Мядовы Спас у Студзянцы

Дзе беларусы шукаюць здароўе і каханне і як у гэтым дапамагаюць камяні і вада

519
(абноўлена 15:03 28.05.2019)
Жыхары сучасных гарадоў і вёсак ходзяць з ахвяраваннямі да дрэў, крыніц і валуноў і просяць збавіць ад слепаты, падарыць добрага мужа і палегчыць роды.

Міні-экскурсію па самых шанаваных месцах Мінска і ваколіц карэспандэнту Sputnik Алесі Шаршнёвай правёў гісторык Зміцер Скварчэўскі.

Музей валуноў: экскурсія па Беларусі ў мініяцюры
© Sputnik Станіслаў Андросік / Валянцін Філімонаў / Аляксандр Шурмялёў

Каля стадыёна Дынама палілі вантробы

Самае знакамітае сталічнае месца пакланення, зафіксаванае ў пісьмовых крыніцах яшчэ напрыканцы XIX — пачатку XX стагоддзяў – Мінскае капішча. Раней тут знаходзіліся вялізны дуб, валун Дзед і вогненны ахвярнік, дзе палілі ахвяраванні, у тым ліку косткі і вантробы жывёл.

Напрыканцы XIX стагоддзя дуб спілавалі ў межах барацьбы з перажыткамі язычніцтва, а праз некаторы час камень перанеслі ў музей валуноў, дзе ён зараз і знаходзіцца.

Дуб Волат Волатавіч
© Photo : архіў Зміцера Скварчэўскага
Дуб Волат Волатавіч

Цікава, але ёсць у знакамітага дрэва свае "паслядоўнікі". Ходзяць чуткі, што дуб, які зараз расце непадалёк ад студэнцкага гарадка БДУ — з той жа дубравы. Мінчане далі яму імя Волат Волатавіч і цяпер прыходзяць з ахвяраваннямі на гэтае месца.

Мужа можна папрасіць у камня

Камень Дзед з Мінскага капішча зараз знаходзіцца ў Музеі валуноў. Па словах Зміцера, гэты камень і зімой, і летам застаецца месцам паломніцтва. Да яго пралягае некалькі сцежак, а навокал заўсёды можна знайсці сучасныя ахвяраванні – манеты, цукеркі, яблыкі і кветкі.

Камень Дзед з ахвяраваннямі ў Музеі валуноў
© Photo : архіў Зміцера Скварчэўскага
Камень Дзед з ахвяраваннямі ў Музеі валуноў

Часцей за ўсё да Дзеда звярталіся сямейныя пары і маладыя дзяўчаты. Першыя прасілі дапамагчы зачаць дзіця і з гэтай мэтай нават не грэбавалі пасядзець на валуне, другія – знайсці добрага мужа.

Сталічны Музей валуноў, які ствараўся з навуковымі мэтамі, увогуле багаты на чароўныя камяні. Раней тут знаходзіўся Даўгінаўскі ідал – каменны крыж з жаночай фігурай, на якой была выбіта выява немаўляці. Мясцовыя п’яніцы шмат разоў выварочвалі яго з зямлі і спрабавалі разбіць, таму яго перанеслі ў фае Навукова-практычнага цэнтра па геалогіі, што знаходзіцца непадалёк. Нягледзячы на адміністратыўную прапіску крыжа, людзі ўсё роўна ходзяць да яго пакланіцца ды памаліцца. Пажаданні ўсё тыя ж – здароўе, шчасце і каханне.

Даўгінаўскі ідал зараз знаходзіцца ў Навукова-практычным цэнтры па геалогіі
© Photo : архіў Зміцера Скварчэўскага
Даўгінаўскі ідал зараз знаходзіцца ў Навукова-практычным цэнтры па геалогіі

Святая крыніца на месцы зніклага горада

Яшчэ беларусы пакланяліся і пакланяюцца крыніцам. Адна з самых папулярных знаходзіцца каля вёскі Гарадзішча – у мяркуемым месцы першапачатковага Мінска. Тут пад самым замчышчам з-пад валоў б’е крыніца, куды па ваду прыязджаюць не толькі мясцовыя, але і сталічныя жыхары.

"У раннім сярэднявеччы частка гарадзішча, так званае "Малое Гарадзішча", магла выконваць функцыі свяцілішча, бо знаходзіцца на сутоцы Менкі і Дуная. Такія месцы і непасрэдна рэкі заўсёды ўспрымаліся як канал для перадачы інфармацыі ў іншы свет – нябесны ці пад’земны", — тлумачыць Зміцер.

Таксама шанаваная мінчанамі крыніца знахозіцца ў вёсцы Вітаўка Дзяржынскага раёна. Легенда расказвае пра мудрага і смелага баярына Віта, які напрыканцы жыцця саграшыў, за што яго двор праваліўся пад зямлю, а на гэтым месцы з’явілася крыніца. Па легендзе, нават зараз у балоце можна знайсці рэшткі Вітавага муру. У вобразе легендарнага Віта, па ўсёй верагоднасці, прадстаўлены вялікі князь Вітаўт, пра якога захавалася шмат успамінаў у беларускім фальклоры.

Крыніца ў вёсцы Вітаўка
© Photo : архіў Зміцера Скварчэўскага
Крыніца ў вёсцы Вітаўка

Першыя пісьмовыя згадкі аб крыніцы адносяцца да XVIII стагоддзя. Атрымліваецца, што людзі ходзяць сюды як мінімум тры стагоддзі. Раней тут стаяла царква, разбураная ў савецкія гады, зараз – царкоўны вагон, купальня і нават паркоўка для наведвальнікаў.

Наступная крыніца знаходзіцца ў Ракаве. Дагэтуль тут была Крыжаўзвіжанская царква, разбураная ў 1960-х гадах. Месца, якое аднолькава ўшаноўваюць і каталікі, і праваслаўныя, прымае людзей і ў нашы дні.

Жывёлам – здароўя, людзям — кахання

Асобныя прадметы пакланення на Беларусі – гэта Волас-камяні.  Іх назва паходзіць ад імя язычніцкага бога Вялеса, адной з функцый якога была ахова хатняй жывёлы. Акрамя таго, ён адказваў за ўрадлівасць і матэрыяльныя багацці.

Волас-камень у вёсцы Крыжоўка
© Photo : архіў Зміцера Скварчэўскага
Волас-камень у вёсцы Крыжоўка

Самы блізкі да Мінска і самы вядомы ў народзе камень знаходзіцца непадалёк ад вёскі Крыжоўка Мінскага раёна. Чаму на ролю боства абралі менавіта яго, дагэтуль не зусім зразумела.  Першая інфармацыя аб ім з’явілася напрыканцы 80-х гадоў XX стагоддзя – нашы продкі прыводзілі сюды на лячэнне хатнюю жывёлу. Таму раней на дрэвах вакол валуна можна было натрапіць на чарапы кароў і быкоў, а таксама рушнікі.  Часам і зараз здараюцца такія знаходкі.

Дрэвы каля Воласа
© Photo : архіў Зміцера Скварчэўскага
Дрэвы каля Воласа

Прыкладна ў 2010 годзе адбылося своеасаблівае адраджэнне традыцыі, і людзі пачалі прыходзіць сюды зноўку.

"Гэтае месца ўшанавання можна назваць сучасным язычніцкім. З ім не звязана ніякіх хрысціянскіх легендаў, але да яго таксама прыходзяць людзі, пакідаюць ахвяраванні, упрыгожваюць дрэвы рушнікамі і стужкамі. Не так даўно я прывозіў туды піцерскіх калег, і мы натрапілі на ўпрыгажэнне з бісеру, абвязанае вакол дрэва", — дадаў Зміцер Скварчэўскі.

Дарэчы, непадалёк ад Крыжоўкі ёсць "Камень кахання" – сапраўдная таямніца, бо звестак аб яго паходжанні няма ні ў мясцовых жыхароў, ні ў літаратуры. Вядома толькі, што 150 тысяч гадоў таму яго сюды прынёс ледавік. Да каменя прыходзяць не толькі шукальнікі бясконцага кахання, але пары, якія хочуць зачаць дзіця і палегчыць роды.

Камень кахання непадалёк ад Крыжоўкі
© Photo : архіў Зміцера Скварчэўскага
Камень кахання непадалёк ад Крыжоўкі

Дзе гулялі тры Багародзіцы?

Асаблівае месца паломніцтва – вёска Гудавічы Чэрвеньскага раёна. Тут знаходзіцца пагорак Святая Горка, акружаны ровам. Раней тут было сярэднявечнае язычніцкае капішча, зараз – сучасныя могілкі. Мясцовыя жыхары ўспамінаюць, што яно з’явілася ў 50-я гады XX стагоддзя. Ёсць меркаванне, што такім чынам партыйныя актывісты хацелі спыніць шанаванне святыні.

Свяцілішча каля вёскі Гудавічы
© Photo : архіў Зміцера Скварчэўскага
Свяцілішча каля вёскі Гудавічы

Тым не менш, на гэтым месцы захаваўся фрагмент каменнага ахвярніка, вада з якога, згодна з павер’ямі, дапамагае лячыць хваробы вачэй. Ходзяць чуткі, што хтосьці з мясцовых жыхароў паспрабаваў частку каменя выкарыстаць у фундаменце дома, але ў хуткім часе пасля гэтага ў вёсцы адбыўся пажар, а сам будаўнік і яго родныя памерлі. Згадваюць, што перад тым, як камень быў разбіты, кожную ноч каля яго сама загаралася лампадка.

Побач з фрагментам ахвярніка таксама можна ўбачыць архаічны каменны крыж, які можа быць старым пераробленным каменным ідалам. Тым больш што ў гэтай жа мясцовасці гісторыкі запісалі паданне пра ідала пад назвай "Цар Давыд", які быў знішчаны ў ХХ стагоддзі.

Фрагмент ахвярніка і крыж на свяцілішчы ў вёсцы Гудавічы
© Photo : архіў Зміцера Скварчэўскага
Фрагмент ахвярніка і крыж на свяцілішчы ў вёсцы Гудавічы

Назву Святая Горка можна растлумачыць з дапамогай падання, якое запісаў гісторык Аляксандр Ельскі. Людзі верылі, што праз гэты ўзгорак аднойчы крочылі тры Багародзіцы. Адна павярнула на Дудзічы, другая на Навасёлкі, а трэцяя, перад тым як пайсці на Ляды, адпачывала на большым камені і пакінула там след ад сваёй ступні. З таго часу людзі кладуць на гэтае месца кветкі і ставяць вакол яго крыжы.

Пералічаныя аб’екты – толькі невялікая частка шанаваных прыродных мясцін, якія існуюць у Мінску і яго ваколіцах. Паводле звестак навуковай літаратуры, тут знаходзіцца не менш за 120 культавых і сакральных камянёў, не менш за 45 пагоркаў і каля 30 шанаваных дрэў. Такім чынам, нягледзячы на стагоддзі хрысціянізацыі, развіццё адукацыі, глабалізацыю і іншыя наступствы сучаснага свету, старажытныя практыкі існуюць і развіваюцца і па сённяшні дзень.

519
Тэги:
спадчына, Беларусь
Тэмы:
Беларусь містычная: легенды, паданні, казкі (7)
Собака ў вадзе

Дрэнная вада: забаронена купацца ў пяці вадаёмах Беларусі

21
(абноўлена 14:58 19.06.2021)
На працягу тыдня спецыялісты санэпідслужбы абследавалі 329 зон рэкрэацыі. Было ўзята 806 проб вады. Многія з іх не адпавядаюць нарматыўным паказчыкам.

МІНСК, 19 чэр - Sputnik. Санітарна-эпідэміялагічная служба забараніла купанне ў пяці вадаёмах Беларусі, паведамляе Рэспубліканскі цэнтр гігіены, эпідэміялогіі і грамадскага здароўя.

На працягу тыдня спецыялісты санэпідслужбы абследавалі 329 зон рэкрэацыі. Было ўзята 806 проб вады. Як высветлілася, 20 проб не адпавядалі гігіенічным нарматывам па санітарна-хімічных паказчыках, 12 - па мікрабіялагічных паказчыках.

Па выніках праверак абмежавана купанне ў зонах адпачынку Брэсцкай вобласці: пляжы "Цэнтральны" правы і левы бераг ракі Мухавец і цэнтральны пляж возера Алтушскае, а таксама на пляжы Вільчыцкага вадасховішча Магілёўскага раёна.

На Гомельшчыне пляж на Дняпры ў парку культуры і адпачынку "Прыдняпроўскі" ў Жлобіне зачынены для купання, але даступны для заняткаў воднымі відамі спорту.

Бярозы ў блакітнай вадзе Новасібірскай ЦЭЦ-5
© Sputnik / Александр Кряжев

Забаронена купанне і заняткі воднымі відамі спорту на чатырох пляжах ў Магілёве і Магілёўскім раёне: пляж на Грэбенеўскім вадасховішчы Магілёва; гарадскі пляж на Дняпры ў Магілёве; пляж на Пячэрскім вадасховішчы Магілёва і пляж на Дняпры ў аграгарадку Палыкавічы Магілёўскага раёна.

Між тым забароны на наведванне грамадзянамі лясных угоддзяў уведзены ўжо ў 25 раёнах Беларусі, паведамляе міністэрства лясной гаспадаркі рэспублікі.

Увядзенне падобных забарон - гэта вымушаны крок, каб пазбегнуць пажараў у лясных угоддзях рэспублікі. Па меры стабілізацыі пажаранебяспечнай абстаноўкі абмежаванні на наведванне лясоў аператыўна здымаюцца.

Чытайце таксама:

21
Тэги:
Беларусь, вадаём, вада
Праграма Падарожнічаю без COVID-19

З 1 ліпеня ўезд у Расію з Беларусі будзе магчымы па мабільнай праграме

19
(абноўлена 19:28 18.06.2021)
Праграма "Падарожнічаю без COVID" можа стаць абавязковай для прыезджых у Расію з краін ЕАЭС, у тым ліку з Беларусі.

МІНСК, 19 чэр – Sputnik. На пасяджэнні Эканамічнага савета Садружнасці Незалежных Дзяржаў напярэдадні было ўзнята пытанне аб тым, каб урэгуляваць усе перамяшчэнні ў перыяд пандэміі.

З 1 ліпеня выкарыстанне мабільнай праграмы "Падарожнічаю без COVID-19" стане абавязковым для людзей, якія прыязджаюць у Расію з краін-членаў ЕАЭС. З 1 верасня такім будзе патрабаванне для грамадзян СНД.

"Усім краінам настойліва рэкамендавалі далучыцца", - заявіў на пасяджэнні віцэ-прэм'ер Расіі Аляксей Авярчук.

Навошта гэта трэба

Выступаючы раней на Пецярбургскім міжнародным эканамічным форуме, Авярчук падкрэсліў, што амаль усе ўрады ў свеце такія абмежаванні на перамяшчэнні людзей для сябе ўвялі, за вельмі рэдкім выключэннем.

"Нас гэта прывяло да таго, што мы таксама пачалі знаходзіць тэхналагічныя рашэнні, каб зняць гэтыя абмежаванні. Нарадзілася праграма "Падарожнічаю без COVID", якую мы плануем з пачатку ліпеня зрабіць абавязковай для дзяржаў-членаў ЕАЭС, па меншай меры, для ўезду ў Расійскую Федэрацыю", - цытуе Авярчука РІА Навіны.

У красавіку гэтага года на пасяджэнні міжурадкамісіі з удзелам кіраўнікоў урадаў Еўразійскага эканамічнага саюза ў Казані прэм'ер-міністр Расіі Міхаіл Мішусцін заявіў, што развіццё мабільнай праграмы "Падарожнічаю без COVID" дазволіць хутчэй аднавіць бяспечныя пасажырскія зносіны.

Зараз у праграме ў акне "краіна адпраўлення" можна выбраць шэсць дзяржаў: Арменію, Беларусь, Казахстан, Кыргызстан, Расію і Таджыкістан. Іх жа можна паказаць у акне "краіна прыбыцця".

Беларусь далучылася да праекта ЕАЭС "Падарожнічаю без COVID-19" у сакавіку 2021 года. Перадаваць дадзеныя ў сістэму будзе Нацыянальны цэнтр электронных паслуг ва ўзаемадзеянні з беларускім Міністэрствам аховы здароўя.

Праграма "Падарожнічаю без COVID-19"

Гэтая мабільная платформа была створана Еўразійскім банкам развіцця, яна дазваляе хутка знайсці пералік верыфікаваных лабараторый, здаць тэст на каронавірус, вынікі якога патрапяць у агульную з ЕАЭС сістэму. Пасля гэтага грамадзянін, які атрымаў адмоўны тэст, зможа бесперашкодна перамяшчацца паветраным транспартам у межах ЕАЭС без лішняй папяровай цяганіны. Спампаваць праграму можна бясплатна на Google Play і App Store.

У красавіку ўрад Расійскай Федэрацыі зрабіў тэрмін уезду па праграме бестэрміновым.

Чытайце таксама:

19
Тэги:
ЕАЭС, "Падарожнічаю без COVID-19", мабільная праграма, Беларусь, Расія, уезд
Які сёння дзень: 20 чэрвеня 2021 года

Які сёння дзень: 20 чэрвеня 2021 года

0
(абноўлена 19:48 18.06.2021)
Гэты дзень з'яўляецца сто семдзясят першым па грыгарыянскім календары, да канца года засталося 194 дні.

Якія падзеі адбыліся 20 чэрвеня і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 20 чэрвеня

  • У 1606 годзе ў Магілёве пачалося паўстанне мяшчан, якоедоўжылая 4 гады.
  • У 1948 годзе ў Вязынцы адкрыты філіял Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы.

Хто нарадзіўся 20 чэрвеня

  • 1566 год: Жыгімонт Ваза, кароль польскі і вялікі князь літоўскі, кароль шведскі.
  • 1740 год: Юзаф Сангушка, дзяржаўны і вайсковы дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
  • 1928 год: Гаўрыла Вашчанка, беларускі мастак.
  • 1939 год: Валерый Раеўскі, беларускі тэатральны рэжысёр.
  • 1963 год: Сяргей Кавалёў, беларускі драматург і літаратуразнавец.

Таксама сёння нарадзіліся французскі кампазітар Жак Афенбах і аўстралійская і амерыканская кінаактрыса Ніколь Кідман.

20 чэрвеня ў народным календары

Сёння праваслаўныя вернікі святкуюць Сёмуху (Троіцу) - галоўнае двунадзесятае пераходзячае свята, якое адзначаецца на 50-ы дзень пасля Вялікадня (уваскрэсення Ісуса Хрыста).

Таксама вернікі шануюць памяць святапакутніка Феадота Анкірскага, якога ў народзе празвалі Фядот Ураджайнік.

У гэты дзень сяляне асабліва спадзяваліся на тое, што хутка пойдуць дажджы, таму што калі будзе суха, калоссе загіне і не будзе ураджаю. Але калі непагадзь прыйдзе да таго, як калоссе нальецца, яно будзе бедным і нават пустым.

Непагадзь маглі прадказаць дым ад кастра, які сцеліцца нізка па зямлі, а таксама шум у лесе. Калі чуваць грымоты, дрэннае надвор'е будзе яшчэ доўга.

0
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень