Успенне Прасвятой Багародзіцы

Праваслаўныя святкуюць Успенне Прасвятой Багародзіцы або Першую Прачыстую

21
(абноўлена 10:25 20.08.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра традыцыі свята і дзеліцца новымі рэцэптамі страў.

У апошнія жнівеньскія дні згодна з народным календаром святкуюць Прачыстую. З гэтай нагоды ў народзе казалі: "Прыйшла  Прачыстая – усё поле абчысціла".

Прачыстых дзве: Першая, Вялікая, Старшая, Большая адзначаецца 28 жніўня, а Другая, Малая або Багач – 21 верасня. Разам з Пакровамі гэтыя святы цесна звязаны з ушанаваннем Божай Маці  і ўтвараюць багародзічныя святкі.

Старажытнае земляробчае свята ўраджаю характэрызуюць разнастайныя народныя назвы:Успленне, Багародзіца, Прачыстая, Вялікая Прачыстая, Аспажа, Гаспажа, Спажа, Вялікая Спажа, Зялёная, Зельная, Спленне, Успленье, Талака, Дажынкі.

Кожная назва ў народзе мела тлумачэнне. Напрыклад Спажа і Аспажа ад гаспажы; Зялёная і Зельная – ад традыцыі асвячаць зерне, зёлкі, некаторую гародніну, хлеб; Талака – ад традыцыі запрашаць на жніво і выкананне іншых працаёмкіх сельскагаспадарчых работ аднавяскоўцаў.

Для земляроба Прачыстая – сапраўднае свята ўраджаю, падвядзенне вынікаў вялікай працы. У гэты дзень ад гаспадароў можна было пачуць: "Свята Прачыста – у полі ўрачыста", "Спажа – хлеба дзяжа". Ад гэтага дня пачыналі капаць бульбу. Так на Століншчыне казалі, што "На Спленне цягні бульбу за карэнне" і тое ж памятаюць беларусы-перасяленцы з Навасібірскай вобласці продкі якіх жылі калісці пад Рагачовам. Ад іх этнограф і фалькларыст Уладзімір Васілевіч запісаў: "На Першую Прачыстую сыпалі хоць па два кашы бульбы ў падполле".

Лічылася, што ад Прачыстай пачынаецца "маладое бабскае лета", якое заканчваецца 11 верасня. У гэты час звычайна ўсталёўвалася добрае надвор’е, якое спрыяла выкананню вялікай колькасці гаспадарчых прац. Каб не страціць ні кроплі ад ураджаю важна было рабіць усё хутка і своечасова. Акрамя жніва патрабуе ўвагі і агарод. Трэба прыбраць і спарадкаваць спелую гародніну, паклапаціцца аб насенні і працягваць змагацца з пустазеллем, сярод якога найзлоснейшым лічылі асот. Так на Случчыне у Прачысту, ідучы ў царкву асвячаць зерне і зёлкі,  гаспадыні прыхоплівалі каліва асоту. Верылі, калі па вяртанні са службы пасадзіць асвечаны асот на грады, то ён там перастане расці.

Як збіраць і захоўваць квяцістую капусту

У гэтыя дні на вёсках пачыналі збіраць ураджай не толькі традыцыйнай гародніны, але і незвычайнай. Напрыклад, пры фальварках звычайна вырошчвалі квяцістую капусту. У старажытнасці яе называлі сірыйскай,  паколькі яна была выведзена сірыйскімі фелахамі. Больш за тысячу гадоў таму сірыйскі ўрач Авіцэна раіў ужываць сірыйскую капусту ў зімовы час. У ХІІ стагоддзі арабы прывезлі расліну ў Іспанію, а таксама яна было вывезена на Кіпр. Шмат вякоў Кіпр быў практычна адзіным пастаўшчыком яе насення ў краіны Еўропы. У ХVІ стагоддзі асобныя гатункі квяцістай капусты пачалі вырошчваць у Францыі, Ітаіі, Галандыі, Германіі і Англіі. У Расію квяцістая капуста трапіла пры Кацярыне ІІ і вырошчвалася толькі на гародах вяльмож.

Фиолетовая цветная капуста
© CC0 / Pixabay / georilla
Фіялетавая квяцістая капуста

Яшчэ ў першай палове ХІХ стагоддзя аўтарка кулінарна-гаспадарчай энцыклапедыі "Літоўская гаспадыня" Ганна Цюндзявіцкая распавядала як захоўваць і саліць квяцістую капусту. Яна раіла сеяць капусту з мэтай яе захавання ў чэрвені, а выбраўшы, захоўваць ў добра праветрываемым склепе і скарыстоўваць перш тую, якая пачала псавацца. Качаны чысцілі ад ніжняга лісця, звязваючы астатняе над суквеццем і развешвалі так, каб яны не датыкаліся адзін да аднаго. Захоўвалі іх не толькі зрэзанымі, але і выкапанымі з карэннем, на якім заставалася глеба. Такую капусту ў склепе прыкопвалі ў пясок і яна працягвала расці. Каб захаваць капусту інакш, яе салілі ў дубовых скрынях і перад ужываннем вымочвалі, або адварвалі ў вялікай колькасці вады. Солі ў расол дадавалі столькі, каб сырое яйка не танула. Захоўвалі такую капусту зімой у склепе, а ўлетку - на крыгах лёду.

Харчовая каштоўнасць квяцістай капусты значна вышэйшая, чым у белакачаннай. Больш паловы азоцістых рэчываў у ёй складаюць лёгказасваяльныя бялкі, клятчаткі ж утрымваецца мала, багатая яна на вітаміны РР, С, групы В, солі калія, магнія, фосфара, утрымліваецца ў ёй кобальт, ёд, ферментныя рэчывы, якія спрыяюць рэгуляцыі цукра ў крыві і халестырыну. Такая капуста -  каштоўны дыетычны прадукт у харчаванні хворых з рознымі захворваннямі і асабліва важны для дыябетыкаў.

Ужываюць квяцістую капусту ў вараным, тушаным і смажаным выглядзе.

Квяцістая капуста ад Вінцэнты Завадскай

Інгрыдыенты:

  • 2-3 галоўкі квяцістай капусты
  • соль па смаку
  • 1 ст лыжка масла
  • 2 пшанічныя сухарыкі

Як гатаваць:

Ачысціць квяцістую капусту ад лісця, разабраць на суквецці, апусціць у падсоленую ваду на некалькі хвілін, каб выдаліць вусеняў. Апаласнуць у вадзе з дадаткам воцату, пакласці ў падсолены кіпень і зварыць да гатовасці. Дастаць на сіта, даць сцячы вадзе. Пакласці на талерку суквеццямі ўверх і заліць маслам з падсмажанымі ў ім сухарыкамі або соусам шадо.

Соус шадо

Інгрыдыенты:

  • 5 жаўткоў
  • 1 шклянка цукру
  • 1,5 шклянкі лёгкага віна

Як гатаваць:

Жаўткі расцерці да белага з дробным цукрам, развесці лёгкім белым кіслым віном, паставіць на малы агонь, і ўзбіваючы калатоўкай награваць, пакуль соус не пачне гусцець і не ўзаб’ецца ў пену.

Трэба пільна сачыць каб соус не закіпеў, бо тады шадо не ўдасца.

21
Тэги:
Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (99)
Лес, архіўнае фота

Святкуем узвіжанне і гатуем пачастунак для Вужынага Цара

16
(абноўлена 12:37 25.09.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра сённяшняе містычнае свята і вучыць гатаваць калдуны.

27 верасня адзначаецца адно са значных хрысціянскіх святаў у гонар Крыжа, які сімвалізаваў сабой выратаванне роду чалавечага. Ушаноўваючы яго ў гэты дзень вяскоўцы ставілі крыжы на ростанях.

Свята Уздзвіжанне Крыжа Гасподня ў Народным календары пазначана як Здзвіжанне, Уздзвіжанне, Звіжанне, Часнэйка і мае глыбокія старажытныя карані. Лічылася, што гэта свята "закрывання" зямлі на зіму. Згодна з народнымі ўяўленнямі, замыкаюць яе птушкі, якія, адлятаючы ў вырай, забіраюць з сабой ключы на неба. Аб гэтых падзеях нашы продкі казалі: "Уздвіжанне лета замыкае, ключык шызая галачка за мора панесла". Падчас гукання вясны гэтыя ключы просяць вярнуць з неба святога Георгія, каб адамкнуць зямлю і выпусціць цёплае лета.

У народных уяўленнях у прыродзе ўсё прыходзіць у рух або "здзвігаецца". Гэтым тлумачацца і назвы свята. Адна з іх – Здзвіжанне звязана з назіраннямі за сонцам, якое ў час блізкі да восеньскага раўнадзенства быццам рухаецца, купаецца, пераліваецца ўсімі колерамі вясёлкі, "іграе і дрыжыць", "грае, здзвігаецца". Такую з’яву можна назіраць толькі на Дабравешчанне, Вялікдзень і Купалле.

Іншае тлумачэнне – у прыбіранні рэшткаў ураджаю з палеткаў, у прадчуванні блізкіх прымаразкаў: "Усё ў хату ўздзвігаецца, каб мароз не пабіў".

Яшчэ адна назва – Дзвіжанне, звязана са змеямі, якія быццам бы менавіта ў гэты дзень пачынаюць выпаўзаць з нораў, каб рушыць на зімовы сон да вясны: "Дзвіжанне – гадзюкі здвігаюцца ў кучу".

З даўніх часоў вужам пакланяліся як істотам, ад якіх залежала пладароддзе зямлі, а значыць і само жыццё. Беларусы ў вужах бачылі пасланцоў добрых багоў. Яны нібыта прыйшлі на зямлю з нябёс. Да іх звярталіся з малітвамі аб хуткім дажджы, добрым ураджаі, а таксама з просьбамі аб прыватным шчасці.

Уздзвіжанне – чароўны дзень, у які, згодна з легендамі, можна было паспрабаваць здабыць для сябе звышнатуральныя здольнасці, атрымаўшы залатую карону або ражок з яе ад Вужынага Цара. Чалавек, у якога гэта атрымлівалася, з падобным дарункам станавіўся відушчым, мог угадваць чужыя думкі, надзяляўся моцным здароўем, незвычайнай мудрасцю, шчасцем і багаццем. Яму станавіліся бачны ўсе схаваныя скарбы, а таксама ён быццам бы мог здымаць усе замкі і засаўкі. Чалавека, які хацеў здабыць карону Вужынага Цара, чакалі сур’ёзныя выпрабаванні, якія патрабавалі кемлівасці, пачцівасці і вытрымкі. Трэба было, прыхапіўшы з сабой чысты рушнік і хлеб-соль, адважыцца ісці ў лес тады, калі гэта было вельмі небяспечна, нарэшце сустрэцца ў непралазных лясных нетрах з жахлівай вужынай працэсіяй, каб прапанаваць Вужынаму Цару пачастунак і чакаць, калі той скіне сваю карону ці хаця б ражок з яе.

Тыя, хто ў лес ісці не хоча, можа проста якую-небудзь смачную страву і ўявіць, што да яго ў госці прыедзе Вужыны Цар.

Булён з калдунамі

Інгрыдыенты:

для булёна:

  • 250 г мяса ялавічыны
  • 250 г мяса свініны
  • 1 цыбуліна
  • 1 морква
  • 1 корань пятрушкі
  • Соль
  • Лаўровы ліст

Для калдуноў:

  • 1,5 шклянкі мукі
  • 500 г мяса (мякаць)
  • 1 яйка
  • 1 цыбуліна
  • Соль
  • Перац

Як гатаваць:

Зварыць мясны булён, дадаўшы карэнне і цыбулю. Каб булён быў празрысты, трэба варыць яго на слабым агні і напрацягу гатавання, некалькі разоў падліваць па чвэрці шклянкі халоднай вады, у канцы варкі пасаліць, укласці лаўровы ліст. Гатовы булён працадзіць.

Мяса разам з цыбуляй двойчы прапусціць праз мясарубку, уліць трошкі вады або булёну, дадаць молаты перац, соль, старанна перамяшаць.

З прасеянай мукі, яйка, солі і вады замясіць крутое цеста, тонка раскачаць яго. Выразаць кубачкам кружкі, пакласці на сярэдзіну кожнага фарш, краі зашчыпаць.

Падрыхтаваныя калдуны на некалькі секунд апусціць у кіпень, затым перакласці ў булён і варыць на слабым агні 6-8 хвілін.

16
Тэги:
Узвіжанне, беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская
Тадэвуш Кандрусевіч

Ватыкан настойвае на вяртанні мітрапаліта Кандрусевіча ў Беларусь

14
(абноўлена 15:27 15.09.2020)
Святы Прастол вымушаны ўмяшацца ў справу арцыбіскупа Тадэвуша Кандрусевіча, якога адмовіліся ўпускаць на тэрыторыю рэспублікі.

МІНСК, 15 вер - Sputnik. Ватыкан настойвае на вяртанні мітрапаліта Тадэвуша Кандрусевіча ў Беларусь, пра гэта заявіў у аўторак дзяржсакратар Святога Прастола кардынал П'етра Паралін.

"У любым выпадку мы настойваем на тым, каб біскуп змог вярнуцца ў сваю дыяцэзію і працягваць кіраваць сваёй паствай", - цытуе яго партал Vatican News.

Па словах Параліна, тэма вяртання Кандрусевіча абмяркоўвалася падчас візіту ў Мінск Сакратара Святога пасаду па сувязях з дзяржавамі арцыбіскупа Пола Галахера. Ён таксама распавёў, што беларускія ўлады пацвердзілі Галахеру, што запрашаюць наведаць рэспубліку Папу Францішка. Кардынал запэўніў, што гэта адзін з візітаў, які будзе разглядацца кіраўніком каталіцкай царквы.

"Беларусь заўсёды выяўляла вялікую цікавасць да візіту Папы Рымскага. Я думаю, што гэта адзін з візітаў, які Папа разгледзіць", - заявіў кардынал П'етра Паралін.

Нагадаем, напрыканцы жніўня кіраўніка беларускіх каталікоў арцыбіскупа Тадэвуша Кандрусевіча беларускія памежнікі не пусцілі ў краіну, калі ён вяртаўся з Польшчы. Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка заявіў, што мітрапаліт трапіў у спіс неўязных агульны для Беларусі і Расіі.

Пазней стала вядома, што МУС Беларусі прызнала беларускі пашпарт арцыбіскупа несапраўдным. У ведамстве таксама патлумачылі, што ў дадзены момант высвятляюць, ці з'яўляецца Кандрусевіч грамадзянінам Беларусі ці не.

14
Тэги:
Рэлігія, Беларусь, Каталіцызм, Тадэвуш Кандрусевіч
Дзяржаўны сакратар Саюзнай дзяржавы Рыгор Рапота

Хуткасная магістраль можа звязаць Мінск і Санкт-Пецярбург

0
(абноўлена 11:14 28.09.2020)
Дзяржаўны сакратар Саюзнай дзяржавы Рыгор Рапота распавёў аб магчымым стварэнні беларуска-расійскіх энергаёмістых прадпрыемстваў, новых транспартных артэрый і адмене роўмінгу.

МІНСК, 28 вер - Sputnik. Цяпер прапрацоўваецца ідэя будаўніцтва высакахуткасны магістралі Санкт-Пецярбург - Мінск - Варшава - Гамбург, заявіў журналістам у панядзелак дзяржаўны сакратар Саюзнай дзяржавы Рыгор Рапота.

VII Форум рэгіёнаў Беларусі і Расіі праходзіць 28-29 верасня ў анлайн-фармаце. Падчас мерапрыемстваў плануецца заключыць дамовы з пяццю рэгіёнамі Расіі і падпісаць некалькі дзясяткаў кантрактаў. Аб значных праектах у беларуска-расійскіх адносінах распавёў падчас форуму генеральны сакратар Саюзнай дзяржавы.

Хуткасныя магістралі

Зараз з Санкт-Пецярбурга ў Мінск цягнік ідзе 13-14 гадзін, таму, на думку Рапоты, неабходна, як мага хутчэй пераходзіць на новы тэхналагічны ўзровень. Пастаянны Камітэт Саюзнай дзяржавы прапрацоўвае стварэнне высакахуткаснай чыгуначнай магістралі Санкт-Пецярбург - Мінск - Варшава - Гамбург працягласцю амаль 2,5 тысяч кіламетраў. Ужо распрацавана бізнес-мадэль праекта, праведзены кансультацыі ў чатырох дзяржавах, па тэрыторыі якіх ён можа прайсці.

"Усюды стаўленне да гэтага праекта станоўчае. Калі ён будзе рэалізаваны, то стане найбуйнейшым праектам высакахуткаснай магістралі на еўрапейскім кантыненце", - прыводзіць словы Рапоты БЕЛТА.

Суразмоўца агенцтва ўдакладніў, што праект у сапраўдны момант прапрацоўваецца на ўзроўні ўрада.

Таксама ў планах значыцца аўтастрада "Мерыдыян", якая пройдзе з Кітая праз Казахстан і РФ у Беларусь і далей у Еўропу.

Сумесныя прадпрыемствы

Таксама генеральны сакратар лічыць неабходным стварэнне буйных сумесных прадпрыемстваў з улікам запуску БелАЭС. Перспектыўнымі ён назваў металургію, шкляную вытворчасць, нафтахімію, вытворчасць электратранспарту, камплектуючых і сілавых агрэгатаў.

Рапота распавёў, што адпаведныя вытворчыя магутнасці ёсць у Іжэўску, Ніжнім Ноўгарадзе і Мінску.

Адмена роўмінгу

Ідэя адмены роўмінгу паміж Расіяй і Беларуссю ўпершыню была агучана менавіта на Форуме рэгіёнаў.

"Міністэрствы сувязі на сваім апошнім сумесным пасяджэнні абяцалі да 1 кастрычніка ўжо прынцыпова (тэхнічна гэта яшчэ зойме нейкі час) вырашыць гэтае пытанне. Праца ідзе досыць інтэнсіўна", - удакладніў Рапота.

Раней старшыня Савета Федэрацыі Валянціна Мацвіенка паведаміла, што ўжо зацверджана "дарожная карта" па адмене роўмінгу на тэрыторыі Саюзнай дзяржавы, і профільныя міністэрствы цяпер вельмі актыўна працуюць над яе рэалізацыяй.

0
Тэги:
Рыгор Рапота, Беларусь, Расія