Катовіч: народныя Каляды аб'ядноўваюць Божае Нараджэнне, Новы год і Вадохрышча

Катовіч: народныя Каляды аб'ядноўваюць Божае Нараджэнне, Новы год і Вадохрышча

59
(абноўлена 13:09 24.12.2018)
Культуролаг Аксана Катовіч распавядае, як на працягу гісторыі народная традыцыя святкавання Каляд і сустрэчы Новага года пераплялася з хрысціянскай традыцыяй святкавання Божага Нараджэння незалежна ад канфесіі.
Котович: народные Коляды объединяют Рождество, Новый год и Крещение

Яшчэ ў 45 годзе да нашай эры па ўказе вялікага старажытнарымскага палкаводца Гая Юлія Цэзара быў уведзены названы ў яго гонар "юліянскі каляндар", у якім пачаткам кожнага года стала 1 студзеня. Пазней, у 1582 годзе, у выніку рэформы Папы Рыгора XIII, з'явіўся "грыгарыянскі каляндар". А яшчэ пазней, ужо ў 1918 годзе, рашэнне аб чарговай "каляндарнай" рэформе прымаў Уладзімір Ільіч Ленін, распавядае вядомы беларускі этнограф і культуролаг Аксана Катовіч, тлумачачы разыходжанне ў каляндарных датах.

Каляды
© Sputnik Альфрэд Мікус

"Краіны за мяжой жывуць на адным календары, а тыя краіны, якія мы потым назавем Савецкім Саюзам, жывуць на іншым календары. Ні гандляваць, ні размаўляць, ні весці палітыку немагчыма. І тады Ленін праводзіць рэформу і пераводзіць краіну, якая на нейкі час адмовілася ад рэлігіі, на той самы "грыгарыянскі", або, як цяпер кажуць, "дзяржаўны стыль". І 25 снежня зноў вярнулася", - кажа Катовіч.

Што тычыцца народных вераванняў, то першы дзень Каляд са старажытных часоў быў прымеркаваны да дня зімовага сонцастаяння. У ноч з 24 на 25 снежня адбываецца так званы пераварот і зараджэнне новага года.

"Розніца паміж каталіцкім і праваслаўным календаром сёння складае 13 дзён. І так склалася, што ў каталікоў Каляды пачынаюцца з 24-га на 25-е снежня і працягваюцца 14 дзён. А ў праваслаўных Каляды пачынаюцца з 6-га на 7-е студзеня і таксама працягваюцца 14 дзён ", - распавядае Катовіч.

"Каляды маюць тры знакавыя дні - першую, другую і трэцюю куццю. У першую куццю святкуецца Раство Хрыстова, як у каталікоў, так і ў праваслаўных. На другую куццю святкуецца Новы год, у праваслаўных гэта Стары Новы год. І заканчваюцца Каляды трэцяй куццёй - гэта Вадохрышча. Так паганская або народная традыцыя злучылася з хрысціянскай традыцыяй незалежна ад канфесіі, рэзюмуе культуролаг.

59
Тэги:
Каляды
Тэмы:
Беларускія Каляды (39)

Ад прадуктаў харчавання да IT: як за 5 гадоў мяняўся экспарт з Беларусі ў Расію

13
(абноўлена 12:56 12.05.2021)
У экспартным профілі Беларусі, які склаўся яшчэ з часоў СССР, у апошнія гады адбываюцца кардынальныя перамены - IT-сектар у долі ВУП упэўнена даганяе прадукцыю сельскай гаспадаркі, і паскораным тэмпам развіваецца фармацэўтыка.

Па дадзеных статыстыкі, агульны таваразварот Беларусі і Расіі - гэта каля 50% усяго тавараабароту Беларусі, у сваю чаргу, Беларусь знаходзіцца на 4-5 месцы сярод гандлёвых партнёраў Расійскай Федэрацыі, з'яўляючыся асноўным гандлёвым партнёрам сярод краін СНД, распавёў у інтэрв'ю радыё Sputnik кіраўнік прадстаўніцтва АТ "Расійскі экспартны цэнтр" у Беларусі Віктар Даранкевіч.

"Ёсць удзельная вага кожнай галіны ў гэтым тавараабароце. Экспартны профіль і заключаецца ў тым, што менавіта краіна экспартуе і імпартуе. Рэспубліка Беларусь імпартуе энерганосьбіты з Расійскай Федэрацыі, металапрадукцыя і нафтахімія лідзіруюць у рэйтынгу, прадукцыя машынабудавання і гэтак далей. У сваю чаргу, Беларусь пастаўляе зноў жа прадукцыю машынабудавання з высокім дабаўленым коштам, і ад аб'ёму супрацоўніцтва выйграюць дзве краіны", - распавядае кіраўнік РЭЦ

Тыя ж МАЗы, БелАЗы ўтрымліваюць высокую долю расійскага кантэнту - матэрыялаў, якія рабіліся ў Расійскай Федэрацыі, і ў плане саюзнай кааперацыі гэта вельмі важна, кажа Даранкевіч.

Рэспубліка Беларусь па традыцыі пастаўляе на расійскі рынак і прадукцыю сельскай гаспадаркі, і прадукты харчавання, дадаў эксперт.

З усіх пералічаных пазіцый складваецца экспартны профіль і экспартны патэнцыял краіны. І зыходзячы з такой статыстыкі фарміруецца ўяўленне аб далейшых магчымасцях развіцця экспарту, дадаў кіраўнік РЭЦ.

"Асноўныя складнікі экспартнага профілю склаліся яшчэ з часоў Савецкага Саюза, але ў апошнія гады мы бачым сур'ёзную дынаміку развіцця, і ў першую чаргу ўражвае рост і развіццё IT-сектара ў Беларусі, рост і дынаміка за апошнія гады ў долі ВУП даганяюць сельскую гаспадарку, і ёсць шанец, што будуць апярэджваць ў бліжэйшы час. І вельмі хутка развіваецца фармацэўтычная галіна, тым больш, што за апошнія 2 гады з улікам пандэміі фармрынак зведаў кардынальныя змены", - кажа Даранкевіч.

Поўную версію інтэрв'ю з кіраўніком прадстаўніцтва АТ "Расійскі экспартны цэнтр" у Беларусі Віктар Даранкевіч глядзіце на відэа.

Чытайце таксама:

13
Тэги:
ВУП, Расія, Беларусь, Прадукты харчавання, Экспарт

Нарадзіўся ў канцлагеры: юны вязень - пра лёс родных і жыццё пасля вайны

22
(абноўлена 10:27 05.05.2021)
Іван Сцяпанавіч Дзячэнка нарадзіўся ў 1944 годзе ў канцлагеры пад Мюнхенам, у які фашысты ператварылі адзін з мясцовых заводаў і куды на працу ў пачатку вайны сагналі яго маці; жонка Раіса Іванаўна - з сям'і ленінградцаў, якія засталіся ў горадзе падчас блакады.

Напярэдадні 76-й гадавіны Перамогі ў Вялікай айчыннай вайне Дзячэнкі ў студыі радыё Sputnik дзеляцца асабістымі ўспамінамі з пасляваеннага дзяцінства і распавядаюць аб тым, што казалі пра вайну іх родныя, што засталіся ў жывых.

"У 1941 году мама прыехала ў Краснадон ў Луганскую вобласьць. Яны капалі акопы, там шмат дзяўчат было. Немцы акружылі, забралі іх, пагрузілі на эшалоны, павезлі ў Германію. Прывезлі іх у Мюнхен, і там размеркавалі. Адправілі на завод. Там было два лагеры. Дзяўчаты ў левым, а ў правым мужчыны. Мужчыны працавалі на станках, запчасткі рабілі, а жанчыны прыбіралі стружку. Працавалі па 12 гадзін, потым іх вярталі. І ў гэтым лагеры мама сустрэлася з бацькам ", - распавядае Іван Сцяпанавіч.

Як бацькам удавалася сустракацца, Іван Сцяпанавіч не ведае да гэтага часу. "У канцлагеры я і нарадзіўся. Паўтара гады сядзеў на нарах там. Што я мог там запомніць? Маці, калі зацяжарыла, хавала, таму што маглі расстраляць. І таму яна зацягвала жывот, каб не западозрылі. І калі мяне нарадзіла, я быў вельмі маленькі і слабы. Нямецкі лекар тады сказаў "афіцэр". Выходзілі мяне, а так мог памерці - слабы і раней часу нарадзіўся", - распавядае суразмоўца Sputnik.

Паводле слоў Івана Сцяпанавіча, яго маці "пашанцавала ў тым, што яна рабіла працу добрасумленна - уначы трэба было прыбраць, а потым ужо прыходзілі працаваць". Тых, хто не спраўляўся, расстрэльвалі. Перыядычна паставяць чалавек пяць-шэсць, расстраляюць на вачах астатніх, каб баяліся, так ўспамінала яго маці пасля вызвалення.

Жыццё пасля вызвалення

Вызвалялі лагер амерыканцы, і бацька павёз маці ў Францыю ў горад Бардо, аказалася, што дзед па лініі бацькі яшчэ ў рэвалюцыю асеў там, ажаніўшыся на францужанцы.

"Дзядуля прыняў добра. Там жа і хрысцілі - я да гэтага часу не ведаю, ці каталік я, ці праваслаўны. Хросны быў з Запарожжа - таксама вязень Сцяпан Дзячэнка. Мама ўжо тады думала, як можа вярнуцца на радзіму. Бацька з'ехаў кудысьці працаваць . І хросны ўгаварыў маці, і яна ўцякла ", - успамінае Іван Сцяпанавіч.

Маці вярнулася да пакінутага ў жывых дзядзьку ў Луганскую вобласьць, адкуль яе і зганялі на працу ў Германію. Стрыечны дзед, убачыўшы замежнае пасведчанне аб нараджэнні, спалохаўся: "І цябе, і тваё дзіцяці проста расстраляюць, каго ты прывезла", кінуў усе дакументы ў печку і спаліў.

"І выпісалі ўжо новыя дакументы, што нарадзіўся я ў горадзе Краснадон, прозвішча маё Дзячэнка Іван Сцяпанавіч. Хоць бацькі клікалі Андрэй, мама чамусьці запісала бацькам хроснага", - распавядае Іван Сцяпанавіч.

У поўнай версіі гутаркі - што маці Івана Сцяпанавіча Дзячэнка імкнулася ніколі не ўзгадваць аб знаходжанні ў лагеры ў Германіі, пра што ў савецкія часы было не прынята казаць услых пад пагрозай расстрэлу, што расказвалі пра блакаду Ленінграда родныя Раісы Іванаўны і ці атрымалася суразмоўцу Sputnik знайсці бацьку, які застаўся ў Францыі.

Чытайце таксама:

22
Тэги:
Вайна, Вязень, канцлагер
На рынку Новы Лябяжы

Валяр’янава vs Табары: які рынак нам патрэбны?

2
(абноўлена 12:32 14.05.2021)
У мінулым годзе за МКАД пачалі працаваць два новыя рынкі. На выездзе па Лагойскім тракце, каля вёскі Валяр'янава, - экарынак, па гродзенскай трасе, у Табарах, - найбуйнейшы ў краіне аптова-рознічны.

Першы пазіцыянуе сябе як пляцоўка па продажы экалагічна чыстых, натуральных прадуктаў, другі - як самы танны. Sputnik з'ездзіў на два рынкі, каб даведацца, як прадаўцы асвойваюць новыя тэрыторыі і што думаюць пакупнікі пра тамтэйшыя тавары і цэны.

Валяр’янава: "самы экалагічны"

Афіцыйна новы экарынак называецца "Гандлёвы комплекс "Валяр’янава". Ён з'явіўся на месцы даўгабуда за два кіламетры ад Мінска ў мінулым лістападзе, аналагаў, як заяўляюць яго інвестары, няма ва ўсёй Беларусі.

Дабрацца да рынка можна на любым аўтобусе ці маршрутцы, што ідуць у бок Бараўлянаў, або на машыне - на тэрыторыі гандлёвага аб'екта ёсць велізарная паркоўка.

Усё жыццё на рынку пакуль кіпіць на першым паверсе, дзе разгарнуліся гандлёвыя рады на 140 месцаў, харчовы магазін і іншыя кавава-цукерачныя прылаўкі. Верхнія ўзроўні - а іх усяго чатыры - пакуль закрыты. Па задумцы, там будуць размешчаны крамы з экапрадукцыяй. Якой - пакуль невядома.

Рынок Валерьяново
© Sputnik / Виктор Толочко
На тэрыторыі "Валяр"янава" ёсць велізарная паркоўка

Канцэпцыя рынку простая - купля і продаж гародніны, садавіны, мяса і "малочкі" з паметкай "эка". Гэта значыць усяго таго, што вырашчана і выраблена без выкарыстання угнаенняў на ўласным падворку. Але ці так гэта на справе?

На ўваходзе на рынак нас сустракае прылавак з іранскімі кавунамі, азербайджанскімі гранатамі, эквадорскімі бананамі, іспанскімі апельсінамі, турэцкімі таматамі і польскімі яблыкамі. З беларускага "прапіскай" тут толькі цяплічныя агуркі і капуста. Але гэта пакуль, запэўніваюць прадаўцы: з чэрвеня на прылаўках з'явяцца айчынныя садавіна і гародніна, за выключэннем ужо зусім экзатычных.

Фермер Юрый з гонарам паказвае нам сваю прадукцыю. А гонар яго - каралеўскія шампіньёны і бараніна, выгадаваныя на ўласным падворку.

"Гандлюю з адкрыцця. Наведвальнікаў трохі, але свае кліенты ў мяне ўжо ёсць. Прадукцыя вельмі высокай якасці. У мяне такі кантынгент кліентаў, якія прыязджаюць толькі за якасцю. На Камароўцы яны не будуць браць за 34 рублі (адзін кілаграм бараніны - Sputnik), лепш возьмуць тут даражэй, але вельмі якасны тавар", - тлумачыць Юрый і распавядае, чаму гандлюе ў "Валяр’янава", а не на той жа Камароўцы.

Рынок Валерьяново
© Sputnik / Виктор Толочко
Беларускай агародніны і садавіны на рынку пакуль няшмат

"Тут побач вёска, дзе я жыву і трымаю баранчыкаў. Сюды зручна дабірацца. Так, арэнда тут даражэй, але яно таго варта", - кажа фермер.

Фішка экарынка - прадукты з аленіны. Сюды яго пастаўляе Слуцкая паляўнічая гаспадарка "Белы бор".

"Мы аддаём аленіну на апрацоўку на мясакамбінат у Маладзечне, робім тушонку. Яна топавая! А цэннік у нас, як бачыце, не моцна высокі: каўбаса з аленіны - ад 6 рублёў, тушкі - ад 18. Кілаграм у сярэднім - 29-68 рублёў . Народ бярэ, есць, падабаецца", - канстатуе прадавец.

Рынок Валерьяново
© Sputnik / Виктор Толочко
Фішка экарынка - прадукты з аленіны

Ёсць тут і іншыя дэлікатэсы - казіны сыр, крывянка, беларускае прашута, морапрадукты, розныя саленні. Цэны, праўда, не для любога кашалька. Кілаграм казінага сыру, да прыкладу, абыдзецца ў 39 рублёў. Прадстаўлены на рынку і розныя агракамбінаты, якія гандлююць рознай драбязой, але ў зале пакуль шмат пустых вітрын і закрытых павільёнаў. Рынак сямімільнымі крокамі пачынаюць асвойваць фермеры.

"Гэта прадукцыя са Шчучынскага раёна, вырашчана як арганічная, натуральная. Ёсць нават спецыяльныя сертыфікаты. "Чыстая" ялавічына каштуе ў нас не шмат: рабрынкі - 14, шыя - 16, лапатка - 18. Самае дарагое - паляндвіца - 25 рублёў. Нешта танней у параўнанні з крамай, нешта - даражэй. Але такога ў краме не купіш, усё зроблена сваімі рукамі", - запэўнівае нас прадавец Міла, да экарынка яна адпрацавала 25 гадоў на Камароўцы.

Пытаем пра рэнтабельнасць і выгаду. Паводле яе слоў, "калі будзеш працаваць, будзе і заробак".

"Людзі хочуць есці добрае мяса. Прыязджаюць прадаўцы нават з Камароўкі і перакупляюць, каб потым прадаць даражэй. Усё трымаецца на пастаянных пакупніках", - працягвае Міла.

У плане санітарыі на рынку ўсё прыгожа. На ўваходзе ёсць рукамыйнікі, дзе можна памыць рукі і скарыстацца антысептыкам. Прылаўкі чыстыя і не блішчаць ад крыві (для раздзелкі мяса адведзены спецыяльныя памяшканні), а ў паветры не лунае жудасны пах рыбных адходаў.

Рынок Валерьяново
© Sputnik / Виктор Толочко
На ўваходзе ёсць рукамыйнікі, дзе можна памыць рукі і скарыстацца антысептыкам

Пакупніца Ірына адзначае, што на рынку знаходзіцца прыемна: цёпла і сучасная аздабленне. Ды і кошты тут, па яе словах, такія ж, як і ў краме, а прадукцыя - больш высокай якасці.

"Кошт, напэўна, як і ўсюды. Можа, крыху даражэй, чым у стандартнай краме ці на Камароўскім рынку. Сюды закупляцца хаджу, таму што жыву недалёка. А прадукты сапраўды добрай якасці - што мяса, што "малочка", - рэзюмуе яна.

Табары: Бангладэш у мініяцюры

У лютым 2020 года харчова-рэчавага рынку "Лябяжы" ў Мінску афіцыйна не стала. Яго зачынілі, а зямлю аддалі пад жылую забудову.

Новая "Лябяжка" пасялілася ў вёсцы Табары за 10 км ад Мінска па гродзенскай трасе М6. Нейкія прадаўцы пераехалі ў "Свет Моды", што ў гандлёвым доме "Ждановічы", астатнія адправіліся асвойваць новыя тэрыторыі, спадзеючыся, што іх пастаянныя кліенты будуць ездзіць у Табары.

Зараз у "Новы Лябяжы" некалькі раз у дзень ходзіць маршрутка ад станцыі метро "Каменная Горка". Да красавіка 2021-га яна была бясплатнай, сёння ж пасажырам, каб дабрацца да рынку, трэба плаціць 2,5 рубля.

Рынок Новый Лебяжий
© Sputnik / Виктор Толочко
Зараз у "Новы Лябяжы" некалькі разоў у дзень ходзіць маршрутка ад станцыі метро "Каменная Горка"

Мы прыехалі на найбуйнейшы ў краіне і самы танны, як ён сябе пазіцыянуе, аптова-рознічны рынак на машыне - балазе вялікая стаянка на 700 месцаў бясплатная. Першае ўражанне: суцэльны паток машын, якія раз-пораз хаатычна ездзяць туды-сюды, як у Бангладэшы ці Індыі. ПДР тут не існуе, усім кіруюць рынкавыя правілы. Больш за ўсё ў гэтым патоку фур, якія разгружаюць опт. А прадаўцоў больш, чым пакупнікоў.

"Людзі слабавата ходзяць. Ды і на маршрутках гэтых асабліва не наездзішся. Цяпер іх яшчэ і платнымі зрабілі. З той жа Чыжоўкі або Курасоўшчыны тры перасадкі трэба рабіць. Натуральна, яны сюды не паедуць. Для нас жа, прадаўцоў, умовы створаны нармальныя. Чыста і пад навесам", - распавядае жанчына, якая гандлюе плодаагародніннай прадукцыяй.

Рынок Новый Лебяжий
© Sputnik / Виктор Толочко
Цэннік на гародніну і садавіну ў Табарах сапраўды прыемны

Цэннік тут сапраўды прыемны. Вось, напрыклад, некаторыя пазіцыі: апельсіны - 2 рублі 30 капеек, яблыкі - 1,5-2,5 рубля, грушы і клубніцы - 5 рублёў. Капуста і лук - 1,20, морква і буракі - 1,30, тамат - 4,50, радыска і зялёны лук - 55 капеек.

"Стары рынак быў лепшы", - кажа іншы прадавец з каўказскім акцэнтам і на секунду задумваецца. "Але і тут нядрэнна. Ёсць выгоды - санвузел, рукамыйнікі..."

Прадаўцы з мясамалочных шэрагаў, зрэшты, ні на што не скардзяцца. Пакупнікоў, па іх словах, хапае, і добра.

Порой кажется, что продавцов больше, чем покупателей
© Sputnik / Виктор Толочко
Часам здаецца, што прадаўцоў больш, чым пакупнікоў

"Мы тут год працуем, як рынак адкрыўся. На старой "Лябяжцы" таксама працавалі. Потым нам далі месца тут. Шмат хто кажа, што з наведвальнікамі напружна. А мы не заўважаем гэтага. Ходзяць, купляюць. Кошт арэнды тый жа - 900 з лішнім рублёў у месяц", - тлумачыць прадавец мясамалочкі.

Ну ўжо хто сапраўды сумуе ў чаканні кліентаў, так гэта "вещевики". За тры першыя гадзіны працы на рынку мы сталі першымі суразмоўцамі для аднаго з прадаўцоў.

"Пакупнікі? Калі вы што-небудзь у мяне купіце, то будзеце першымі на сёння", - кажа жанчына, якая гандлюе майкамі, шортамі і ўсялякай "спарціўкай". Яна адна з першых прадаўцоў, хто пераехаў сюды год таму. Паводле яе слоў, у першыя дні продаж ішоў больш-менш нядрэнна, але калі здарылася "карона", народ і зусім перастаў хадзіць.

"Цяпер сітуацыя не лепш. Нават выхадныя не ратуюць. На мінулых доўгіх (выхадных - Sputnik) людзям было не да рынкаў. Многія яшчэ не ведаюць, што тут, акрамя мандарынаў, рэчы прадаюцца. Напэўна, трэба час, каб людзі прывыклі", - адзначае яна.

Рынок Новый Лебяжий
© Sputnik / Виктор Толочко
Многія проста не ведаюць, што ў Табарах можна купіць не толькі прадукты, але і адзенне

Паміж шэрагаў - пустата. Адна з прадавачак раскладвае бялізну на прылаўках. Цікавімся, як у яе ідуць справы з пакупнікамі.

"Справы ідуць дрэнна, нашмат горш, чым было год таму. Зусім не весела. Добра, што вы прыйшлі, хоць пагаварыць з кімсьці. У сярэднім 8-10 чалавек у дзень прыходзіць. Не зусім далёка ад Мінска, але вельмі нязручна дабірацца. Маршруткі маленькія і ходзяць некалькі разоў ў дзень. Калі б яшчэ аўтобус які-небудзь пусцілі... "- разважае яна.

Пацвярджаюць гэта і пакупнікі - у Табары, калі няма свайго транспарту, не наездзішся.

2
Тэги:
вёска, МКАД, рынак