Паўліна Мядзёлка

Мемуарыстка, настаўніца і муза Купалы: шляхам жыцця Паўліны Мядзёлкі

258
(абноўлена 12:33 12.09.2020)
Біяграфію жанчыны, якая натхніла Янку Купалу на стварэнне шэдэўра, чытайце на Sputnik.

Дзяўчына, якой лёс наканаваў стаць правобразам знакамітай Паўлінкі і музай беларускага песняра Янкі Купалы, нарадзілася 12 верасня 1893 года ў мястэчку Будслаў Вілейскага павета Віленскай губерні – зараз гэта Мядзельскі раён Мінскай вобласці. Пасля заканчэння Глыбоцкага царкоўнапрыхадскога вучылішча яна апынулася ў Рызе, а адтуль праз два гады – у 1909 годзе — пераехала у Вільню, дзе наведвала прыватную жаночую гімназію.

Знаёмства з Купалам

Менавіта там 16-гадовая дзяўчынка і пазнаёмілася з будучым класікам беларускай літаратуры – Янкам Купалам. У сваіх мемуарах Паўліна ўспамінае, як пасля паспяховай здачы іспытаў у гімназію яна адправілася ў госці да знаёмых, дзе ўпершыню ўбачыла Купалу.

"Мне адчыніў дзверы малады мужчына. Ён быў у камізэльцы, рукавы белай кашулі былі загорнуты, высокі цвёрды каўнерык ад манішкі падпіраў падбародак, светлыя валасы, яшчэ мокрыя, гладка прычэсаны", — напіша потым Мядзёлка ў "Сцежках жыцця".

І хоць шмат чаго ў аўтабіяграфічным выданні Паўліны Мядзёлкі прайшло праз савецкую цэнзуру, некаторыя радкі засталіся: "Купала жартаваў, пытаўся ў мяне, ці шмат у Вільні прыгожых дзяўчат. Я ўвесь час маўчала, незадаволеная жартаўлівым паваротам размовы".

У 1912 годзе, пасля сканчэння гімназіі, Паўліна паехала ў Пецярбург, дзе два гады наведвала Вышэйшыя камерцыйныя курсы, а галоўнае — ужо ў 1913 годзе сыграла ў аматарскай прэм'еры "Паўлінкі" галоўную ролю. Кажуць, што ў той час Мядзёлка не адмовілася ні ад ролі, ні ад адносінаў з аўтарам.

Першую сусветную вайну Паўліна Мядзёлка правяла ў эвакуацыі ў Царыцыне. Дакладна невядома, што ў той час стала з іх з Купалам адносінамі, але ўжо ў 1914 годзе вершаваныя радкі паэта, добра вядомыя нам яшчэ са школы, "Гэй ты, дзяўчына, кветка-лiлея", былі прысвечаныя ўжо Уладзіславе Станкевіч, дарэчы, сяброўцы Паўліны.

З Уладзіславай Янка Купала звянчаўся ў 1916 годзе ў Петрапаўлаўскім касцёле Масквы. У мемуарах Паўліны Мядзёлкі захаваўся каментар пра тое, што яна даведалася пра шлюб паэта і Станкевіч толькі праз год пасля цырымоніі.

Арышты, выгнанне і вяртанне на радзіму

У 1916 годзе Мядзёлка вяртаецца ў Петраград, дзе становіцца сакратаром Беларускага камітэта дапамогі ахвярам вайны. У 1917 годзе яна працавала ў Кіеве, а потым па дамоўленасці з княгіняй Магдаленай Радзівіл арганізавала беларускую школу ў вёсцы Жорнаўка, але ў сакавіку 1918-га школа была закрыта, і Паўліна пераехала ў Мінск. У тым жа годзе ў друку з'явіліся вершы Мядзёлкі.

За актыўны ўдзел у грамадска-палітычным жыцці Мядзёлка некалькі раз была арыштаваная – у тым ліку разам з мужам, Тамашам Грыбам, які працаваў разам з ёй у газеце "Родны край", потым, дарэчы, менавіта Купала дапамог ёй уладкавацца на працу ў мінскае выдавецтва.

У 1927-1930 гадах Мядзёлка працавала выкладчыцай беларускай мовы ў Беларускай акадэміі сельскай і лясной гаспадаркі ў Горках. А летам 1930 года яе арыштавалі ўжо ў Маскве, быццам бы за ўдзел у антысавецкім Саюзе вызвалення Беларусі. Паўліна, па яе асабістаму прызнанню, "падпісывала ўсё, што падсоўвалі".

Супадзенне гэта ці не, але неўзабаве пасля арышту Паўліны Мядзёлкі Янка Купала спрабаваў скончыць жыццё самагубствам.

Мядзёлка была па абвінавачванні высланая ў Казань, а калі вярнулася ў 1932 годзе, выкладала рускую мову і літаратуру ў адной з маскоўскіх школ. Летам 1947 года пераехала ў Мінскую вобласць, пасёлак Будслаў, дзе таксама працавала настаўніцай да 1958 года. Менавіта там Мядзёлка напісала свой самы значны твор — мемуары "Сцежкамі жыцця". Яны пачалі друкавацца ў фрагментах у той жа год, а асобнае выданне першай часткі з'явілася ў 1974. Другая частка была надрукавана ў 1993 годзе. У 1966 годзе Мядзёлка была ўганараваная званнем "Заслужаны дзеяч культуры БССР".

Памерла Паўліна Мядзёлка 13 лютага 1974 года ва ўзросце 80 гадоў, была пахаваная на каталіцкіх могілках у Будславе.

Чытайце таксама: 

258
Тэги:
біяграфія, "Паўлінка" (спектакль), Паўліна Мядзёлка, Янка Купала
Тэмы:
Беларуская літаратура (31)
Помнік Максіму Танку ў Мядзелі

Паэт, падпольшчык і грамадскі дзеяч: сёння нарадзіўся Максім Танк

1395
(абноўлена 09:23 17.09.2020)
У юнацтве паэт быў шмат разоў арыштаваны за падпольную дзейнасць, сядзеў у турме, хацеў пайсці на фронт у Вялікую Айчынную - а потым амаль чвэрць века ўзначальваў Саюз пісьменнікаў Беларусі.

Непадалёк ад Мядзеля, каля ракі Красноўка, побач з маляўнічым борам знаходзіцца вёска Пількаўшчына. У ёй не так шмат жыхароў, і бадай кожны зможа падказаць дарогу да дома, у якім 106 гадоў таму ў сялянскай сям'і нарадзіўся Яўген Скурко – будучы вялікі паэт Максім Танк.

Дзяцінства: вяртанне на радзіму і польскія школы

Бацькі яго ніколі не былі асабліва заможнымі, але затое вельмі працавітымі. Калі ў 1913 годзе ў сям'і з'явілася магчымасць атрымаць крыху большы кавалак зямлі, яны перасяліліся ў Жукова, але ў 1914 годзе, калі Яўгену было ўсяго два гады, яго бацька Іван Хведаравіч быў мабілізаваны ў армію. Жонка Івана з малым дзіцём на руках накіравалася за ім.

Да 1922 года сям'я Скурко жыве ў Маскве, там праходзяць дзіцячыя гады Яўгена і ён ідзе ў школу. Вучоба давалася хлопчыку лёгка – асабліва ён любіў літаратуру, завучваў на памяць шмат вершаў. Затым яго бацькі вырашылі вяруцца на радзіму, хоць і бянтэжыліся, што родная Мядзельшчына знаходзілася ў той час пад польскай уладай.

Школа там таксама была толькі польская – а маленькі Яўген польскай мовы не ведаў, таму яму прыйшлося год прасядзець дома. Але ўжо наступнай восенню хлопчык пайшоў у школу ў Шкленікава, а ў старэйшыя класы ў 1925 годзе — ужо ў Сваткаўскую школу ў Мядзелі, дзе акрамя вучобы Яўген займаўся ў драматычным гуртку і маляваў.

Юнацтва: першыя літаратурныя творы, камсамольская праца і арышты

Восенню 1926 года юнак паспяхова здаў экзамен у трэці клас Вілейскай рускай гімназіі, дзе правучыўся два гады – пакуль польскія ўлады не закрылі яе. Менавіта там ён піша першыя вершы, але таемна, хаваючы сшытак з імі.

У наступнай школе, дзе ўсяго на працягу некалькіх месяцаў правучыўся Яўген, ён паспеў пазнаёміцца з камсамольскім падполлем. За ўдзел у адной з вучнёўскіх забастовак супраць ліквідацыі беларускіх школ польскімі ўладамі Яўген Скурко быў выключаны з Радашковіцкай гімназіі – і паехаў у Вільню, дзе адразу паступіў у Віленскую беларускую гімназію, але і там вучыўся нядоўга. Усё паўтарылася па радашковіцкаму сцэнару: забастоўка – выдаленне. Яўген правёў лета ў роднай Пількаўшчыне, але вялікі горад вабіў яго, і ўжо восенню юнак зноў паехаў у Вільню, каб паступіць там на курсы тэхнікаў-меліяратараў – нічога дзіўнага ў гэтым выбары не было, толькі там Яўген пасля двух выдаленняў мог вучыцца без паліцэйскага пасведчання аб добранадзейнасці.

Пасля, у 1930-1932 гадах, Яўген Скурко вучыўся ў Віленскай рускай гімназіі імя Пушкіна. Там ён працягвае сваю прапагандысцкую і літаратурную дзейнасць, пачынае збіраць фальклор, разам з сябрам Янкам Гарохам выдае рукапісны часопіс "Пралом", дзе ўпершыню з'яўляюцца яго вершы і апавяданні, але пад псеўданімамі — Д. Сівер, А. Граніт.

Як карэспандэнта падпольных выданняў яго не аднойчы арыштоўвалі і дапытвалі, сядзеў ён і ў турме – але быў выпушчаны пад заклад і зноў вярнуўся на радзіму.

У 1932 годзе па загадзе ЦК камсамола Заходняй Беларусі Яўген накіроўваецца на Наваградчыну, дзе, па сутнасці, жыве ў нелегальным становішчы, пакуль у роднай Пількаўшчыне яго шукае паліцыя. У 1933 годзе Яўген Скурко зноў арыштаваны і прыгавораны да 6 гадоў зняволення, і хоць апеляцыйны суд пастанавіў зменьшыць пакаранне да двух гадоў умоўна, у турму юнак неўзабаве ўсё ж такі патрапіў – і быў у зняволенні да канца 1934 года.

У 1935 годзе Яўген Скурко, так і не атрымаўшы атэстат сталасці, самастойна рыхтуецца да экзаменаў, каб паступіць ва ўніверсітэт. Прыкладна праз год выходзіць першы зборнік яго вершаў – "На этапах", але кніга амаль адразу была канфіскаваная, а юнак – зноў арыштаваны.

У 1937 годзе Яўген, які пэўны час ужо друкуецца пад псеўданімам Максім Танк, скончыў сваю першую паэму "Нарач". За ёй рушылі "Сказ пра Валя" і яшчэ адна паэма – "Журавінавы цвет", якая ўвайшла потым у аднайменны зборнік. Імя Максіма Танка пачынае набываць вядомасць.

Але падзеі 1938 года прымусілі паэта прыпыніць літаратурную дзейнасць і некаторы час зарабляць на жыццё працай на складзе, але і гэтак пражыць у Вільні было немагчыма, і Максім Танк вяртаецца дадому. На першы дзень вызвалення Беларусі ён піша верш "Здарова, таварышы".

Вайна і пасляваенныя гады

У 1940-м годзе Максім Танк ажаніўся з Любоўю Асаевіч, з якой пазнаёміўся падчас вучобы ў беларускай гімназіі.

На радзіме Максім Танк працуе ў абласной газеце "Вілейская праўда" – і друкуецца ў ёй жа, але пры першай жа магчымасці з'язджае ў Беласток, дзе яго і застае Вялікая Айчынная вайна. Разам з сям'ёй ён рушыць у Саратаўскую вобласць, дзе спрабуе запісацца на фронт, але разам з іншымі літаратурнымі дзеячамі трапляе на работу ў газету "За Савецкую Беларусь", а потым працуе адказным сакратаром партызанскага сатырычнага агітплаката "Раздавім фашысцкую гадзіну". Вершы, якія Максім Танк напісаў падчас вайны, увайшлі ў зборнік "Вастрыце зброю", які ўбачыў свет у 1945 годзе.

Пасля вайны Максім Танк займаецца выдавецкай дзейнасцю, працуе ў часопісе "Вожык", а з 1948 года становіцца галоўным рэдактарам часопіса "Полымя". У тым жа годзе выходзіць яго зборнік "Каб ведалі", адзначаны Дзяржаўнай прэміяй СССР. Рэдактарам Максім Танк працуе да 1966 года, а потым – па 1990 год – узначальвае Саюз пісьменнікаў Беларусі. Таксама ён быў дэпутатам Вярхоўных Саветаў СССР і БССР, старшынёй Вярхоўнага савета Рэспублікі VІ-VІІ скліканняў і членам Савецкага камітэта абароны міру. У гэтыя гады паэт напісаў больш сарака кніг і безліч вершаваных твораў.

Памёр Максім Танк 7 жніўня 1995 года – ён толькі на чатыры месяцы перажыў сваю каханую жонку і быў пахаваны з ёй у адной труне, на радзіме паэта.

Зборнік "Errata", які выйшаў пасля смерці Максіма Танка, змясціў яго вершы, напісаныя ў апошнія гады. Імя паэта носіць Педагагічны ўніверсітэт і каледж у Мінску, цэнтральная раённая бібліятэка ў Мядзелі, Святкаўская сярэдняя школа і Мядзельская раённая бальніца, у яго гонар названы вуліцы ў Мінску і Мядзелі. Нацыянальны банк Беларусі 29 жніўня 2013 года ўвёў у абарачэнне памятную манету "Максім Танк. 100 гадоў".

Чытайце таксама: 

1395
Тэги:
біяграфія, Максім Танк, Беларусь
Графіка Арлен Кашкурэвіча

Арлен Кашкурэвіч: мастак, які спазнаў дабро і зло

101
(абноўлена 09:53 14.09.2020)
Сёння нарадзіўся выбітны беларускі графік Арлен Кашкурэвіч, які ажывіў старонкі шляхецкай гісторыі Беларусі.

Арлен Кашкурэвіч нарадзіўся 15 верасня 1929 года ў Мінску. Дзяцінства і юнацтва будучага мастака прыпала на няпростыя гады сталінскага рэжыму і вайны, якая неўзабаве пачалася. Яго сям'я мела шляхецкія карані, якія старанна хавала, тым больш што маці і айчым працавалі ў дзяржаўных органах. З дзяцінства хлопчык захапляўся еўрапейскай літаратурай і гісторыяй, любіў раманы Дзюма і Жуля Верна, і гэта ў далейшым наклала глыбокі адбітак на ўсю яго творчасць.

Пакуль ва ўяўленні іншых мастакоў сярэдзіны ХХ стагоддзя вобраз тыповага беларуса схіляўся да працоўна-сялянскага выяўлення, у сваёй графіцы Кашкурэвіч звяртаўся да старажытнай гісторыі з яе рыцарамі і слаўнымі баямі. Вабілі мастака і біблейскія тэмы – шмат афортаў ён зрабіў паводле "Евангелля" і "Апакаліпсісу".

Вельмі блізкім для Кашкурэвіча быў рамантызм, але самымі моцнымі творамі мастака сусветная супольнасць прызнае ілюстрацыі да твораў Васіля Быкава, Алеся Адамовіча – вельмі цяжкіх і праўдзівых у сваёй змрочнасці.

Новым словам у графіке былі ілюстрацыі да рамана Гётэ "Фаўст": упершыню мастак пераклаў выявы персанажаў на мову сучаснасці і патлумачыў гэта тым, што добрыя літаратурныя творы існуюць па-за часам.

Працаваў Кашкурэвіч і ў жанры экслібрысу, а шматлікія яго паштоўкі  зараз захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі.

На працягу дзесяцігоддзя Арлен Кашкурэвіч выкладаў у Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце і на працягу ўсяго жыцця ўдзельнічаў у выставах.

Пайшоў з жыцця выбітны беларускі графік, калі яму было 83 гады, і пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.  

Чытайце таксама: 

101
Тэги:
графіка, мастацтва, Беларусь, Арлен Кашкурэвіч

"Маршы справядлівасці" прайшлі ў беларускіх гарадах - відэа

0
На 43- дзень пратэстаў у Мінску і рэгіёнах краіны адбыліся "Маршы справядлівасці". Глядзіце на відэа, як прайшлі масавыя шэсці ў сталіцы і абласных цэнтрах.

"Марш справядлівасці" ў сталіцы стартаваў напярэдадні ў 14:00 у цэнтры сталіцы. Удзельнікі несанкцыянаваных мерапрыемстваў збіраліся ў раёне праспекта Незалежнасці, Нямігі і стэлы "Мінск - горад-герой".

Пратэстоўцы з плакатамі, транспарантамі і бела-чырвона-белымі сцягамі скандавалі розныя лозунгі. Удзельнікі маршу планавалі прайсці міма Вярхоўнага суда і акружыць Палац Незалежнасці. Аднак сілавікі падрыхтаваліся да маршу загадзя, да праспекта Пераможцаў яны сцягнулі спецтэхніку, а каля самой рэзідэнцыі Лукашэнкі калону дэманстрантаў сустрэў кардон міліцыі.

Праца некалькіх станцый метро ў цэнтры Мінска была прыпыненая, а мабільныя аператары па распараджэнні дзяржорганаў знізілі хуткасць інтэрнэту.
Да праспекта Незалежнасці калона мітынгоўцаў рухалася рознымі шляхамі. З-за таго, што ўсе падыходы і да гэтай цэнтральнай магістралі апынуліся перакрытыя нарадамі АМАПу, пратэстоўцы зрабілі вялікі круг. Кропкавыя затрыманні прайшлі ў раёне Нямігі.

На скрыжаванні з вуліцай Казлова ў раёне плошчы Перамогі маніфестанты ўперліся ў кардон міліцыі. Частку мітынгоўцаў затрымалі "за ўдзел у несанкцыянаваным мітынгу". Праваахоўнікі пакуль не ўдакладняюць дакладную колькасць затрыманых, у той час як праваабаронцы ўжо налічылі больш за 80 чалавек.

Адначасова з шэсцямі ў Мінску 20 верасня, у рэгіёнах Беларусі прайшлі аналагічныя "Маршы справядлівасці".

У Гродне пратэстоўцы выйшлі на вуліцу Савецкую, дзе каля моладзевага цэнтра выступаў цемнаскуры музыкант. Затым мітынгоўцы выстраіліся ў калону і накіраваліся да плошчы Леніна, там праход быў заблакаваны сілавікамі. Удзельнікі маршу накіраваліся ў бок вуліцы Вялікай Траецкай.

Пратэстоўцы пайшлі па праезнай частцы, аднак прайсці ў іх атрымалася крыху больш за сто метраў - пад'ехалі аўтазакі і мікрааўтобусы з танаваным шклом, з іх выскачылі сілавікі без апазнавальных знакаў і сталі затрымліваць удзельнікаў шэсця.

Адной з першых затрымалі цяжарную жанчыну, пазней высветлілася, што яе адпусцілі. Цэнтральная частка Гродна апусцела праз паўтары гадзіны пасля пачатку акцыі. Кропкавыя затрыманні адбываліся ў дварах у розных частках горада. Яны працягваліся некалькі гадзін. Пасля гэтага былі спробы мітынгоўцаў сабрацца ў раёне аўтавакзала, моладзевага цэнтра "Гродна" і кінатэатра "Кастрычнік", яны сабралі прыкметную колькасць удзельнікаў. Сілавікі і нарады ДАІ ўзмоцнена дзяжурылі ў горадзе да вечара.

У віцебскім "Маршы салідарнасці" ўзялі ўдзел некалькі соцень чалавек. Мітынгоўцы сабраліся каля ГЦ "Марка-сіці" і, скандуючы антыўрадавыя лозунгі, прайшлі па цэнтры горада. Па дарозе да плошчы Перамогі ім заступіла шлях міліцыя. Гараджане разгарнуліся і пайшлі да плошчы Леніна, дзе ім таксама не далі прайсці сілавікі. Акцыя доўжылася каля трох гадзін, у выніку мітынгоўцы вярнуліся да стартавага пункта маршрута, адкуль і разышліся. Пасля заканчэння Марша супрацоўнікі ППС спынілі аднаго з яго ўдзельнікаў і перапісалі дадзеныя маладога чалавека. Падчас мерапрыемства міліцыя нікога не затрымлівала.

0
Тэги:
акцыі пратэстаў, Беларусь
Тэмы:
Пратэсты пасля выбараў у Беларусі