Мовазнавец, доктар філалагічных навук, прафесар, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Аляксандр Лукашанец

Лукашанец пра стваральніка беларускай граматыкі Браніслава Тарашкевіча

81
(абноўлена 15:03 20.01.2017)
Сёння спаўняецца 125 год з дня нараджэння беларускага, літоўскага і польскага грамадска-палітычнага дзеяча, мовазнаўца, перакладчыка і публіцыста, стваральніка першай беларускай граматыкі Браніслава Тарашкевіча.
Лукашанец пра стваральніка беларускай граматыкі Браніслава Тарашкевіча

Словам "тарашкевіца" сення завецца адзін з першых варыянтаў беларускай арфаграфіі, які існаваў да правапіснай рэформы 1933 года. Гэтая назва ўтворана ад прозвішча выбітнага навукоўца, пісьменніка і публіцыста Браніслава Адамавіча Тарашкевіча, які прысвяціў свае жыццё ідэі нацыянальнага адраджэння беларускага народа, яго мовы, гісторыі і культуры. 

Пра ролю Браніслава Тарашкевіча ў развіцці і распаўсюджванні беларускай літаратурнай мовы вядучы радыё Sputnik Беларусь Аляксандр Крывашэеў гутарыў з вядомым сучасным мовазнаўцам, доктарам філалагічных навук, прафесарам, акадэмікам Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Аляксандрам Лукашанцам

"Браніслаў Тарашкевіч адносіўся да таго пакалення маладой беларускай інтэлігенцыі, якая напачатку 20 стагоддзя рабіла велізарную работу па развіцці беларускай мовы і нацыянальнай культуры, і па фарміраванню нацыянальнай свядомасці", — распавеў Лукашанец.

У 1918 годзе Браніслаў Тарашкевіч падрыхтаваў і выдаў у Вільні першы падручнік беларускай граматыкі для школьнікаў, у якім абагульніў і замацаваў пісьмовыя традыцыі ў выданні мастацкай, навукова-папулярнай, публіцыстычнай літаратуры і ў перыядычным друку. Граматыка Тарашкевіча перавыдавалася 6 разоў і вывела беларускую пісьмовую мову на прынцыпова новы узровень — апрацаванай, нармаванай літаратурнай мовы.

"Да таго часу былі спробы сфарміраваць правілы і правапісу, і словазмянення, але менавіта у сваей граматыцы Браніслаў Тарашкевіч здолеў паказаць і сістэму беларускага словазмянення, і прапанаваў даволі стройную сістэму правапісных нормаў, без чаго не можа існаваць літаратурная пісьмовая мова", — адзначыў Лукашанец.

Гутарку з вядомым мовазнаўцам, доктарам філалагічных навук, прафесарам, акадэмікам Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Аляксандрам Лукашанцам пра ролю Браніслава Тарашкевіча ў развіцці і распаўсюджванні беларускай літаратурнай мовы слухайце на радыё Sputnik Беларусь.

81
Тэги:
Беларуская мова, нацыянальная мова, Радыё Sputnik Беларусь, Аляксандр Крывашэеў, Браніслаў Тарашкевіч, Беларусь
Мацюк: паспрабуем падняць са дна пад Выбаргам 45-тонныя гістарычныя калоны

Мацюк: паспрабуем падняць са дна пад Выбаргам 45-тонныя гістарычныя калоны

6
(абноўлена 17:12 23.09.2020)
Унікальная падводная аперацыя па ўздыме гістарычных калон для Эрмітажа пройдзе ў бліжэйшы час, распавёў Sputnik прафесійны дайвер Ігар Мацюк.
Матюк: мы попробуем поднять со дна Выборгского залива 45-тонные исторические колонны Мотюк

Аўтаномная некамерцыйная арганізацыя "Нацыянальнае аварыйна-выратавальнае агенцтва", якая на працягу 20 гадоў займаецца складанымі ўздымамі тэхнікі з любых вадаёмаў, уключаючы акіяны, пачынае працу па ўздыме ўнікальных, гістарычных калон з дна Выбаргскага заліва паблізу мыса "Бычыная галава". Пра гэта распавёў радыё Sputnik кіраўнік агенцтва, прафесійны дайвер Ігар Мацюк.

"Да нас звярнулася кіраўніцтва Эрмітажа горада Выбарга з прапановай падняць са дна гістарычныя калоны, якія калісьці былі выраблены ў каменяломнях Выбарга і прызначаліся для аднаго з сабораў Санкт-Пецярбурга. Судна, якое іх перавозіла, затанула. Дзве калоны па 45 тон, а таксама велізарныя каменныя блокі. Гэта будзе сапраўды ўнікальная аперацыя", - паведаміў Мацюк.

Да цяперашняга часу кампаніяй паднята больш за 120-ці адзінак ваенна-гістарычнай і баявой тэхнікі. Поспех дадзенай аперацыі мае не толькі тэхнічнае, але і культурнае значэнне, бо перад людзьмі паўстане гістарычнае сведчанне больш чым 200-гадовай даўніны, якое прадэманструе майстэрства рускіх людзей, якія здолелі стварыць такі тэхнічны цуд, пацвердзіў радыё Sputnik дырэктар Эрмітажа г. Выбарга Аляксандр Касценка.
"Мы доўга вывучалі падобныя калоны ў піцерскіх храмах, уключаючы Ісаакіеўскі і Казанскі саборы, ідэю іх ўздыму падтрымаў генеральны дырэктар Эрмітажа Міхаіл Піятроўскі, так што будзем падымаць Выбаргскага калоны і размяшчаць на кансервацыю", - сказаў Касценка.

Каментар Ігара Мацюка і Аляксандра Касценкі слухайце ў аўдыёзапісы на радыё Sputnik Беларусь.

6
Тэги:
дайвінг
Расійскі палітычны эксперт Станіслаў Бышок

Бышок: так, як раней, у Беларусі ўжо не будзе

19
(абноўлена 16:03 23.09.2020)
Чаму інаўгурацыя Лукашэнкі прайшла не "як заўсёды", разважае расійскі палітычны эксперт Станіслаў Бышок.
Бышок: так, как раньше в Беларуси уже не будет

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка 23 верасня ўступіў у пасаду на новы прэзідэнцкі тэрмін і прыняў прысягу ў Палацы Незалежнасці. Падчас правядзення мерапрыемства трымалася ў таямніцы, а прэс-сакратар кіраўніка дзяржавы Наталля Эйсмант сёння ў каментары РІА "Новости" заявіла, што "бліжэй да часу інаўгурацыі мы вам абавязкова паведамім".

Пра прычыны правядзення інаўгурацыі ў таемным фармаце разважае вядомы расійскі эксперт, выканаўчы дырэктар Міжнароднай маніторынгавай арганізацыі GIS-EMO Станіслаў Бышок.

"Інаўгурацыя насіла характар спецаперацыі з відавочнай мэтай - апярэдзіць падзеі і выбіць глебу з-пад ног пратэстоўцаў. Аднак, беларуская палітычная дынаміка не завяршаецца, пакуль незразумела ў якіх формах яна будзе праяўляцца, але ясна адно: так, як раней ужо не будзе", - мяркуе эксперт.

Масавыя пратэстныя акцыі апазіцыі пачаліся па ўсёй Беларусі 9 жніўня пасля выбараў прэзідэнта, на якіх, паводле звестак ЦВК, перамог Лукашэнка (і набраў 80,1% галасоў). Апазіцыя лічыць, што на выбарах перамагла Святлана Ціханоўская (па дадзеных ЦВК, у яе крыху больш за 10% галасоў).
Каментар палітычнага эксперта Станіслава Бышка слухайце ў аўдыёзапісы на радыё Sputnik Беларусь.

19
Тэги:
інаўгурацыя, Аляксандр Лукашэнка
Лес, архіўнае фота

Святкуем узвіжанне і гатуем пачастунак для Вужынага Цара

0
(абноўлена 12:37 25.09.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра сённяшняе містычнае свята і вучыць гатаваць калдуны.

27 верасня адзначаецца адно са значных хрысціянскіх святаў у гонар Крыжа, які сімвалізаваў сабой выратаванне роду чалавечага. Ушаноўваючы яго ў гэты дзень вяскоўцы ставілі крыжы на ростанях.

Свята Уздзвіжанне Крыжа Гасподня ў Народным календары пазначана як Здзвіжанне, Уздзвіжанне, Звіжанне, Часнэйка і мае глыбокія старажытныя карані. Лічылася, што гэта свята "закрывання" зямлі на зіму. Згодна з народнымі ўяўленнямі, замыкаюць яе птушкі, якія, адлятаючы ў вырай, забіраюць з сабой ключы на неба. Аб гэтых падзеях нашы продкі казалі: "Уздвіжанне лета замыкае, ключык шызая галачка за мора панесла". Падчас гукання вясны гэтыя ключы просяць вярнуць з неба святога Георгія, каб адамкнуць зямлю і выпусціць цёплае лета.

У народных уяўленнях у прыродзе ўсё прыходзіць у рух або "здзвігаецца". Гэтым тлумачацца і назвы свята. Адна з іх – Здзвіжанне звязана з назіраннямі за сонцам, якое ў час блізкі да восеньскага раўнадзенства быццам рухаецца, купаецца, пераліваецца ўсімі колерамі вясёлкі, "іграе і дрыжыць", "грае, здзвігаецца". Такую з’яву можна назіраць толькі на Дабравешчанне, Вялікдзень і Купалле.

Іншае тлумачэнне – у прыбіранні рэшткаў ураджаю з палеткаў, у прадчуванні блізкіх прымаразкаў: "Усё ў хату ўздзвігаецца, каб мароз не пабіў".

Яшчэ адна назва – Дзвіжанне, звязана са змеямі, якія быццам бы менавіта ў гэты дзень пачынаюць выпаўзаць з нораў, каб рушыць на зімовы сон да вясны: "Дзвіжанне – гадзюкі здвігаюцца ў кучу".

З даўніх часоў вужам пакланяліся як істотам, ад якіх залежала пладароддзе зямлі, а значыць і само жыццё. Беларусы ў вужах бачылі пасланцоў добрых багоў. Яны нібыта прыйшлі на зямлю з нябёс. Да іх звярталіся з малітвамі аб хуткім дажджы, добрым ураджаі, а таксама з просьбамі аб прыватным шчасці.

Уздзвіжанне – чароўны дзень, у які, згодна з легендамі, можна было паспрабаваць здабыць для сябе звышнатуральныя здольнасці, атрымаўшы залатую карону або ражок з яе ад Вужынага Цара. Чалавек, у якога гэта атрымлівалася, з падобным дарункам станавіўся відушчым, мог угадваць чужыя думкі, надзяляўся моцным здароўем, незвычайнай мудрасцю, шчасцем і багаццем. Яму станавіліся бачны ўсе схаваныя скарбы, а таксама ён быццам бы мог здымаць усе замкі і засаўкі. Чалавека, які хацеў здабыць карону Вужынага Цара, чакалі сур’ёзныя выпрабаванні, якія патрабавалі кемлівасці, пачцівасці і вытрымкі. Трэба было, прыхапіўшы з сабой чысты рушнік і хлеб-соль, адважыцца ісці ў лес тады, калі гэта было вельмі небяспечна, нарэшце сустрэцца ў непралазных лясных нетрах з жахлівай вужынай працэсіяй, каб прапанаваць Вужынаму Цару пачастунак і чакаць, калі той скіне сваю карону ці хаця б ражок з яе.

Тыя, хто ў лес ісці не хоча, можа проста якую-небудзь смачную страву і ўявіць, што да яго ў госці прыедзе Вужыны Цар.

Булён з калдунамі

Інгрыдыенты:

для булёна:

  • 250 г мяса ялавічыны
  • 250 г мяса свініны
  • 1 цыбуліна
  • 1 морква
  • 1 корань пятрушкі
  • Соль
  • Лаўровы ліст

Для калдуноў:

  • 1,5 шклянкі мукі
  • 500 г мяса (мякаць)
  • 1 яйка
  • 1 цыбуліна
  • Соль
  • Перац

Як гатаваць:

Зварыць мясны булён, дадаўшы карэнне і цыбулю. Каб булён быў празрысты, трэба варыць яго на слабым агні і напрацягу гатавання, некалькі разоў падліваць па чвэрці шклянкі халоднай вады, у канцы варкі пасаліць, укласці лаўровы ліст. Гатовы булён працадзіць.

Мяса разам з цыбуляй двойчы прапусціць праз мясарубку, уліць трошкі вады або булёну, дадаць молаты перац, соль, старанна перамяшаць.

З прасеянай мукі, яйка, солі і вады замясіць крутое цеста, тонка раскачаць яго. Выразаць кубачкам кружкі, пакласці на сярэдзіну кожнага фарш, краі зашчыпаць.

Падрыхтаваныя калдуны на некалькі секунд апусціць у кіпень, затым перакласці ў булён і варыць на слабым агні 6-8 хвілін.

0
Тэги:
Узвіжанне, беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская