Кадр з фільму Альпійская балада

Лепшыя беларускія фільмы пра Вялікую Айчынную: “Альпійская балада”

262
(абноўлена 14:53 26.01.2016)
Фільм “Альпійская балада” быў пастаўлены на кінастудыі “Беларусфільм” у 1965 годзе Барысам Сцяпанавым паводле аднаіменнай аповесці Васіля Быкава.

Юлія Хвошч, Sputnik

"Альпійская балада" — адзін з самых яскравых твораў Быкава. Канцлагер, удала спланаваны ўцёк, гісторыя кахання на вайне. Гэта гісторыя пра тры кароткія дні, якія героям здаліся бясконцымі. Дні, якія падаравалі былым вязням канцлагеру шчырае каханне і надзею на ратаванне.

Тры дні ў Альпах

Праз шмат гадоў пасля вайны з Італіі ў "вёску Цярэшкі каля двух блакітных азёр, у Беларусі", прыходзіць ліст ад Джуліі Навэлі, у якім распавядаецца пра лёс ураджэнца гэтых мясцін Івана Цярэшкі… Разбураны начной бамбардзіроўкай завод у Альпах, куды гітлераўцы прыгналі на працу зняволеных з бліжэйшых лагераў. Пяцёра савецкіх ваеннапалонных адважыліся збегчы. Івану Цярэшке ўдалося вырвацца за тэрыторыю завода.

У мітусні разам з ім бягуць яшчэ некалькі ваеннапалонных. За німі чыняць пагоню. Івана наганяюць нямецкія аўчаркі. Адчайна адбіваючыся, ён забівае адну і раніць другую. У гарах Івана даганяе адна з уцекачоў — італьянская дзяўчына Джулія. Спачатку Іван успрымае яе як абузу і ўсяляк імкнецца пазбавіцца ад яе, але Джулія ўпарта ідзе за ім. Ноч у гарах яны праводзяць разам.

Пазней яны сустракаюць прахожага — аўстрыйца і бяруць у яго трохі хлеба. Іх даганяе звар'яцелы зняволены немец і, папрасіўшы хлеба, уцякае. Па дарозе Джулія пытаецца ў Івана пра радзіму, пра бацькоў. Непадалёк ад перавалу знясіленая Джулія адмаўляецца ісці далей. Раззлаваны Іван спачатку пакідае яе, але ў хуткім часе вяртаецца і нясе Джулію на сабе.

У фільме ўсё перашкаджае ўцекачам, але разам з тым, як  сэрца Івана (акцёр — Станіслаў Любшын) мягчэе, як расце яго любоў да Джуліі (актрыса — Любоў Румянцава), цяплее і мягчэе навакольны свет, прырода. Разам з героямі гледач пачынае заўважаць кветкі, дрэвы і горныя схілы дзіўнай прыгажосці. Іван так і не паспее адказаць на патрабавальнае пытанне Джуліі: "Ці павінен быць чалавек шчаслівы?", але на яго адкажа сам фільм.

"Ці павінен быць чалавек шчаслівы?"

У апавяданні мала дзеяння, усю ўвагу аўтары засяроджваюць на ўнутраным свеце сваіх герояў. Аднак рэжысёр і сцэнарыст не выкарыстоўваюць закадравы тэкст, які змог бы дапамагчы данесці да гледача роздумы герояў. Усе эмоцыі перадаюцца выключна акцёрскай ігрой.

Акцёр Станіслаў Любшын падае свайго героя Івана стрыманым, са складаным унутраным светам чалавекам, які заўжды знаходзіцца ў сваіх роздумах. Жах таго, што яму давялося перажыць, наклаў адбітак на яго худы і змардаваны твар. Але, з цягам часу душа яго адтае, твар святлее, а ў вачах з'яўляецца прага да жыцця.

"Дэбютантка Л. Румянцава выдатна выканала сваю ролю. Яе італьянскі чуецца чароўным, яе нязграбныя рускія словы да таго натуральныя, што дзіву даешся. Джулія — Румянцава лёгкая, дзейная, жаноцкая. І пры гэтым у яе ёсць нязломленая мужнасць, шчырасць і глыбіня пачуццяў", — піша крытык Закржэўская.

Любшын і Румянцава цалкам выканалі задуму аўтараў і намалявалі гісторыю цяжкага, з нечалавечымі выпрабаваннямі, кахання. Акцёры не драматызуюць, але разам са сцэнарыстам і рэжысёрам цешацца кожнаму сонечнаму промню ў навальнічных хмарах. Менавіта таму фільм не здаецца "цяжкім".

Сродкамі кінематографа

На думку некаторых кінакрытыкаў падзей у фільме не дастаткова для поўнаметражнай стужцы, таму ён можа паказацца крыху марудным і залішне шматзначным.

Аўтары надзвычай тонка раскрылі паэтычную філасофію аповесці Быкава. Адначасова трагізм і паэзія ўліваюцца ў сэрца з дапамогай "разумнай" камерай і нервовай велічнай музыкай. Гармонія музыкі і аператарскіх планаў, поўнае разуменне ідэі пісьменніка ўсёй творчай групай надае карціне цэласнасць і завершанасць.

Трэба аддаць належнае беларускаму аператару А. Забалоцкаму. Ён здолеў зняць у першай палове фільма горы такім чынам, што нават у самых смелых альпіністаў не ўзнікне жадання пайсці ў паход па гэтых малаяўнічых абрывах.

Лірызм і рэчаіснасць

Звычайна лірызм быкаўскай прозы засланяецца рэчаіснасцю вайны, але ў толькі "Альпійскай баладзе" лірыка і жорсткасць жыцця гарманічная суседнічаюць. Рэжысёр мог пайсці двума шляхамі: зрабіць упор на дакументальнасць і дакладна ісці за словам пісьменніка, а мог аддаць перавагу лірыцы і ўзвялічыць бессмяротнасць кахання.

"Я адчуў пачуццё гонару за кінематаграфіста Васіля Быкава, які здолеў так дакладна і бязлітасна адсекчы ўсё тое, што перашкаджала развіццю галоўнай думкі…Усё тое, што магло зрабіць драматызм слабым… Усё тое, што несла ў сабе прысмак сентыментальнасці і замілавання подзвігам савецкага салдата…", — піша крытык Мядзведзеў у сваім артыкуле "Ці павінен быць чалавек шчаслівы?".

Умелае злучэнне дакументалістыкі і лірызму, іх арганічнае зліццё патрабуе ювелірнай дакладнасці і такой вышыні мастацтва, якога можа дасягнуць не кожны малады рэжысёр (на момант здымак фільма Барысу Сцяпанаву было 38 год).

Фільм адзначаны ўзнагародамі:

  • Прыз як лепшаму фільму з паказаных на Міжнародным кінафестывалі у Дэлі (Індыя, 1968);
  • дыпломы Саюза кінематаграфістаў СССР Л. Румянцавай за лепшае выкананне жаночай ролі і А. Забалоцкаму за выдатную аператарскую работу на VI кінафестывалі рэспублік Прыбалтыкі, Беларусі і Малдавіі (Вільнюс, 1966г).
262
Тэги:
Кіно, Беларусьфільм, Любоў Румянцава, Барыс Сцяпанаў, Станіслаў Любшын, Васіль Быкаў, Беларусь
Тэмы:
Лепшыя беларускія фільмы (29)
Эпізод з фільму Элема Клімава Ідзі і глядзі

"Ідзі і глядзі" шэдэўр ад Элема Клімава, прысвечаны трагедыі ў Хатыні

682
(абноўлена 14:53 26.01.2016)
Лепшы і самы жудасны фільм пра другую сусветную вайну ў гісторыі быў пастаўлены Элемам Клімавым і выйшаў у пракат у 1985 годзе.

Па дадзеных Internet Movie Database (буйнешая у свеце кінематаграфічная база дадзеных) "Ідзі і глядзі" прызнаны лепшым беларускім фільмам. У 1986 годзе яго паглядзела амаль 30 мільёнаў чалавек, некаторых з іх вывозілі з кінатэатру машыны "хуткай дапамогі".

"Для мяне стала вялікай нечаканасцю тое, што гэты фільм прагледзела столькі чалавек. Шмат краін набылі яго і глядзяць да цяперашнега часу. І я ведаю, чаму… Калі б у людзей былі больш моцныя нервы, то гледачаў было б яшчэ больш", — казаў рэжысёр Элем Клімаў у інтэрв'ю расійскаму тэлеканалу.

Па версіі брытанскага часопісу "Timeout London" фільм заняў першае месца ў рэйтынгу "50 лепшых фільмаў пра Вялікую Айчынную вайну". 

Савецкая двухсерыйная стужка знята паводле апавядання Алеся Адамовіча "Хатынская аповесць" сумеснымі намаганнямі студый "Беларусьфільм" і "Масфільм". Фільм не з'яўляецца экранізацыяй, але для сюжэту аўтары абралі менавіта Хатынь, сімвал народнай бяды і пакутаў, каб праз яе перадаць увесь жах ваеннага ліхалецця.

Фільм заснаваны на рэальных падзеях.

Дзеянне карціны адбываецца на тэрыторыі Беларусі ў 1943 годзе. Сюжет фільма даволі просты: пра тое як 16-цігадовы хлапчук усяго за два дні вайны пераўтвараецца ў сівога старога.

Адкуль прыйшла ідэя

Паводле слоў рэжысёра Клімава, фільм быў зняты і атрымаўся менавіта такім па некалькіх прычынах. Па-першае, ён сам бачыў усе жахі вайны, калі быў яшчэ зусім малы і заўжды памятаў пра тое, што ён проста абавязаны зняць фільм пра вайну. Па-другое, час выхаду фільма — гэта час "халоднай вайны". У сярэдзіне 80-х людзі жылі ў чаканні трэцяй сусветнай, былі напалоханы палітыкай ЗША і СССР, адчувалі моцны псіхалагічны ўціск. Па-трэцяе, Клімаў не быў задаволены сваёй папярэдняй стужкай— "Агоніяй".

"Я не быў задаволены сабой, хаця меў выдатны матэрыял, здымачную групу, выканаўцаў роляў, кампазітарам… Мне здавалася, што я не справіўся са складанымі звышстанамі, якія мне трэба было даследаваць. У мяне ўзнік нейкі комплекс, і я марыў знайсці матэрыял і раэбілітавацца ў сваіх уласных вачах", — казаў Клімаў.

Аляксей Краўчанка ў фільме Ідзі і глядзі
© Sputnik / Л. Лупаў
Аляксей Краўчанка ў фільме "Ідзі і глядзі"

Гэтыя абставіны вынудзілі рэжысёра шукаць сюжэт, які быў бы звязаны і з вайной, і з пачуцём апакаліптычнай катастрофы ў свеце.  Выпадкова ён убачыў "Хатынскую аповесць" Адамовіча, якую дагэтуль не ведаў.

Клімаў і Міцкевіч пазнаёміліся і пачалі разам працаваць над фільмам. Першапачаткова агульны праект насіў назву "Забіць Гітлера".

"Мы мелі на ўвазе "забіць Гітлера" ўсюды і ў кожным. Таму што гітлер сядзіць у кожным з нас у большай ці ў меньшай ступені", — тлумачыў рэжысёр.

Калі творчая група пачала рыхтавацца да здымак, знайшлі акцёра на галоўную ролю і месца для натурных здымак, працэсу стала перашкаджаць кіраўніцтва дзяржкіно з-за асабістай непрыязнасці да рэжысёра. Нягледзячы на падтрымку фільма тагачасным кіраўніком дзяржавы Пятром Машэравым, здымкі стужкі былі адкладзены амаль на 10 гадоў і толькі з набліжэннем 40-й гадавіны Вялікай Перамогі пра фільм зноў узгадалі, але загадалі, каб над ім працаваў другі рэжысёр. Тады за Клімава заступіўся Адамовіч, аўтар сцэнарыя, фільму далі новую назву "Ідзі і глядзі" і пачалі здымаць.

Сродкамі кінематографа

Здымкі фільма праходзілі ў храналагічным парадку цягам дзевяці месяцаў у Бярэзінскім запаведніку, каля вёскі Каменка. У гэты перыяд Клімаў быў адзіным удзельнікам здымачнай групы. Ён ні на хвіліну не пакідаў месца натурных здымак, каб "не страціць сувязь з трагедыяй".

Нягледзячы на вялікую матывацыю, багаты вопыт, магчымасці, здымкі фільму, са слоў рэжысёра, праходзілі "марудна і не вытворча".

На здымках фільму Ідзі і глядзі
© Sputnik / Л. Лупаў
На здымках фільму "Ідзі і глядзі"

Падчас працы ў Клімава заўсёды на стале знаходзілася кніга "Я з вогненай вёскі", якая для яго была своеасаблівай "лакмусавай паперкай, якая не дазваляла ні на ёту схлусіць у фільме".  Ды і тэма падавалася рэжысёру вельмі святой, каб "сапраўдным кіно займацца".

"Я казаў тады Алесю Адамовічу: "Калі я буду рабіць гэта сур'ёзна, а рабіць я буду толькі сур'ёзна, то яго ніхто не будзе глядзець". Алесь адказаў мне: "Няхай не глядзяць, але вы абавязаны гэта зрабіць".

Падчас здымак у фільме выкарыстоўваліся сапраўдныя патроны і снарады. Хутчэй за ўсё гэта звяза з тым, што рэжысёр імкнуўся "расказаць людзям праўду", зрабіць фільм максімальна рэчаісным і набліжаным да жыцця, што характэрна для ўсёй творчасці Клімава.

Спачатку планавалася выкарыстоўваць піратэхніку, але пазней рэжысёр з аператарам прыйшлі да высновы, што такія выбухі выглядаюць не натуральна і вырашылі прымяніць сапраўдныя снарады, што значна павялічыла ступень рызыкі для жыцця акцёраў.

Беларусы і беларускасць

Аднак у некаторых выпадках аўтарам прыйшлося адыйсці ад сваіх імкенняў да натуральнасці. Так, было вырашана адмовіцца ад беларускай мовы ў стужцы, пакінуўшы яе толькі ў асобных фразах і гутарках жыхароў вёскі.

Па словах Аляксея Краўчанкі, расійскага акцёра галоўнай ролі, падчас агучвання фільму вырашылі "зрабіць своеасаблівы мутант руской і беларускай мовы, таму што калі б я размаўляў на "правільнай" беларускай мове, то сам нічога не разумеў бы".

У здымках прымала ўдзел вялікая колькасць непрафісійных акцёраў, карэнных жыхароў вёсак, сярод якіх былі і сталыя людзі, і рэжысёр адчуваў моцны душэўны дыскамфорт, прымушаючы іх зноў перажываць ваенны жах.

Кадр з фільму Ідзі і глядзі
© Sputnik / Л. Лупаў
Віктар Лорэнц у ролі камандзіра карнага батальёна

Клімаў лічыў, што ў беларусаў "генацыд у генах", і па-сапраўднаму сыграць вайну ім не дазваляе "механізм псіхалагічнай абароны" — уменне забываць цяжкія ўзрушанні. Напрыклад, падчас здымак эпізоду, калі ўсю вёску павінны былі знішчыць у свіране, здымачная група ніяк не магла дамагчыся напалу эмоцый, і тады нехта пусціў слых, што "кіношнікі могуць і сапраўды ўсё спаліць".

Для дасягнення большай рэчаіснасці аўтары выкарыстоўвалі яшчэ адзін метад: сцэнарыст Адамовіч на здымачнай пляцоўцы прасіў сесці людзей на зямлю і чытаў ім урыўкі з кнігі "Я з вогненнай вёскі".

Работа з акцёрамі

Са слоў рэжысёра, асноўнай мэтай фільма было перадаць "запарогавы стан напружаннасці і жаху". Каб гэта зняць, працавала цэлая здымачная група, а выканаўца галоўнай ролі, падлетак, быў адзін.

Клімаў добра разумеў, што павінен быў абараніць акцёра Аляксея Краўчанку, тады яшчэ дзіцяці, ад магчымай звар'яцеласці. Каб захаваць псіхічны стан маладога акцёра здаровым, з ім працавалі гіпнолагі і псіхлогагі. Для гэтага імі была распрацавана цэлая сістэма псіхалагічнай абароны, якая ўключала тэсціраванне і ўваход у падсвядомасць, насычэнне ведамі і разгрузка ад іх з мэтай пазбегнуць псіхічных парушэнняў.

Адзіным выпадкам, калі рэжысёр хацеў прыбегнуць да сапраўднага гіпнозу, была сцэна на балоце, дзе галоўны герой — Флёра — намагаўся утапіцца ў брудзе. Ва ўсіх астатніх выпадках выкарыстоўвалі аўтатрэнінг.

Самым страшэнным для яго было, як ён потым казаў, эпізод у царкве-свіране, куды сагналі, а потым спалілі людзей. Нягледзячы на яго ўстойлівую псіхіку, ён потым казаў мне: "Я ледзь не звар'яцеў".

З-за адсутнасці вопыту, рэжысёр павінен быў пакідаць шмат часу на тлумачэнні. На думку Клімава, калі ў акцёра ёсць вопыт, то менавіта ім ён можа абараніцца, а калі вопыта няма, то ёсць рызыка нашкодзіць самому сабе, асабліва ў такіх ролях. Потым Краўчанка адзначаў высокі прафесіаналізм Клімава, які ні разу не крыкнуў на яго.

Акрамя эпізоду са свіранам, Краўчанку вельмі ўсхвалявала сцэна з каровай: падчас здымак жывёліна ўстала на дыбкі і ледзь не задавіла акцёра. Дарэчы, на думку некаторых кінематаграфістаў, у гэтым эпізодзе выкарыстоўваліся сапраўдныя кулі. І карову сапраўды забілі.

Кропка ў творчасці Клімава

Паводле слоў рэжысёра пасля "Ідзі і глядзі" яму больш не хацелася здымаць кіно. Вельмі вялікая эмацыйная аддача была ўкладзена ў гэты фільм.

"У той жа Амерыцы людзям вельмі складана яго глядзець. А тыя, хто глядзяць, потым кажуць, што мы выдумалі фільм жахаў. Але гэта не так. Гэта пра жыццё.  З паказамі фільма за мяжой звязана вельмі шмат драматычных гісторый", — казаў Клімаў.

Клімаў ніколькі не шкадаваў, што выпусціў гэтую стужку, няглдезячы на ўсе перашкоды і цяжкасці падчас здымак. "Карціна далася мне вельмі цяжка, вельмі шмат сіл было ўкладзена, але я лічу, што ёсць у жыцці моманты, калі трэба здзяйсняць сапраўдныя ўчынкі, і менавіта таму ёсць сэнс займацца творчасцю. Калі ты можаш нешта данесці людзям", — казаў рэжысёр.

Фільм адзначаны ўзнагародамі:

  • "Залаты прыз" Элему Клімаву на XIV Маскоўскім кінафестывалі (Масква, СССР, 1985)
  • Спецыяльны прыз за фільм "Ідзі і глядзі" на I Міжнародным фестывалі "Фестроя" (Сетубал, Партугалія, 1985)
  • Галоўны прыз журы Элему Клімаву, прыз "За лепшае гукавое вырашэнне" Віктару Морсу і прыз "За лепшае мастацкае вырашэнне" Аляксею Радзівонаву і Віктару Пятрову на XIX Усесаюзным кінафестывалі (Алма-Ата, СССР, 1986)
  • "Лепшы фільм года" па апытанні часопісу "Савецкі экран" (Масква, СССР).
682
Тэги:
70-годдзе Дня Перамогі, Кіно, Масфільм, Беларусьфільм, Алесь Адамовіч, Элем Клімаў, Беларусь
По теме
Лепшыя беларускія фільмы пра Вялікую Айчынную: “Альпійская балада”
Лепшыя фільмы пра Вялікую Айчынную: “Вуліца малодшага сына”
Лепшыя беларускія фільмы пра Вялікую Айчынную вайну: “Цераз могілкі”
Лепшыя беларускія фільмы пра Вялікую Айчынную вайну: “Трэцяя ракета”
Акцыя Бессмяротны полк, архіўнае фота

Пададзена заява на правядзенне "Бессмяротнага палка" ў Мінску

9
Згодна з беларускім заканадаўствам анансаваць час і месца мерапрыемства да таго, як яно атрымае адабрэнне ў выканкаме, нельга.

МІНСК, 3 мая — Sputnik. Шэраг арганізацый і актывістаў падалі заяўку на правядзенне акцыі "Бессмяротны полк" у Мінску, паведамілі Sputnik у аргкамітэце па правядзенні шэсця.

Акцыя "Бессмяротны полк" зарадзілася ў Расіі і з часам ахапіла многія краіны свету: людзі ў гонар Дня Перамогі праходзяць па цэнтральных вуліцах гарадоў з партрэтамі сваякоў, якія ваявалі ў Вялікай Айчыннай вайне. Удзельнічаў у "Бессмяротным палку" ў мінулым годзе і прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін.

У рэдакцыю Sputnik звярнуліся з пытаннем чытачы: ці пройдзе "Бессмяротны полк" у беларускай сталіцы? У мінулым годзе падобная акцыя не адбылася — арганізатары не атрымалі дазвол.

Як распавялі ў аргкамітэце правядзення "Бессмяротнага палка" ў Беларусі, заяўнікі пісалі ліст з просьбай дазволіць акцыю і прапановай прыняць удзел у ёй і на імя прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі.

"Мы падалі і заяўку ў Мінгарвыканкам. Планавалі прайсці ўдзень у цэнтры горада", — распавёў Sputnik экс-дэпутат і адзін з заяўнікаў шэсця Валерый Драко.

Па словах суразмоўцы Sputnik, адказ гарадскіх уладаў пакуль не атрыманы — таму анансаваць дакладны час і месца збору ўдзельнікаў "Бяссмяротнага палка" ў Мінску нельга. Аднак ён выказаў упэўненасць у тым, што акцыя адбудзецца.

"Сярод заяўнікаў "Бессмяротнага палка" — не толькі грамадскія аб'яднанні, але і самі ветэраны Вялікай Айчыннай вайны. Многія ўжо нават партрэты падрыхтавалі", — адзначыў арганізатар акцыі.

Мяркуецца, што Мінгарвыканкам дасць адказ заяўнікам акцыі ў бліжэйшыя дні.

9
Тэги:
Дзень Перамогі, Мінгарвыканкам, Мінск, Беларусь
Манекены ў ахоўных масках ў вітрыне крамы

Татальны масачны рэжым уводзіць няма сэнсу - Міністэрства аховы здароўя РФ

1
Раней у Расіі зарабіў адзіны тэлефонны нумар 122 для пытанняў па COVID-19 і выкліку ўрача.

МІНСК, 27 ліс - Sputnik. Міністэрства аховы здароўя РФ не бачыць сэнсу ўводзіць масачны рэжым па ўсёй краіне.

Пра гэта заявіў на прэс-канферэнцыі ў Будапешце міністр аховы здароўя Расіі Міхаіл Мурашка. Паводле яго слоў, масачны рэжым у краіне рэгламентуецца строга пастановамі галоўнага санітарнага ўрача.

"У нас распрацавана ў тым ліку гнуткая сістэма ўвядзення пэўных абмежаванняў у рэгіёнах. Расія вельмі вялікая краіна. І таму ўводзіць адначасова на ўсёй тэрыторыі аднолькавы рэжым не мае сэнсу. Лакальныя рэжымы ўводзяцца губернатарамі кожнага рэгіёну", - сказаў ён.

Нагадаем, Расспажыўнагляд увёў ўсеагульны масачны рэжым ва ўсіх рэгіёнах Расіі з 28 кастрычніка. Апранаць маску абавязкова трэба ў грамадскім транспарце, у таксі, у ліфтах і на паркоўках. Таксама іх неабходна выкарыстоўваць у месцах масавага знаходжання людзей - там, дзе адначасова могуць знаходзіцца больш за 50 чалавек.

Акрамя таго, у Расспажыўнаглядзе адзначалі неабходнасць узмацнення абароны для людзей, старэйшых за 65 гадоў і з хранічнымі захворваннямі. У некаторых рэгіёнах, напрыклад, у Маскве і Санкт-Пецярбургу, такія абмежаванні ў адносінах да пенсіянераў ужо ўвялі.

1
Тэги:
Расія, каронавірус