ездзіў.

Ёсць некалькі версій, чаму паездка не адбылася. Па-першае, яму проста маглі не дазволіць, паколькі культурную праграму для замежных гасцей пісалі загадзя і стараліся паказваць найбольш выйгрышныя месцы, у асноўным мегаполісы. А чым мог пахваліцца правінцыйны Віцебск? Па-другое, яму магла забараніць ехаць туды другая жонка Валянціна Бродская (дома проста Вава). Жанчына са сталёвым характарам была маладзей за Шагала і іграла ў сям'і першую скрыпку. Яна вельмі старанна клапацілася пра мастака і яго здароўе, а гуляючы па Маскве, Марк прыхварэў, і Вава магла адгаварыць яго ехаць у Віцебск: усё ж такі майстру было ўжо 86 гадоў.

Арт-центр Марка Шагала в Витебске
© Sputnik Павел Вур
Арт-цэнтр Марка Шагала ў Віцебску

І трэцяя версія, самая верагодная: мастак проста не захацеў разбураць той вобраз Віцебска, які быў у яго сэрца. Мастак не стаў ставіць кропку ў гэтай сваёй любові да роднага горада.

Горад застаўся для яго такім, як на карцінах. Бо колькі разоў ён распавядаў аб тым, наколькі выдатны горад яго дзяцінства і юнацтва! Шмат хто ў свеце даведаліся аб Віцебску толькі дзякуючы Шагалу. Але мастак любіў Віцебск сваіх вобразаў - дзе яшчэ была жывая Бэла, дзе ён быў юным і закаханым. У свае 86 ён выдатна разумеў, што Віцебск 1973 года - гэта іншы горад, наведванне якога магло разбурыць дарагія ўспаміны і напоўніць смуткам сэрца старога мастака.

Усё жыццё Шагал любіў і памятаў Віцебск. Чаго не скажаш пра горад.

Роспись плафона Оперы Гаранье в Париже Шагал сделал в возрасте 77 лет
© Pixabay
Роспіс плафона Оперы Гаранье ў Парыжы Шагал зрабіў ва ўзросце 77 гадоў

Бітва за Шагала

Марк Шагал памёр 28 сакавіка 1985 года - не дажыўшы ўсяго трох гадоў да свайго стагоддзя.
Як ні дзіўна, "перабудова і галоснасць" не вярнулі Шагала Віцебску. Больш за тое, у Віцебску разгарнулася цэлая кампанія супраць адкрыцця музея мастака - прыязджалі лектары з навуковымі ступенямі, распавядалі аб чужасці жывапісу Шагала беларускаму народу і пра мільённыя траты на музей, якія хочуць навязаць гораду, і пра небяспеку, якую нясе ў сабе "шагаламанія".

Супраць "антышагалаўскай кампаніі", разгорнутай партыйным кіраўніцтвам, выступілі такія пісьменнікі, як Алесь Адамовіч, Васіль Быкаў, Рыгор Барадулін, Святлана Алексіевіч, Валянцін Тарас і іншыя. Яны выказваліся на старонках агульнасаюзнай газеты "Советская культура".

Дом-музей Марка Шагала на улице Покровской, в котором в свое время жил художник
© Sputnik Павел Вур
Дом-музей Марка Шагала на вуліцы Пакроўскай, у якім у свой час жыў мастак

На VIII пленуме мінскага гаркама КПБ выступоўцы выказаліся супраць "шагаламаніі". Там жа прафесар Віктар Боўш выступаў супраць "крыклівай кампаніі ў сувязі са 100-годдзем мастака-мадэрніста Шагала" і "навязвання савецкім людзям фальшывых аўтарытэтаў". Пачалася кампанія ў прэсе, дзе гаварылася, што "шагалізацыя" і сіянізм - гэта зло. Сталі публікавацца "лісты працаўнікоў" - абкатаны ў 30-х гадах трук. У іх асуджалася пазіцыя Андрэя Вазнясенскага, якую ён выказаў у часопісе "Огонек" у эсэ "Гала Шагала". Паэт лічыў, што Віцебску патрэбен музей мастака.

У кастрычніку 1988 году Васіль Быкаў, Андрэй Вазнясенскі і Давід Сімановіч паслалі ў рэдакцыю газеты "Советская культура" ліст "Аб музеі Марка Шагала ў Віцебску", пазней гэтую ідэю падтрымаў акадэмік Дзмітрый Ліхачоў, які ўзначальваў тады савецкі фонд культуры. Час і намаганні зрабілі сваю справу: 23 верасня 1991 года рашэннем Віцебскага гарвыканкама была прынятая пастанова: у доме №11 па вул. Пакроўскай (былая Дзяржынскага) стварыць Дом-музей Марка Шагала.

Конторка, за которой мать Марка Шагала продавала различные товары. Лавка находилась прямо в доме.
© Sputnik Павел Вур
Канторка, за якой маці Марка Шагала прадавала розныя тавары. Лаўка знаходзілася проста ў доме.

Апошняя карціна - першая карціна

На першай выставе ў музеі не было ніводнай нашай карціны, але за 25 гадоў музей сабраў вялікую калекцыю. Зараз там захоўваецца каля трохсот арыгінальных графічных аркушаў Шагала і больш за дзве з паловай тысячы кніг пра авангарднае мастацтва дваццатага стагоддзя. Усё гэта - падарункі спадчыннікаў, прыватных асоб, калекцыянераў.

У канцы 80-х гадоў у Віцебск прыехала дэлегацыя з нямецкага горада Нінбурга. Маленькі горад, Ніжняя Саксонія, 30 тысяч насельніцтва. Немцы прыехалі ў Беларусь "пакланіцца народу і зямлі, якім фашызм прынёс шмат бед і разбурэнняў". Пасябравалі з Віцебскам. У гэты час у горадзе адкрыўся музей Шагала, і немцы вырашылі дапамагчы, стварыўшы ў 1992 годзе "Круг садзейнічання Дому-Музею Марка Шагала ў Віцебску". Выйшла так, што немцам з невялікага гарадка было важней стварыць музей Шагала, чым віцяблянам.

Стихи Марка Шагала на заборе на улице Покровской в Витебске
© Sputnik Павел Вур
Цытаты з вершаў Шагала ў перакладзе Андрэя Вазнясенскага з"явіліся на платах па Пакроўскай вуліцы да 130-годдзя мастака

Менавіта мэр Нінбурга падарыў першую карціну ў калекцыю музея. Па цікаваму супадзенні, гэта апынулася апошняя праца Шагала "Да iншага свету". Пра гэта містычнае супадзенне любяць распавядаць работнікі музея.

326
Тэги:
мастацтва, біяграфія, Віцебск, Марк Шагал

Чэргі да ЦВК: людзі падаюць скаргі на адмову ў рэгістрацыі двум кандыдатам

0
(абноўлена 17:35 15.07.2020)
Чарга выстраілася да Дома Урада ў сераду днём - глядзіце на відэа Sputnik, колькі людзей прыйшло выказаць сваё стаўленне да вырашэння ЦВК.

Чарга з жадаючых падаць скаргу ў ЦВК была каля Дома ўрада. Людзі, якія сабраліся такім чынам выказваюць сваю пазіцыю ў дачыненні да адмовы ў рэгістрацыі кандыдатамі ў прэзідэнты экс-банкіра Віктара Бабарыкі і былога кіраўніка ПВТ Валерыя Цапкалы.

З-за прапускной сістэмы, якая дзейнічае ў Доме ўрада, чарга рухаецца досыць павольна.

У сваіх скаргах падпісанты заклікаюць перагледзець гэтае рашэнне. Некаторыя карыстаюцца гатовымі раздрукаванымі ўзорамі скаргі і ўпісваюць свае пашпартныя дадзеныя прама стоячы ў чарзе. Да дзвюх гадзін дня тут сабралася каля ста чалавек.

ў ЦВК мае намер падаць і штаб Віктара Бабарыкі. Акрамя таго, у штабах абодвух кандыдатаў таксама рыхтуецца зварот у Вярхоўны суд. Яно можа быць пададзена ў трохдзённы тэрмін з дня прыняцця рашэння аб адмове ў рэгістрацыі.

Суд, у сваю чаргу, у трохдзённы тэрмін разгледзіць скаргу. Рашэнне Вярхоўнага суда з'яўляецца канчатковым.
Глядзіце на відэа, колькі людзей прыйшло выказаць сваё стаўленне па пытанні адмовы ў рэгістрацыі Цапкалу і Бабарыку.

0
Тэги:
Беларусь, Выбары
Тэмы:
Выбары прэзідэнта Беларусі - 2020