Сінагога ў Віцебску

Шагал і камяні з Іерусаліма: у Віцебску адкрываюць новую сінагогу

65
(абноўлена 15:25 16.10.2017)
Апошнія 30 гадоў яўрэі Віцебска збіраліся на малітву ў прыватным доме, падораным суполцы сям'ёй, якая эмігравала з краіны.

У Віцебску рыхтуюцца ўрачыста адкрыць сінагогу "Шацёр Давіда". Яе будавалі два гады на сродкі прыхаджан, а таксама яўрэяў — выхадцаў з Віцебска, якія цяпер жывуць у Германіі і ЗША. Сінагогу будавалі ў тым ліку і таму, што стары малельны дом перастаў спраўляцца з нагрузкай. У маладых віцебскіх яўрэяў патроху пачала выяўляцца і расці цікавасць да гісторыі і рэлігіі.

Апошнія 30 гадоў віцебскія яўрэі маліліся ў прыстасаваным пад сінагогу звычайным прыватным доме. Яго пакінула суполцы сям'я, якая ў канцы 80-х эмігравалі з краіны.

Синагогой последние 30 лет служил обычный дом
© Sputnik / Вера Дашкевич
Сінагогай апошнія 30 гадоў служыў звычайны дом

"Яго гадоў 10 таму рамантавалі, але ўсё роўна ён не ў вельмі добрым стане. Да таго ж слаба прыстасаваны: тут усё знаходзіцца ў адным месцы — кухня, малельная зала. Сучаснаму чалавеку гэта, вядома, не вельмі прыемна. Сучасная сінагога была патрэбна", — распавёў равін Віцебска Малкіэль Гаргадзэ.

Раввин Витебска Малкиэль Горгодзе
© Sputnik / Вера Дашкевич
Равін Віцебска Малкіэль Гаргадзэ

Тым больш, што мясцовыя яўрэі патроху сталі вяртацца да вытокаў. Бо яўрэі вызначаюць сябе не па пашпарце, а па веравызнанні. Па суботах на малітву збіраецца да 50 чалавек, а ў свята прыходзіць каля ста. У старой сінагозе ўсе змяшчаліся ўжо з цяжкасцю, прызнаецца равін.

"Шацёр Давіда" стаў першай пабудаванай за апошнія 100 гадоў у Віцебску сінагогай — у Віцебску, у якім да рэвалюцыі каля паловы гараджан былі іўдзеямі і на тэрыторыі якога працавалі каля 60 сінагог і малельных дамоў.

Сучасны праект з аглядкай на стары горад

У іўдзеяў няма дакладнага канону, якой вонкава павінна быць сінагога. Яўрэі падзяляюць паняцці дома для малітвы і Храма — таго, які калісьці існаваў у Іерусаліме і ад якога засталася толькі адна сцяна, Сцяна Плачу.

В Витебске открывают новую синагогу
© Sputnik / Вера Дашкевич
У іўдзеяў няма канону, як павінна выглядаць сінагога

"Усе сінагогі ў літаральным сэнсе не з'яўляюцца храмамі, яны з'яўляюцца домам малітвы. Адпаведна, да дома малітвы няма жорсткіх патрабаванняў у плане формы", — патлумачыў старшыня іудзейскай рэлігійнай абшчыны Віцебска Леанід Тамчын.

Калі ў суполцы вырашалі, якой будзе сінагога, спыніліся на праекце Аляксея Федарыстава, маладога і, як падкрэсліў Тамчын, вельмі таленавітага віцебскага архітэктара.

Синагога стоит на старой улице
© Sputnik / Вера Дашкевич
Сінагога стаіць на старой віцебскай вуліцы

"Мы паспрабавалі пакінуць дух старога Віцебска ў сінагозе, таму чырвоная цэгла. Сінагога стаіць на старой вуліцы, дзе яшчэ захаваліся нешматлікія даваенныя дамы з такой цэглы. Але мы жывем у ХХІ стагоддзі, адпаведна, хацелася ўжываць тэхналогію і архітэктурныя формы ХХІ стагоддзя. Палічылі правільным не будаваць у каланіяльным стылі. Творчая думка архітэктара, якую мы суполкай прынялі, нам спадабалася. І мы ўзялі яе за аснову будаўніцтва", — распавёў кіраўнік іудзейскай рэлігійнай абшчыны Віцебска.

Проектировщики попытались сохранить дух старого Витебска в синагоге
© Sputnik / Вера Дашкевич
Праектоўшчыкі паспрабавалі захаваць дух старога Віцебска ў сінагозе

Шагал і камяні з Іерусаліма

Па ходзе будаўніцтва адзін з паважаных членаў абшчыны, віцебскі гісторык і публіцыст Аркадзь Шульман прапанаваў упрыгожыць малельную залу рэпрадукцыямі Шагала.

"Павінна была быць сувязь сінагогі і Віцебска. Ну а хто можа быць больш яркім сувязным элементам, чым Шагал. Мы звярнуліся ў Шагалаўскі камітэт у Парыжы, ўзгаднялі размяшчэнне рэпрадукцыі яго прац у сінагозе. Дазвол нам далі", — распавёў Тамчын.

Гэта рэпрадукцыі вітражоў Марка Шагала, якія ён напісаў для іерусалімскай сінагогі Хадасы — Медыцынскага цэнтра Яўрэйскага ўніверсітэта. Па словах равіна Малкіэля, ёсць традыцыя размяшчаць у сінагогах сімвалічныя выявы 12 каленаў, нашчадкаў дванаццаці сыноў Якава, якія, паводле святых кніг, і ўтварылі яўрэйскі народ.

Синагога - это дом молитвы
© Sputnik / Вера Дашкевич
Сінагога - гэта дом малітвы

"З аднаго боку, ёсць нейкая традыцыя, звычай, які падтрымліваюць у многіх сінагогах — пазначаюць 12 каленаў. А з другога боку, ёсць віцебскі Шагал, які зрабіў вітражы "12 каленаў". Мы палічылі, што гэта будзе вельмі сімвалічна і для сінагогі, і для Віцебска", — заўважыў равін.

Акрамя таго, у сцяне малельнай залы не затынкаванымі засталіся некалькі камянёў, прывезеных з Іерусаліма.

Камни, привезенные в синагогу из Иерусалима
© Sputnik / Вера Дашкевич
Камяні, прывезеныя ў сінагогу з Іерусаліма

"Гэта своеасаблівы сімвалічны жэст, сувязь з зямлёй запаветнай. Яўрэі ж жывуць з надзеяй, што разбураны храм рана ці позна будзе адноўлены. І гэтыя камяні мы ўмантавалі на памяць аб руйнаванні Храма, як напамін пра тое, што было, і з надзеяй на яго аднаўленне", — растлумачыў віцебскі равін.

По субботам на молитву собирается до 50 человек
© Sputnik / Вера Дашкевич
Па суботах на малітву збіраецца да 50 чалавек

Будзе музей

Рэпрадукцыі Шагала могуць прыцягнуць у сінагогу турыстаў, дапускаюць у суполцы. І ўдакладняюць: дзверы сінагогі адкрытыя для ўсіх. Тым больш што з цягам часу тут можна будзе не толькі паглядзець на копіі работ вялікага мастака, але і даведацца шмат цікавага з гісторыі даваеннага і нават дарэвалюцыйнага Віцебска.

Репродукции витражей Марка Шагала, которые он написал для иерусалимской синагоги Хадассы
© Sputnik / Вера Дашкевич
Рэпрадукцыі вітражоў Марка Шагала, якія ён напісаў для іерусалімскай сінагогі Хадасы

"Людзі ведаюць яўрэйскі Віцебск толькі па Шагалу, і, можа быць, Пэну. А на самай справе Віцебск быў буйны цэнтр іўдаізму. І гэта ў свядомасці абывацеля забыта. Тут жа некалі жыў адзін з заснавальнікаў беларускага хасідызму Менахем Мендэль. Ён вельмі вядомы ў рэлігійных колах, у свеце, але тут пра яго амаль ніхто не чуў. У Віцебску каля 28 гадоў прапрацаваў галоўны равін Масквы Медалье, які ў 1938 годзе быў рэпрэсаваны за свае рэлігійныя перакананні. У нейкай меры ён пакутнік. Пасля яго не засталося ніякіх прац, але ён, безумоўна, быў выбітным равінам", — заўважыў равін Малкіэль Гаргадзэ.

Символ меноры в ограде синагоги
© Sputnik / Вера Дашкевич
Сімвал меноры у агароджы сінагогі

Музей — гэта справа будучыні. Суполцы яшчэ трэба сабраць артэфакты і сфармаваць экспазіцыю. А вось сінагогу афіцыйна адкрыюць ужо 17 кастрычніка.

65
Тэги:
иудаизм, синагога, Юдаль Пэн, Марк Шагал, Іерусалім, Ізраіль, Віцебск, Беларусь
Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч

Сітуацыя з Кандрусевічам: МУС праводзіць праверку і чакае адказ на запыт

18
(абноўлена 14:04 19.10.2020)
Арцыбіскупа адмовіліся пускаць на тэрыторыю Беларусі ў верасні - зараз прыходзіць праверка на наяўнасць у яго іншага грамадзянства.

МІНСК, 19 кас - Sputnik. Праверка па пытанні грамадзянскай прыналежнасці кіраўніка беларускіх каталікоў мітрапаліта Мінска-Магілёўскага арцыбіскупа Тадэвуша Кандрусевіча працягваецца, у Мінску чакаюць адказ ад замежных кампетэнтных органаў, паведаміла інфармаваная крыніца.

Арцыбіскуп Кандрусевіч не змог уехаць у Беларусь з Беластоку 31 жніўня. Падставай для гэтага Дзяржпагранкамітэт назваў ануляванне яго пашпарта.

МУС заявіла, што ў дачыненні да Кандрусевіча была распачатая праверка аб наяўнасці ў яго беларускага грамадзянства. Некалькі тыдняў таму дэпартамент па грамадзянстве і міграцыі МУС накіраваў запыт у кампетэнтныя органы шэрагу краін па гэтым пытанні.

"Праверку МУС яшчэ не завяршыла, яна працягваецца. Але, як я разумею, яна ўжо знаходзіцца на завяршальнай стадыі. Па некаторых дадзеных, адказ на запыт, які накіроўваў дэпартамент па грамадзянстве і міграцыі, можна чакаць на гэтым тыдні" - паведаміла Sputnik крыніца, знаёмы з сітуацыяй, якая сітуацый.

Паводле яго слоў, у рамках праверкі ў кампетэнтныя органы замежных краіны накіроўваліся дадатковыя запыты.

У сваю чаргу Рымска-каталіцкая царква ў Беларусі паведаміла, што з 19 кастрычніка пачала новы цыкл малітваў за вяртанне Кандрусевіча ў Беларусь.
Раней Sputnik са спасылкай на МУС паведамляў, што сам пашпарт, які быў выдадзены мітрапаліту Кандрусевічу, "нармальны, ён па ім выязджаў за мяжу, цяпер высвятляецца пытанне, грамадзянін Беларусі ён ці не".

У сваю чаргу, у МУС адзначылі, што пасля завяршэння праверкі і паступлення адказаў на запыты будзе ініцыявана прыняцце адпаведнага рашэння на падставе заканадаўства Рэспублікі Беларусь, у тым ліку і адносна магчымасці выключэння з электронных рэсурсаў інфармацыі аб прызнанні несапраўдным беларускага пашпарта.

Як растлумачылі ў МУС, Беларусь не прызнае падвойнага грамадзянства. Раней паведамлялася, што беларускае грамадзянства мітрапаліт Кандрусевіч атрымаў пасля 2015 года, таксама было адпаведнае дзяржаўнае рашэнне з нагоды яго натуралізацыі ў Беларусі.

18
Тэги:
Беларусь, Тадэвуш Кандрусевіч
Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы ў Філях, архіўнае фота

Праваслаўны свет адзначае Пакроў Прасвятой Багародзіцы

141
(абноўлена 09:35 14.10.2020)
Праваслаўны свет 14 кастрычніка адзначае адно з самых шанаваных святаў сярод вернікаў - святкаванне Пакрова Прасвятой Багародзіцы.

Пакроў Прасвятой Багародзіцы - адно з самых важных святаў, якія адзначаюцца толькі праваслаўнымі. Каталіцкая царква не святкуе гэты дзень.

Гэта свята заўсёды адзначаецца 14 кастрычніка.

Паданне пра Пакроў

У дзень Пакрова прынята ўспамінаць падзею, якая адбылося ў 910 годзе ў Канстанцінопалі. Гісторыя гаворыць, што ў Влахернскім храме з'явілася Божая Маці з амафорам - элементам царкоўнага адзення. Божая Маці накрыла сваім амафорам людзей - у знак заступніцтва і абароны.

Свята бярэ свой пачатак ў Візантыі - яго ўсталяванне адносяць да 1165 года і прыпісваюць князю Багалюбскаму.

Боская літургія

Боская літургія гэтага дня напоўнена асаблівай урачыстасцю. Яна нагадвае службы падчас 12 галоўных царкоўных святаў. Святары і вернікі ўзносяць у сваіх спевах Нябесную царыцу, услаўляючы Пакроў і абарону ад смерці. У момант набажэнства святар апранаецца ў блакітнае адзенне. Свята Пакрова асоба паважаюць вайскоўцы. Здаўна лічылася, што Багародзіца ратавала ваяроў у момант бітвы, пакрываючы іх сваім амафорам.

Як адзначаюць Пакроў

Галоўнае правіла, якое варта выконваць на Пакроў - паход у царкву. У гэты дзень праводзяцца царкоўныя службы, а вернікі моляцца і просяць аб заступніцтве. Лічыцца, што ў гэты дзень кожная малітва будзе пачутая.

У наш час на Пакроў трэба весяліцца, запрашаць гасцей або ісці ў госці. Але не варта ладзіць занадта шумныя застоллі і вячоркі.

Цікава, што святкаванне Пакрова сумешчанае з "пагодным пераходам" - восень знаходзіцца ў самым росквіце, і прырода падрыхтоўвае сябе да зімовага сезону.

Дзень Пакрова штогод супадаў са сканчэннем палявых работ: земляробчыя работы спыняліся, быдла заганяўся ў стойла, а ў вёсках людзі пачыналі прапальваць дома.

У старыя часы дзяўчыны адпраўляліся ў царкву і малілі у Багародзіцы накіраваць ім суджаных. Была і іншая традыцыя - дзяўчаты выпякалі хлеб і маліліся за сябе. Продкі казалі, што калі юная дзяўчына будзе спраўна весці гаспадарку і марыць пра жаніха, то Усявышні абавязкова пашле ёй добрага хлопца.

Таксама па старых традыцыях на Пакроў спальвалі "спарахнелыя" матрацы і палівалі парогі дамоў святой вадой - лічылася, што гэта выганяе псуту і ўмацоўвае здароўе дамачадцаў.

Да заканчэння святкавання Пакрова пачынаўся час хатніх вячорак, калі дзяўчыны заставаліся дома, займаліся рукадзеллем, пралі, вышывалі і праводзілі абрад "запякання кутоў" у доме. Такім чынам захоўвалася цяпло хатняга ачага.

Народныя прыкметы

  • Калі на святкаванне Покрыва выпадае вялікая колькасць снегу - на сяле чакаюцца вяселля.
  • Калі ў дзень вяселля ідзе дождж, то маладыя пражывуць шчаслівае сумеснае жыццё.
  • Калі вясельны дзень выдаўся халодным і непагодным, то маладых чакаюць выпрабаванні ў асабістым жыцці.
  • Калі ў гэты дзень дзяўчына выходзіла з хаты і частавала мінакоў пірагом - у хуткім часе сустрэне свой лёс.
  • Калі лісце не апала з дрэў - трэба рыхтавацца да снежнай і марознай зімы.
  • Калі дзень Пакрова дажджлівы - дажджлівае надвор'е прастаіць да канца кастрычніка.
141
Тэги:
Рэлігійныя святы, царква
Багач

Народны каляндар: святкуем Юл’яна, гатуем стравы для дзетак

0
(абноўлена 16:49 30.10.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае як нашы продкі баранілі дзяцей ад хваробаў і што гатавалі для іх.

У народзе лічылі, што калі ў хаце не чуваць дзіцячых галасоў, то гэта хата не мае шчасця. 31 кастрычніка ў Народным календары адзначаюць прысвятак Юльяна, ахоўніка дзяцей. Але не толькі ў  гэтага святога бацькі прасілі дапамогі для сваіх дзяцей. Найважнейшымі аступнікамі ад усялякага ліха лічылі Прачыстую, Ісуса Хрыста і анёлаў ахоўнікаў, якія ў народным уяўленні адбіваюць чалавека ад "усіх наглых урагоў". У народнай міфалогіі дзецьмі апекавалася Дамавуха, якая магла калыхаць калыску з немаўляткам і бавіцца з астатнімі дзецьмі гаспадыні, якая ёй падабалася.

Але першай і наймацнейшай апякункай і абаронцай для сваіх дзяцей заўсёды была маці. Яна спявала на ноч калыханку, апранала, рабіла ляльку, сачыла, каб дзіця было здаровае і сытае.

Багач у Вязынцы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Наймацнейшай апякункай дзяцей заўсёды была маці

У народзе лічылі, што падчас цяжарнасці жанчына павінна была выконваць шэраг перасцярог, у выніку якіх гарантавалася нараджэнне здаровага немаўляці. Але і надалей маці верыла, што напрацягу першага года жыцця лёс дзіцяці наўпрост залежыць ад яе паводзін. Таму падчас кармлення сама жанчына не павінна была сілкавацца, каб дзіця не было абжорай, не пазяхаць, каб дзіця не было гультаём, ні з кім не спрачацца, каб не было схільным да спрэчак і сварак. Лічылася, што карміць дзіця ў дрэнным настроі ні ў якім разе нельга. Маці павінна супакоіцца, іначай дзіця  да канца свайго жыцця будзе тужыць. Таму, каб яго лёс быў шчаслівым, маці карміла яго толькі ў светлым настроі, ласкава называючы "маё сонейка яснае", "мая зоранька ранняя", "мой верабейка, птушачка, крошачка" і інакш.

Часта кармленне павольна пераходзіла ў калыханне, дзе ў калысцы, як апісваў беларускі этнограф Чэслаў Пяткевіч  у кнізе "Грамадская культура Рэчыцкага Палесся"засынаў "абагоўлены скарб" пад манатоннае напяванне: "Аа, аа, дзе-е-таачка спаць, а я буду каа-лы-хаць, а-а…, а ты паганае, чаго слепкі вытарашчыло? Ось я табе як дам плескача, то мне зараз заснеш — аа-аа... ".

Але такое стаўленне да немаўляці заканчвалася праз год "адлучэннем". Гэты сямейны абрад, апісаны Пяткевічам адбываўся наступным чынам. Пакарміўшы дзіця грудзямі апошні раз, маці садзіла яго на памост для спання, а бацька клаў перад ім медзяны грош, кавалачак хлеба, валовы рог, ці, калі дзяўчынка, тронку ад сярпа. Калі дзіця пацягне ручку найперш да рога, то лічылі, што яно будзе добрым гаспадаром, калі да хлеба, то будзе гультаём, ахвотнікам да гатовага хлеба, калі да гроша – будзе схільным прыхапіць чужое – будзе злодзей.

Праздник средневековой культуры Меч Брачыслава
© Sputnik Альфред Микус
Галоўнае, каб дзіцяці вырасла добрым чалавекам

Рэзкае адлучэнне ад грудзей у дзіцяці практычна заўсёды выклікала доўгатэрміновы разлад страўніка і пераход на "свой хлеб" адбываўся даволі балюча. Смяротнасць сярод дзяцей гэтага ўзросту была даволі высокай і асабліва ў сем’ях сялян. Не разумеючы прыроды таго ці іншага дзіцячага захворвання, верылі, што віной таму сурокі, пярэпалахі, начніцы, крыксы, капрызы, падвей і іншыя міфалагічныя істоты.

Спосабы дыягностыкі і лячэння былі часам такімі ж дзіўнымі, як і тыя нячысцікі, што па народных уяўленнях шкодзілі дзецям. Так, каб высветліць, ці будзе жыць вельмі хворае дзіця, варажылі з дапамогай мурашніку. Маці ішла ў лес і здымала верхнюю частку мурашніка, рабіла з гэтага адвар і купала ў ім дзіця тры дні запар. Пасля ізноў ішла ў лес і глядзела ці аднавілі мурашкі свой дом. Калі мурашнік меў ранейшы выгляд, то была надзея, што дзіця паздаравее. У такіх выпадках маці шукала любых паратункаў. У справу ішлі і малітвы да святых і язычніцкія замовы, якія выкарыстоўвалі ў народнай медыцыне. Вось як лячылі начніцы.

Калі спакойнае ўдзень дзіця непакоілася і ўначы не спала, то лічылі, што яму шкодзяць начніцы. Яны ўяўляліся чорным кудлатым чарвяком, які быццам бы прапаўзаў пад калыбеллю. Супраць гэтай напасці ў дзвярах ставілі страх (пудзіла), як на вераб’ёў, апраналі ў вывернутую наадварот сарочку, у калысцы мянялі палажэнне ног і галавы, калыхалі дзіця ў начоўках і чыталі замовы: "Зара-зарыца, вазьмі ў майго дзіцяці начніцы. Дзе зара патухаіць, там начніцы прападаюць".

А вось як паэтычным народным словам супакойвалі дзіця перад сном на Ашмяншчыне: "Дрымоты, пакой, адшукай рабу Бога (імя), няхай яна спіць, высыпаецца, ноччу не прасыпаецца. Зоркі няхай будуць ёй сёстрамі, месяц ёй братам, а сон ёй кумам і сватам. Амын".

Існавала і такая практыка, калі дзіця быццам ахвяравалі Богу, просячы заступніцтва за яго і шчаслівага лёсу. Трэба было аднесці ў касцёл прызначаныя на ахвяру грошы, кавалак палатна, крыху лёну. Гэтай ахвярай тройчы малявалі кола вакол дзіцяці і накрывалі яго ёю. Пасля клалі ахвяру на алтар.

Дожинки в Мяделе - 2018
© Sputnik Альфред Микус
У народзе лічылі, што, калі ў хаце не чуваць дзіцячых галасоў, у ёй няма шчасця

Калі дзіця было як быццам бы здаровае, але вельмі худзенькае, яго дастаткова было ўзважыць на шалях і тады яно быццам бы пачынала папраўляцца. Каб дзіця хутчэй расло, маці здымала з яго кашульку толькі праз галаву і карміла як мага часцей.

У перыяд ранняга дзяцінства як у сялянскай так і ў заможных дваранскіх сем’ях дзецям гатавалі асобныя стравы з лепшых прадуктаў, якія дарослым не заўсёды траплялі на стол, паколькі ад якасці ежы залежыла здароўе дзіцяці. Вядома ж меню вясковай малечы вельмі адрознівалася ад дзіцячага меню ў заможных сем’ях, дзе былі знаёмыя з заходнееўрапейскай кухняй. Тут пэўныя веды аб сістэме харчавання і ўтрымання дзяцей дазвалялі рабіць яе больш сбалансаванай і правільнай. У выніку, дзеці вышэйшых саслоўяў хварэлі і паміралі значна радзей чым сялянскія. Але як бы там ні было і сялянка, і пані песцілі сваіх дзетак смачнымі стравамі.

Гатавалі звычайна салодкія кашы, бліны з начынкамі і без іх, пончыкі, тварожныя запяканкі, цыбрыкі грыбкі і яечні, разнастайнае печыва, стравы з лепшых гатункаў мяса, клёцкі, калдуны з ягаднымі начынкамі, разнастайныя супы і булёны і ў тым ліку супы-пюрэ з гародніны ды шмат што яшчэ.

Вось як гатавалі малочны суп з морквай ў вёсцы Літва Ляхавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Суп малочны з морквай

Інгрыдыенты:

  • 4 шклянкі малака
  • 3 шклянкі вады
  • 1 морква
  • 1 яйка
  • 1 шклянка мукі
  • 2 чайныя лыжкі цукру
  • 50 г сметанковага масла
  • Соль

Як гатаваць:

Малако змяшаць з вадой і давесці да кіпення, пакласці старкаваную на буйной тарцы моркву, соль, варыць да гатоўнасці морквы. У муку ўбіць яйка, дадаць вады, старанна перамяшаць, каб атрымалася цеста, як густая смятана. Паступова ўліваць цеста ў суп пры няспынным памешванні. У канцы варкі пакласці цукар і сметанковае масла.

0
Тэги:
Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў